Uzasadnienie
Zarządzeniem z 6 lipca 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1028/22, Zastępca Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w sprawie ze skargi B. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 10 marca 2022 r., nr 1401-IEE2.711.1.10.2022.5.TŁ, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, zarządził ściągnięcie od skarżącego kwoty 100 zł tytułem nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy, wskazano, że 5 stycznia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1028/22. Wobec braku reakcji ze strony Skarżącego, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z 27 lutego 2023 r. wezwano Skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł. Skarżący do 28 czerwca 2023 r. nie uiścił brakującej opłaty.
Zastępca Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powołując się na art. 234 § 2 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uznał, że należy od Skarżącego ściągnąć opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł i na podstawie ww. przepisu wydał kwestionowane zarządzenie.
W reakcji na powyższe pismem z 18 lipca 2023 r. Skarżący wniósł zmianę względnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołano argumentację dotyczącą sytuacji majątkowej strony i niemożności ponoszenia bez uszczerbku dla budżetu kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni liczonych od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Jednocześnie art. 142 § 2 p.p.s.a. nakazuje sądowi doręczenie wnioskodawcy odpisu wyroku z uzasadnieniem. Należy przy tym zauważyć, że wniosek strony, o jakim mowa w art. 142 § 2 p.p.s.a., podlega opłacie. Zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a. za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczony na skutek żądania zgłoszonego w terminie 7-dniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się opłatę kancelaryjną. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek o uzasadnienie, po uprzednim wezwaniu do jej uiszczenia.
Kwotę należnej opłaty precyzuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 535), które w § 2 określa opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w wysokości 100 zł.
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że Skarżący wniósł o doręczenie wyroku z 20 grudnia 2022 r. wraz z uzasadnieniem. Skoro obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej wynika z bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa, Przewodniczący Wydziału III zasadnie wezwał Stronę, w formie postanowienia, do jej uiszczenia. Jak wynika z analizy akt sprawy, Skarżącemu nie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w tym wspomnianej opłaty kancelaryjnej), toteż w świetle przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozostawał zobligowany do uiszczenia brakującej kwoty 100 zł. W przypadku, o którym mowa w art. 234 § 2 p.p.s.a., nieuiszczenie opłaty kancelaryjnej przed doręczeniem odpisu orzeczenia z uzasadnieniem przesądza o obligatoryjnym wydaniu przez przewodniczącego wydziału zarządzenia o ściągnięciu opłaty od strony. Przepis nie pozostawia swobody w zakresie orzekania o wskazanej sankcji.
W postępowaniu wywołanym zażaleniem – w analizowanym przypadku na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału III – przedmiotem kontroli instancyjnej pozostaje wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, tj. ocena pod kątem zgodności z prawem. W świetle przywołanych okoliczności twierdzenia Skarżącego dotyczące niezasadności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o przymusowym ściągnięciu opłaty kancelaryjnej wobec konieczności przyznania temuż prawa pomocy należało uznać za niezasadne, zaś samo zarządzenie za zgodne z prawem zarówno co do zasady, jak i wysokości.
Jednocześnie – w świetle wnioskowania przez Skarżącego o zwolnienie z opłaty kancelaryjnej w ramach prawa pomocy - Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wobec uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1028/22, wyłączeniu uległa możliwość skutecznego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. art. 243 § 1 p.p.s.a.). Ewentualny wniosek w omawianym zakresie po wskazanej dacie jako niedopuszczalny winien podlegać odrzuceniu. Powyższe jednak nie dotyczy wniosków o umorzenie czy odroczenie albo rozłożenie na raty zapłaty należności z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym, o których mowa w art. 229 p.p.s.a.
Szczegółowe kwestie związane ze stosowaniem wskazanego przepisu zostały uregulowane w akcie wykonawczym wydanym na podstawie § 2 tego przepisu, tj. rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz.U. nr 221 poz. 2194). Jeżeli zatem intencją Skarżącego będzie dalsze domaganie się odstąpienia od dochodzenia opłaty kancelaryjnej słusznie nałożonej w rozpoznawanej sprawie, podstawą prawną wniosku w tym zakresie winien uczynić przywołane przepisy, zaś podstawą faktyczną – okoliczności wykazujące przesłanki, o których mowa w art. 229 p.p.s.a. i § 3 - 5 rozporządzenia.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 198 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.