Postanowienie NSA z 14 lutego 2024 r., III OPP 1/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M. S. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Sprawa

w sprawie o sygn. akt III OSK 5033/21 ze skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 618/20 w sprawie ze skargi M. S. na zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie NSA Tamara Dziełakowska Mirosław Wincenciak

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 618/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi M. S. uchylił zarządzenie Prezesa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 21 lipca 2020 r. nr 70/2020 w przedmiocie unieważnienia konkursu na stanowisko referendarza sądowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi.

Po wykonaniu wstępnych czynności, zarządzeniem Sędziego WSA z dnia 8 czerwca 2021 r. skarga kasacyjna została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2021 r. sprawa została zarejestrowana w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod sygnaturą III OSK 5033/21.

Pismem z dnia 3 października 2023 r. (data stempla pocztowego: 3 października 2023 r.) skarżąca wniosła o niezwłoczne wyznaczenie terminu posiedzenia celem rozpatrzenia złożonej w sprawie skargi kasacyjnej. Skarżąca wskazała, że skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została złożona 25 marca 2021 r. i od tego dnia w jej sprawie nie podjęto żadnych czynności, w tym nie wyznaczono terminu posiedzenia celem rozpoznania sprawy, co narusza jej prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, a dalsza bierność sądu za skutkuje złożeniem przez nią skargi na przewlekłość postępowania.

Na skutek zarządzenia z dnia 17 października 2023 r. pismem z tej samej daty poinformowano skarżącą, że zgodnie z § 25 a ust. 1 i 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r.-Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202 ze zm.), sprawy przydzielane są do rozpoznania poszczególnym sędziom w drodze losowania, z uwzględnieniem kolejności wpływu spraw do Sądu oraz wezwano ją do uzupełnienia wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy poprzez jego uzasadnienie i wskazanie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w § 26 ust. 5 ww. Regulaminu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone skarżącej dnia 3 listopada 2023 r., a zakreślony nim termin minął bezskutecznie dnia 12 listopada 2023 r.

Pismem z dnia 2 stycznia 2023 r. (data stempla pocztowego: 3 stycznia 2024 r.) skarżąca wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, wnosząc o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania;
2. wydanie sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę zalecenia rozpoznania sprawy w terminie 3 miesięcy;
3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 10.000,00 zł;
4. zasądzenie od Skarbu Państwa zwrotu kosztów tego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie i jako taka podlega oddaleniu.

Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. z 2023 r., poz. 1725 – zwanej dalej ustawą).

Stosownie do art. 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Pewna wskazówka, jaki okres może świadczyć o przewlekłości postępowania wynika z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA z: 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14; 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13; 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11; 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Przy rozpoznawaniu skargi na przewlekłość postępowania bierze się pod uwagę nie tylko czas trwania postępowania, ale kontrolą powinna być bowiem objęta także terminowość poszczególnych czynności podejmowanych przez Sąd w toku postępowania, a niezbędnych do rozpoznania sprawy. Początek biegu terminu dla obliczania przewlekłości postępowania sądowego stanowi wszczęcie tego postępowania w danej instancji. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania (por. postanowienie NSA z 10 lipca 2013 r. sygn. akt I FPP 12/13). Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ww. ustawie. Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. W doktrynie zwrócono uwagę, że jeśli ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do długości określonych czynności czy stadiów postępowania, należy się odwołać do wiedzy wynikającej z praktyki, orzecznictwa sądów lub przeciętnej długości postępowania w podobnych sprawach (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego. Komentarz, Lex 2010).

Pamiętać przy tym należy, że stosownie do § 26 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 4 lipca 2020 r.-Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202 ze zm.), przewodniczący wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów wskazuje skład orzekający i przydziela, zgodnie ze szczegółowymi zasadami przydziału spraw poszczególnym sędziom, o których mowa w § 25 ust. 1, i planem posiedzeń zatwierdzonym przez Prezesa Izby na podstawie § 23 pkt 3, wylosowane zgodnie z § 25a sprawy dla danego sędziego. W myśl § 25a ust. 4 Regulaminu NSA, pula spraw wyznaczonych do losowania dla sędziów w wydziałach orzeczniczych w miesiącu, którego dotyczy zatwierdzony przez Prezesa Izby na podstawie § 23 pkt 3 plan posiedzeń, obejmuje sprawy z uwzględnieniem kolejności ich wpływu, w tym odrębnie sprawy rozpoznawane na posiedzeniach niejawnych na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, 655, 1457 i 1855) lub przepisów szczególnych, a także odrębnie sprawy podlegające rozpoznaniu poza kolejnością wpływu na podstawie § 26 ust. 2 pkt 1-3, 6-13. Ponadto, zgodnie z § 26 ust. 5 Regulaminu NSA, Prezes Izby może w uzasadnionych przypadkach zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością wpływu, po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów. W kategorii spraw, do której należy przedmiotowa sprawa, przepisy ustaw szczególnych, ani przepisy Regulaminu NSA nie nakładają na Sąd obowiązku rozpoznania sprawy poza kolejnością.

Skarżąca w toku postępowania złożyła wniosek o niezwłoczne przyspieszenie rozpoznania sprawy, w tym o wyznaczenie terminu posiedzenia celem rozpatrzenia złożonej w sprawie skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na powyższe, została wezwana przez Naczelny Sąd Administracyjny do jego uzupełnienia poprzez uzasadnienie i wskazanie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w § 26 ust. 5 Regulaminu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Zakreślony dla skarżącej termin minął bezskutecznie dnia 12 listopada 2023 r.

Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie toczy się od dnia 9 czerwca 2021 r., tj. od dnia przekazania akt sprawy wraz ze skargą kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa została skierowana do oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Od momentu rejestracji skargi kasacyjnej do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA upłynęło ponad 12 miesięcy, niemniej jest to spowodowane bardzo dużym wpływem spraw do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekraczającym możliwości ich szybszego rozpoznawania przez ten Sąd. Czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny od Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych w zestawieniu z możliwościami kadrowymi Naczelnego Sądu Administracyjnego. Niniejsza sprawa nie należy do kategorii spraw podlegających rozpoznaniu poza kolejnością wpływu na podstawie § 26 ust. 2 pkt 1-3, 6-13 lub ust. 5 Regulaminu Naczelnego Sądu Administracyjnego, a ponadto skarżąca nie uzasadniła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy w trybie § 26 ust. 5 ww. Regulaminu zgodnie ze skierowanym do niej wezwaniem.

Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przed tym Sądem, okres oczekiwania na wyznaczenie terminu posiedzenia w niniejszej sprawie nie może stanowić o nieuzasadnionej zwłoce sądu, nawet pomimo upływu okresu 12 miesięcy od dnia przekazania skargi kasacyjnej Sądowi II instancji do dnia złożenia przedmiotowej skargi.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.