Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 27 października 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 571/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił A. K. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 22 lipca 2022 r., nr SKO/WA/400/2674/2022, oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Maszewa z 20 maja 2022 r. o nr FB.3120.156.2022.MM, obu w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze inicjującej postępowanie skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowych obu instancji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz pozbawienia strony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, w tym w szczególności opłacania wynagrodzeń zatrudnionym pracownikom. Skarżący podkreślił, że organ podatkowy pierwszej instancji w sposób nagły i niespodziewany wydał decyzje o ustaleniu podatku za 5 lat wstecz, tj. za okres 2017-2021. Konieczność zapłaty w krótkim czasie kwoty prawie 30.000 zł stanowi poważne zagrożenie płynności finansowej firmy i może skutkować brakiem kontynuacji prowadzonej działalności gospodarczej, zaś egzekucja wskazanej kwoty wiązałaby się z koniecznością licytacji majątku skarżącego, co mogłoby spowodować trudne do odwrócenia skutki, zarówno dla skarżącego, jak i zatrudnianych przezeń osób.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wobec braku przedłożenia przez stronę jakichkolwiek dokumentów celem wykazania ustawowych przesłanek uzasadniających zastosowanie instytucji z art. 61 § 3 p.p.s.a., niemożliwym było przeprowadzenie merytorycznej oceny wniosku o zastosowanie ochrony tymczasowej.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 18 listopada 2022 r. skarżący zakwestionował postanowienie sądu pierwszej instancji, domagając się jego uchylenia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub rozpoznania co do istoty poprzez wstrzymanie wykonania decyzji obu instancji. W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżący podniósł, że 2020 r. był wyjątkowo trudny ze względu na pandemię COVID-19, w toku której otrzymał wsparcie od rządu w postaci subwencji finansowej pozwalającej na uniknięcie likwidacji. Po upływie roku 1/4 otrzymanej kwoty pozostaje do spłaty, rozłożona na 2 lata kalendarzowe. W dalszej kolejności strona wskazała na wzrost cen energii elektrycznej i gazu, w wyniku którego w okresie od stycznia 2021 r. do 30 września 2021 r. na energię elektryczną wydała 6.753,53 zł netto, zaś w bieżącym roku - 18.736,33 zł netto (wzrost kosztów o 177,43 %).
Skarżący zwrócił również uwagę na spadek sprzedaży produkowanych urządzeń w okresie ostatnich 6-ciu miesięcy (w maju z poziomu 327.551,00 zł na 65.590,00 zł we wrześniu), czyli utrzymującą się średnią miesięczną we wskazanych miesiącach na poziomie 171.764 zł, przy comiesięcznych kosztach pracowniczych utrzymujących się w tym okresie na poziomie 253.640 zł, czyli przeciętnie miesięcznie na poziomie 42.257 zł. Końcowo strona przywołała również kwestie zwiększonych cen podzespołów elektronicznych sprowadzanych z zagranicy oraz nadużywane ostatnimi czasy w obrocie gospodarczym (rynek produkcji) żądania dokonywania znacznych przedpłat.
Zdaniem strony, przytoczone argumenty, a nadto okoliczność podniesienia przez Burmistrza podatku od nieruchomości począwszy od 2018 r. z poziomu 13.413 zł na 18.063 zł (wzrost o 35 %, a także dalsze 15% w kolejnym 2023 r.), prowadzą do uznania, że obowiązek zapłaty jednorazowo 30.000 zł podatku może prowadzić do konieczności zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, a w dalszej perspektywie również zwolnienie zatrudnionych pracowników.
Skarżący przedłożył w załącznikach środka zaskarżenia szereg faktur, rachunków, wydruków z rachunków bankowych oraz firmowych dokumentów księgowych obrazujących sytuację finansową prowadzonego przedsiębiorstwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, przy czym wobec specyfiki środka odwoławczego w postaci zażalenia oraz postępowania, które inicjuje (wyłączone odpowiednie stosowanie w postępowaniu zażaleniowym regulacji art. 174 i 176 p.p.s.a.), w toku niniejszej kontroli nie obowiązywała zasada związania granicami środka odwoławczego wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. i Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie skarżącego, nie był związany ani podstawami rzeczonego środka odwoławczego, ani zgłoszonymi tamże zarzutami, co umożliwiało wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu niezależnie od argumentacji podniesionej przez skarżącego.
Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek zainteresowanego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Celem wypełnienia przesłanek zawartych w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a. wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności stanowiących podstawę wniosku o zastosowanie ww. regulacji, który to obowiązek procesowy ustawowo obciąża wnioskodawcę.
W świetle rozpoznawanej sprawy szczególnego znaczenia nabiera okoliczność, że dyspozycja art. 61 § 3 p.p.s.a. nie odwołuje się do reżimu dowodzenia, wprowadzając jedynie konieczność uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek. Uprawdopodobnienie określonych racji, określane jako ułatwione postępowanie dowodowe zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia strony o danym fakcie. Ocena, czy w realiach konkretnego postępowania uprawdopodobnienie w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu, który nie będąc związany twierdzeniami wniosku, korzystając z przyznanej ustawowo dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, winien podjąć decyzję, czy w świetle prezentowanych twierdzeń strony uznaje za spełnione przesłanki zawarte w hipotezie określonego przepisu.
Kwestia stopnia uprawdopodobnienia racji jest zatem przez ustawodawcę poddana relatywizacji dokonującej się przez uwzględnienie kontekstu faktycznego sprawy, na kanwie której dochodzi do oceny możności zastosowania instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. W omawianym zakresie nie wypracowano uniwersalnego, jednolitego standardu uprawdopodobnienia, a sąd orzekający każdorazowo zmuszony jest do swobodnej, niemniej nie dowolnej, oceny stopnia przekonywania oferowanych przez wnioskodawcę twierdzeń.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom sądu pierwszej instancji wniosek skarżącego zawierał argumentację pozwalającą na sięgnięcie do dyspozycji art. 61 § 3 p.p.s.a. i zastosowanie ochrony tymczasowej. Strona podniosła, że brak wstrzymania wykonania decyzji wymiarowej i konieczność zapłaty podatku od nieruchomości w wysokości ustalonej przez organ skutkować może brakiem perspektyw dalszego prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej wobec braku środków finansowych na regulowanie wynagrodzeń pracowników. Strona zwróciła uwagę, że organ pierwszej instancji wydał decyzje wymiarowe w podatku od nieruchomości za 5 lat wstecz, tj. za okres 2017-2021, na łączną kwotę zobowiązania 30.000 zł, co zdaniem skarżącego stanowi poważne zagrożenie płynności finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa, powodujące trudne do odwrócenia skutki dla skarżącego, jak i zatrudnianych przezeń pracowników.
Oceniając zasadność wniosku skarżącego oraz legalność rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji, nie należy tracić z pola widzenia okoliczności, że jakkolwiek strona we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu winna wskazać okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz podjąć próbę jak najdokładniejszego ich uprawdopodobnienia, w toku stosowania prawa winno się brać pod uwagę również wiedzę posiadaną przez sąd z urzędu, jak i wiedzę powszechnie składowi znaną.
Nie ulega wątpliwości, że obowiązujący na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej w okresie 20 marca 2020 r. – 15 maja 2022 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 wiązał się, i w określonym zakresie nadal wiąże wobec utrzymanego stanu zagrożenia epidemicznego, z szeregiem obostrzeń sprowadzających się do ograniczeń utrudniających lub wręcz uniemożliwiających dokonywanie czynności życia codziennego, odbijających się również na obrocie gospodarczym. Nie poprawiły rysującej się sytuacji gospodarczej również ogólnoświatowe wydarzenia, w tym kryzys cenowy, inflacja oraz wybuch wojny na terytorium bezpośrednio graniczącym z Polską. Jakkolwiek zatem nie umyka uwadze tutejszego Sądu okoliczność, że znamienity trzon twierdzeń skarżącego wykazującego dobitnie jego sytuację finansową został zawarty w treści wniesionego zażalenia, co zasadniczo wobec jego dewolutywnego charakteru nie powinno mieć wpływu na ocenę legalności kwestionowanego orzeczenia, w świetle przywołanych zdarzeń – powszechnie znanych sądowi pierwszej instancji oraz Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na obecnym etapie kontroli i niewymagających odrębnego dowodu – argumentację prezentowaną przez skarżącego na etapie wniosku inicjującego niniejsze postępowanie wpadkowe należało uznać za wystarczającą do oceny spełnienia przesłanki ryzyka spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania skarżonej decyzji oraz decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że wykonanie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji może w kontekście całokształtu okoliczności sprawy spowodować trudne do odwrócenia skutki, uznając za konieczne zastosowanie ochrony tymczasowej w odniesieniu do osoby skarżącego.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wstrzymał wykonanie decyzji obu instancji.