Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 935/18 oddalił skargę R.H. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności karty ewakuacyjnej.
Skarżący wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności karty ewakuacyjnej z [...] 1945 r. przypisując jej charakter decyzji administracyjnej.
W ocenie Sądu I instancji organy zasadnie uznały, że w sprawie wystąpiła przeszkoda do wszczęcia postępowania, tj. wniosek o stwierdzenie nieważności nie dotyczy aktu administracyjnego, któremu możliwe byłoby postawienie zarzutu nieważności na podstawie art. 156 k.p.a.
Kwestia ewakuacji ludności ukraińskiej z terytorium Polski uregulowana została w zawartym pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad w dniu 9 września 1944 r. Układzie dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium USSR i ludności ukraińskiej z terytorium Polski. Opierał się on na zasadzie dobrowolności, zatem ewakuacja miała dotyczyć jedynie osób, które wyraziły chęć ewakuowania się. Szczegółowa organizacja ewakuacji uregulowana została w dziale III Układu.
Karta ewakuacyjna nie kształtowała sytuacji prawnej osób "życzących sobie ewakuować się". Nie stanowiła ona decyzji zobowiązującej ojca skarżącego do opuszczenia Polski. Z jej treści wynika, że wydano ją O.H., mieszkańcowi wsi C. jako dowód, że za pozwoleniem Głównego Pełnomocnika Rządu Ukraińskiej SRR i Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego dla ewakuacji na terytorium Polski, ewakuuje się do obwodu Ukraińskiej SRR wraz ze wskazanymi członkami rodziny oraz wymienionym majątkiem. Z treści karty nie wynika, że w sposób jednostronny ukształtowała sytuację prawną indywidualnego podmiotu niepowiązanego z organem ani więzami zależności organizacyjnej, ani podległości służbowej, zobowiązując go do opuszczenia terytorium Polski, czy wysiedlając go.
Sama w sobie karta ewakuacyjna nie stanowiła o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium Polski ani nie rozstrzygała o przesiedleniu członków rodziny skarżącego. Stanowiła jedynie potwierdzenie faktu ewakuacji określonych osób i zabranego przez nich majątku.
Tym samym w stanie faktycznym niniejszej sprawy, zaskarżone postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odpowiada prawu.
Nie zgadzając się z wyrokiem WSA w Warszawie skarżący złożył skargę kasacyjną zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, gdyż nie dotyczy aktu administracyjnego.
W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi na postanowienie MSWiA z [...] 2018 r.; zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zrzekł się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ uznając ją za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie podać należy, iż w związku z brakiem odpowiedzi strony skarżącej kasacyjnie, czy wyraża zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, z uwagi na fakt, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach, a zaskarżony wyrok - wbrew zarzutom i twierdzeniem strony skarżącej - odpowiada prawu.
Przede wszystkim zaznaczyć należy, że postawione zarzuty wskazane jako naruszenie przepisów prawa materialnego stanowią w rzeczywistości o naruszeniu przepisów prawa procesowego, gdyż powołują jako naruszone przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. przepisy o postępowaniu. Ponadto nie można skutecznie zarzucić sądowi administracyjnemu naruszenia przywołanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ sąd administracyjny nie orzeka na podstawie przepisów k.p.a., lecz na podstawie przepisów - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. To w oparciu o przepisy tej ustawy ocenia legalność postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie k.p.a. Stąd prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego powinien przywoływać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, ale w powiązaniu z przepisami k.p.a.
Podstawę wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 61a § 1 k.p.a. w myśl, którego w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania na wniosek strony zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie administracyjne nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zastosowanie przewidzianej ww. przepisem instytucji powinno być ograniczone do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego, tzn. może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić brak podstaw do prowadzenia postępowania.
Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, ponieważ zachodzą uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie i prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności karty ewakuacyjnej z dnia [...] 1945 r. wystawionej przez Przedstawiciela Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego do Spraw Ewakuacji w J. o przesiedleniu O.H. z innymi członkami rodziny i wskazanymi składnikami majątku.
Stanowisko organów, że akt ten nie stanowi decyzji administracyjnej jest oczywiste i prawidłowe. Obligatoryjne składniki treści decyzji określa art. 107 § 1 k.p.a. i są to – oznaczenie organu administracji, data wydania, oznaczenie strony lub stron, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie o sposobie odwołania i podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jej wydania. Decyzje administracyjne rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji.
Rzeczona karta ewakuacyjna nie zawiera elementów decyzji, nie rozstrzyga niczego w sposób władczy, stanowiła ona jedynie potwierdzenie faktu przesiedlenia oraz ewidencję zabranego majątku.
Konsekwencją przyjęcia, że akt ten nie nosi znamion decyzji administracyjnej przewidzianej przepisami k.p.a. jest niemożność prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Prawidłowo zatem Sąd I instancji uznał, że organy administracji publicznej zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie wskazanego aktu.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a., natomiast do rozpoznania wniosku w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.