Uzasadnienie
Skarga A. B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Skarżący A. B. 22 stycznia 2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem tego Sądu z 29 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 414/15, oddalającym jego skargę na decyzję Rektora [...] o odmowie wypłaty stypendium doktoranckiego. Wystąpił również wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z 10 lutego 2020 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to zostało następnie utrzymane w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 10 marca 2020 r. Jak wskazał Sąd, skarżący ma przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu i zwolnienie z kosztów sądowych, a ustanowienie to rozciąga się też na postępowanie wszczęte na skutek skargi o wznowienie postępowania sądowego.
W toku powyższego postępowania pismem z 21 lutego 2020 r. reprezentujący skarżącego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 414/15 pełnomocnik z urzędu złożył do Okręgowej Rady Adwokackiej [...] wniosek o zwolnienie go z tej funkcji, wskazując, że skarżący w tejże sprawie złożył skargę kasacyjną, fałszując jego pieczątkę i podpis, przez co utracił całkowicie zaufanie do jego osoby. Do pisma załączone zostały wyroki Sądu Okręgowego [...] i Sądu Rejonowego [...] uznające skarżącego winnym fałszerstwa skargi kasacyjnej od wyroku z 29 września 2016 r.
Pismem z 25 lutego 2020 r. Okręgowa Rada Adwokacka [...] poinformowała Sąd o wyznaczeniu dla skarżącego nowego pełnomocnika z urzędu.
Wnioskiem złożonym 4 marca 2020 r. skarżący wniósł o wyłączenie od rozpoznawania sprawy sędziów Ireneusza Dukla, Mieczysława Górkiewicza, Anny Siedleckiej, Lidii Serwinowskiej, Julii Szczygielskiej i Wandy Wiatkowskiej – Ilków. Wniosek ten nie był rozpatrywany. Jak wynika z akt sprawy skład sędziowski ustalony został w drodze losowania w dniu 30 stycznia 2020 r., a losowanie nie wyłoniło do składu orzekającego sędziów o wyłączenie których w późniejszym czasie wnosił skarżący.
Wyrokiem z 25 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 29 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 414/15.
Pełnomocnik skarżącego z urzędu pismem z 23 lutego 2020 r. złożyła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
5 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o wydanie mu z akt sprawy kserokopii wskazanych kart. W odpowiedzi Prezes WSA we Wrocławiu poinformował skarżącego, że konieczne jest wskazanie konkretnych dokumentów, których wykonania żąda skarżący, poinformował dodatkowo o dostępności akt w czytelni sekretariatu Wydziału Informacji Sądowej oraz o dostępności akt w formie elektronicznej.
Pismem z 1 września 2020 r. skarżący złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz ze skargą "na naruszenie prawa strony do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów, doręczenie kserokopii akt i przyznania radcy prawnego z urzędu bez nieuzasadnionej zwłoki (wraz z wnioskiem o doręczenie kserokopii stron wskazanych we wniosku do WSA z 5.08.2020)". Skarżący zażądał: "stwierdzenia naruszenie prawa strony do rozpoznania wniosków o ustanowienie radcy prawnego z urzędu, dostarczenia kserokopii akt oraz wyłączenia sędziów, bez nieuzasadnionej zwłoki", zwolnienia z opłaty i zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa kwoty 20.000 zł "tytułem odszkodowania za brak rozpoznania wniosków skarżącego".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga na przewlekłość w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm. – zwanej dalej ustawą) "[s]trona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania)". Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy "[s]kargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie". Równocześnie, w świetle art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności "ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", a dokonując tej oceny "uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że skarga na przewlekłość dotyczy postępowania co do istoty sprawy. Wskazuje na to wyraźnie zawarty w art. 2 ust. 1 ustawy zwrot "jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", a także w art. 5 ust. 1 "w toku postępowania w sprawie", jak również w art. 2 ust. 2 w którym mowa o wydaniu "rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie". Taki też pogląd na tle omawianych przepisów prezentuje orzecznictwo sądowe. Wskazuje się w nim, że przez "tok postępowania w sprawie" w znaczeniu przyjętym w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 ustawy, należy rozumieć "postępowanie co do istoty sprawy" ("rozpoznanie sprawy co do istoty"), a nie postępowania incydentalne (uboczne), wypadkowe czy zażaleniowe (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 listopada 2012 r. sygn. akt KSP 15/12; z 24 września 2014 r. sygn. akt III SPP 206/14; z 13 listopada 2014 r. sygn. akt III SPP 227/14; z 16 czerwca 2015 r. sygn. akt III SPP 12/15; z 10 stycznia 2017 r. sygn. akt III SPP 65/16; z 6 lutego 2018 r. sygn. akt WSP 2/17 i z 10 lipca 2019 r. sygn. akt I NSP 63/19 dostępne w Bazie Orzeczeń Lex). Taka intencja ustawodawcy wynika zresztą wprost z uzasadnienia projektu do ustawy z 30 listopada 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, która art. 6 nadała aktualne brzmienie przywołanemu na wstępie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (por. druk Nr 851 z 9 września 2016 r. Sejmu RP VIII kadencji dostępny na stronach sejmowych). W dokumencie tym wskazano m.in.: "zgodnie ze standardem strasburskim ocenie podlega sprawność postępowania odnośnie do <> lub <> (por. art. 6 ust. 1 Konwencji). Z tego względu w proponowanej nowelizacji nie zmienia się zasady odwołującej się do czynności podejmowanych w celu zakończenia postępowania <>, co koreluje z proponowanym obowiązkiem oceny sprawności postępowania jako całości, a nie jego poszczególnych fragmentów, faz, etapów, postępowań incydentalnych. Orzecznictwo strasburskie, a w ślad za nim nowelizacja, wiążą bowiem wysokość należnej sumy pieniężnej za przewlekłość z czasem trwania postępowania co do istoty sprawy (niezależnie od sposobu jego zakończenia). Skarga nie przysługuje więc wyłącznie na przewlekłość postępowania incydentalnego (np. w przedmiocie wyłączenia komornika lub sędziego (tak ETPCz: Schreiber i Boetsch v. Francji, skarga nr 58751/00), udzielenia zabezpieczenia, ustanowienia pełnomocnika z urzędu, zwolnienia od kosztów sądowych). Takie ukształtowanie kognicji umożliwia sprawniejsze rozpoznawanie skarg na przewlekłość".
Wskazując na powyższe, podkreślić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy, skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania została wniesiona na prowadzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu konkretne czynności, jak rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziów, wydanie kserokopii kart z akt sprawy, czy przyznania skarżącemu prawa pomocy. Co istotne, skarżący nie wiąże ich w żaden sposób z przewlekłością postępowania, ale kwestionuje ich prawidłowość, co jest szczególnie widoczne w kwestii przyznania mu pełnomocnika z urzędu, gdzie podnosił, że nie wiedział przez kogo jest reprezentowany. Tymczasem, skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania nie jest środkiem prawnym służącym ocenie prawidłowości (zgodności z prawem) podejmowanych przez Sąd pierwszej instancji konkretnych czynności procesowych, jak ma to miejsce przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej, ale ocenie czy nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Jak już wyżej wskazano, nie może to nastąpić przez ocenę fragmentów postępowania, lecz wyłącznie całości "postępowania zmierzającego do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie", tak jak wymaga tego art. 2 ust. 1 ustawy. Na taką przewlekłość w rozpoznaniu sprawy skarżący nawet nie wskazywał.
Tym samym, przedmiotowa skarga na przewlekłość postępowań wypadkowych jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 a contrario wyżej powołanej ustawy w związku z art. 178 i art. 197 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).