Uzasadnienie
Wyrokiem z 26 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 1466/17) oddalił skargę B. H. i M. J. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie przetwarzania danych osobowych.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wnieśli skarżący.
Akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną celem jej rozpoznania zostały przekazane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu 21 grudnia 2018 r. i tego samego dnia wydane zostało przez Przewodniczącego Wydziału I zarządzenie o zarejestrowaniu sprawy w repertorium, a także o jej skierowaniu do spraw oczekujących na wyznaczenie rozprawy. W skardze kasacyjnej skarżący zażądali bowiem przeprowadzenia rozprawy w sprawie. Dodatkowo, w związku ze zmianami organizacyjnymi w Naczelnym Sądzie Administracyjnym związanymi z utworzeniem dodatkowego wydziału orzeczniczego sprawa, zarządzeniem z 4 stycznia 2021 r. została przekazana według właściwości do Wydziału III stosownie do § 3 ust. 2 pkt 1 Zarządzenia nr 30 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2020 r. w sprawie utworzenia wydziałów orzeczniczych w Izbach Naczelnego Sądu Administracyjnego i zakresu ich działania. W tym samym dniu zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III sprawa została przejęta do właściwości Wydziału III i zarejestrowana pod sygn. akt III OSK 681/21.
W dniu 24 czerwca 2021 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga B. H. na przewlekłość postępowania sądowego. Skarżąca wniosła w niej o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym doszło do przewlekłości. Zażądała wydania temu Sądowi zaleceń co do przeprowadzenia rozprawy i rozpoznania skargi kasacyjnej, a ponadto przyznania jej od Skarbu Państwa kwoty 20.000 zł i zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazała na długi ponad 2,5 letni okres oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga na przewlekłość podlega oddaleniu.
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 75 ze zm. – zwanej dalej ustawą) przewlekłość postępowania sądowego występuje, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. W myśl art. 2 ust. 2 tej ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. Oznacza to, iż ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy (por. postanowienia NSA z 24 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OPP 16/08, z 4 czerwca 2008 r. sygn. akt I OPP 20/08, z 24 lipca 2008 r. sygn. akt II OPP 20/08). Jednakże, jak podkreśla się w orzecznictwie, ocena, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. przykładowo postanowienia NSA z 3 października 2014 r. sygn. akt I OPP 116/14 i z 14 lipca 2021 r. sygn. akt II OPP 5/21).
Postępowanie w niniejszej sprawie toczy się od 21 grudnia 2018 r., tj. od dnia przekazania sprawy ze skargą kasacyjną Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Po prawidłowym i terminowym wykonaniu wstępnych czynności sądowych, sprawa oczekuje na wyznaczenie terminu rozprawy zgodnie z kolejnością wpływu. Do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania upłynęło dwa i pół roku.
Wprawdzie czas trwania postępowania kasacyjnego przekroczył 12 miesięcy, tym niemniej spowodowane jest to z jednej strony bardzo dużym wpływem spraw do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przekraczającym możliwości ich szybszego rozpoznawania, a z drugiej dodatkowo rozwiązaniami prawnymi wprowadzonymi z uwagi na występującą sytuację epidemiczną w kraju. Wyjaśnić należy, że stosownie do obowiązujących regulaminów – obecnie § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202) - przewodniczący wydziału w zarządzeniu o wyznaczeniu posiedzenia jawnego albo niejawnego w składzie trzech sędziów przydziela sprawy sędziom wydziału według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem wymienionych w tym przepisie kategorii spraw, które podlegają rozpoznaniu poza kolejnością. Zgodnie z § 26 ust. 5 tego Regulaminu Prezes Izby może w uzasadnionym przypadku zarządzić rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu, po uprzednim uzgodnieniu z przewodniczącymi wydziałów.
W kategorii spraw, do której należy przedmiotowa sprawa, ani przepisy ustaw szczególnych, ani przepisy Regulaminu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie nakładają na Sąd obowiązku rozpoznania sprawy poza kolejnością wpływu. Również wnosząca skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania nie składała wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a tym samym nie wykorzystała środka prawnego pozwalającego na szybsze rozpoznanie sprawy, bez konieczności oczekiwania na jej rozpoznanie według kolejności wpływu. Zauważyć należy, że skarżący w skardze kasacyjnej nie złożyli oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy, co istotnie wpłynęło i wpływa na długość jej rozpatrywania. Z uwagi bowiem na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii działalność orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego kontynuowana była przez wiele miesięcy wyłącznie przez rozpoznawanie spraw w których strony, stosownie do art. 176 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zrzekły się rozprawy (por. zarządzenia Prezesa NSA: nr 7 z 12 marca 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wstrzymania przyjmowania interesantów i ograniczenia obsad kadrowych w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 i nr 39 z 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym dostępne na stronie internetowej www.nsa.gov.pl).
Również rozwiązania ustawodawcze przyczyniły się do ograniczenia działalności orzeczniczej NSA na rozprawach z udziałem stron. W myśl aktualnie obowiązującego art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090) "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stan ten uniemożliwia przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu.
Ilość przeprowadzanych rozpraw zdalnych przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających ich przeprowadzanie na odległość jest z oczywistych względów mniejsza niż tradycyjnych z udziałem stron i chociaż stan zagrożenia epidemicznego zdecydowanie uległ obecnie zmniejszeniu, to jednak ustawa zezwala na ich prowadzenie wyłącznie w formie zdalnej. Również dopiero od 3 lipca 2021 r. obowiązuje przepis zgodnie z którym w ww. okresie tj. w okresie stanu epidemii i w ciągu roku od jego odwołania "Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy" (por. art. 15zzs4 ust. 2 w aktualnym brzmieniu), aczkolwiek korzystanie z tej regulacji z uwagi na zagwarantowanie prawa strony do jawności rozpoznania sprawy jest ostatecznością i następuje dopiero po wyczerpaniu możliwości uzyskania zgody stron na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, orzekł jak w sentencji.