Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt I SPP/Gl 194/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, odrzucił zażalenie na postanowienie tego Sądu, działającego jako sąd drugiej instancji, z 28 listopada 2022 r., sygn. akt I SPP/Gl 194/22, w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu strony od zarządzenia starszego referendarza sądowego tego sądu z 11 sierpnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie zarejestrowanej pod sygn. I SA/Gl 184/22.
W uzasadnieniu postanowienia WSA w Gliwicach wskazał, że przesyłka polecona zawierająca odpis postanowienia z 28 listopada 2022 r. została doręczona stronie 7 grudnia 2022 r., toteż zażalenie na to rozstrzygnięcie wniesione 15 grudnia 2022 r. należało uznać za spóźnione, co w ocenie sądu uzasadniało zastosowanie sankcji jego odrzucenia na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
W reakcji na powyższe skarżąca wniosła zażalenie, wnosząc o "uchylenie i rozstrzygnięcie kwestii prawnej, czy naruszenie prawa przez sąd jest adekwatne do zarzucanego mi uchybienia terminu". Dodatkowo skarżąca domagała się powiadomienia Prezesa NSA celem wszczęcia postępowań dyscyplinarnych wobec wszystkich sędziów orzekających w sprawie oraz przewodniczącego wydziału za przewlekłość postępowania wspartego nadużyciem prawa z zajmowanych stanowisk, sprostowania, że w przypadku uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oddaleniu może podlegać tylko wniosek o przyznanie prawa pomocy i nic więcej, a nadto rozstrzygnięcia o ewentualnym przywróceniu terminu w sprawie o przyznanie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu, przy czym środek zaskarżenia strony podlegał odrzuceniu również z przyczyn innych aniżeli podniesione w zakwestionowanym rozstrzygnięciu, niezależnie od zagadnienia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.
Zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, który w ramach powierzonych czynności posiada kompetencje sądu. Na mocy art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzenia w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpoznania, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 6 p.p.s.a. (podobnie jak w przypadku postanowień wskazanych w pkt 7 i 8 tego przepisu), strona może wnieść sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni liczonych od doręczenia zarządzenia. Po myśli art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o zmianie zaskarżonego zarządzenia (postanowienia) referendarza sądowego albo jego utrzymania w mocy. W omawianym przypadku nie zachodzi skutek anulacyjny kwestionowanego rozstrzygnięcia, a rozpoznający sprzeciw sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Wyjątek od powyższej reguły wprowadza art. 258 § 4 p.p.s.a. przewidujący w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywanie czynności wyszczególnionych w § 2 tego przepisu przez sąd (nie zaś referendarza sądowego). Tylko w takiej sytuacji sąd rozpoznaje sprawę w ramach pierwszej instancji z możliwością poddania rozstrzygnięcia kontroli instancyjnej w drodze zażalenia (art. 258 § 4 in fine p.p.s.a.).
Wypadkowa przywołanych regulacji pozwala na wyprowadzenie twierdzenia, że w przypadku spraw sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami wniesionymi po 15 sierpnia 2015 r. zastosowanie znajduje art. 258 i 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), nieprzewidującym prawa strony do wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na jego podstawie. W zmienionym stanie prawnym zarówno w art. 194 § 1 p.p.s.a., jak i żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej wnoszenia zażalenia od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w razie merytorycznej kontroli sprzeciwu czy art. 259 § 2 p.p.s.a. w przypadku jego odrzucenia wobec kwestii formalnych. Zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w postępowaniu wpadkowym w ramach prawa pomocy przysługuje jedynie w przypadku, o którym mowa w art. 258 § 4 p.p.s.a.
Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżącej nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 listopada 2022 r., sąd ten zasadnie zastosował sankcję z art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. i zażalenie odrzucił, przy czym jak wskazano na wstępie – z innej przyczyny niż prezentowana w niniejszym orzeczeniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.