Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3246/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, oddalił skargę.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Skarżący został zwolniony ze służby w Policji [...] stycznia 2019 r. W związku ze zwolnieniem został mu wypłacony w dniu [...] listopada 2020 r. ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w kwocie [...] zł brutto.
Pismem z [...] listopada 2020 r. strona zwróciła się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] m.in. o wypłatę wyrównania ekwiwalentu pieniężnego, o którym mowa w art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2021 r., poz. 1882 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15.
Komendant Wojewódzki Policji w [...] decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] odmówił skarżącemu wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w kwocie [...] zł.
Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył odwołanie do Komendanta Głównego Policji (dalej: KGP), wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w wysokości 15349,58 zł. Podkreślił, iż wejście w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, zrodziło po jego stronie uprawnienie do domagania się uzupełnienia wypłaconego już uprzednio ekwiwalentu do wysokości odpowiadającej konstytucyjnym regulacjom.
Komendant Główny Policji w uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2021 r. podniósł, że prawo policjanta zwalnianego ze służby do otrzymania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe wynika z art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji. Sposób ustalania wysokości tego ekwiwalentu określa art. 115a ustawy o Policji, który do 5 listopada 2018 r. stanowił, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.
W ocenie KGP, w konsekwencji wejścia w życie ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1610; dalej: "ustawa nowelizująca") od 1 października 2020 r. w stosunku do policjantów zwolnionych ze służby przed 6 listopada 2018 r. stosuje się wyłącznie dotychczasowe przepisy dotyczące ustalania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe (a więc z obowiązującym współczynnikiem ułamkowym 1/30 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego), chyba że sprawa dotycząca wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy została wszczęta i niezakończona przed 6 listopada 2018 r.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący został zwolniony ze służby w Policji [...] stycznia 2019 r. Dlatego wypłacono mu ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop na podstawie ustawy nowelizującej, dokonując zsumowania: ekwiwalentu za niewykorzystany urlop przed 6 listopada 2018 r. wynoszącego [...] zł brutto (za 49 dni urlopu z zastosowaniem przelicznika 1/30 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień) oraz ekwiwalentu za niewykorzystany urlop po 6 listopada 2018 r. wynoszącego [...] zł brutto (za 40 dni urlopu z zastosowaniem przelicznika 1/21 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień).
Konkludując KGP stwierdził, że w aktualnym stanie faktycznym i prawnym stronie nie przysługuje prawo do wypłaty przedmiotowego ekwiwalentu w wyższej niż dotychczas wysokości, bowiem dokonano ponownego obliczenia wysokości ekwiwalentu i wypłacono wyrównanie zgodnie z ustawą zmieniającą.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Komendant Główny Policji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd I instancji uznał, iż w kontrolowanej sprawie niesporna była okoliczność wypłacenia skarżącemu, zwolnionemu ze służby w Policji [...] stycznia 2019 r., ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop w kwocie [...] zł brutto. Poza sporem pozostawała też liczba dni urlopu niewykorzystanego przez skarżącego do dnia zwolnienia ze służby. Przedmiotem sporu była wyłącznie wysokość wypłaconego świadczenia. Według skarżącego, część tego ekwiwalentu otrzymał w zaniżonej wysokości i w związku z tym domagał się wypłaty wyrównania.
Wyrokiem z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP.
W dniu 1 października 2020 r. weszła w życie ustawa zmieniająca, której art. 1 pkt 16 nadał nowe brzmienie art. 115a ustawy o Policji. Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu, ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Zatem od 1 października 2020 r. przepisy ustawy nowelizującej stały się podstawą do rozpatrywania i rozstrzygania spraw zainicjowanych wnioskami o wypłatę wyrównania wypłaconego ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że w myśl art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej, przepis art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu znajduje zastosowanie do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r.
Sąd I instancji ocenił, że właściwy organ Policji prawidłowo wypłacił skarżącemu należności z tytułu niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego oraz dodatkowego, na które składały się następujące kwoty: [...] zł brutto (z tytułu 49 dni urlopu przysługującego przed 6 listopada 2018 r.; z zastosowaniem przelicznika 1/30 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień) oraz [...] zł brutto (tytułem 40 dni urlopu przysługującego po 6 listopada 2018 r.; z zastosowaniem przelicznika 1/21 części miesięcznego uposażenia za 1 dzień).
Z uwagi na treść art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w związku z art. 115a ustawy o Policji żądanie skarżącego nie było zatem zasadne. Cytowane przepisy przejściowe, zawarte w art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej, określają zasady stosowania, zmienionego wskutek wyroku TK, art. 115a ustawy o Policji do stanów faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie tej zmiany (1 października 2020 r.). Przewidują one zastosowanie art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu (1/21 uposażenia za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego) do ekwiwalentów za urlopy niewykorzystane, przypadające po 6 listopada 2018 r., czyli po wejściu w życie wyroku Trybunału.
Natomiast do ekwiwalentów za urlopy niewykorzystane, przypadające przed tą datą, nakazują stosować art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r. W tych przepisach przejściowych przyjęto więc rozwiązanie w postaci czasowego ograniczenia działania z mocą wsteczną art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej ten przepis, według kryterium okresu, za który przysługiwał niewykorzystany urlop (przed lub po 6 listopada 2018 r.). Regułą jest jednak stosowanie nowych zasad ustalania wysokości ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy lub dodatkowy do urlopów przypadających w okresie przed wejściem w życie tych zmian (zdanie pierwsze art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej). Niestosowanie zmienionego art. 115a ustawy o Policji do ekwiwalentu za urlop przypadający przed 6 listopada 2018 r., przewidziane w zdaniu drugim i trzecim art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, stanowi jedynie częściowe odstępstwo od reguły określonej w zdaniu pierwszym.
Relacje treściowe zachodzące między normą zawartą w zdaniu pierwszym oraz normami określonymi w zdaniu drugim i trzecim są relacjami typu: zasada - wyjątek od zasady. Zdanie drugie i zdanie trzecie nie przewidują odstępstwa od normy określonej w zdaniu pierwszym, które czyniłoby tę normę całkowicie bezprzedmiotową. Dlatego nie ma podstaw do dopatrywania się wewnętrznej sprzeczności w treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, upoważniającej do pominięcia stosowania norm zawartych w zdaniach drugim i trzecim tego przepisu. Nie można zatem zaniechać stosowania zdania drugiego i zdania trzeciego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, przyjmując, że ekwiwalent za urlop przypadający za okres przed 6 listopada 2018 r. należy się na mocy art. 9 ust. 1 zdanie pierwsze, czyli w takiej samej wysokości jak ekwiwalent za urlop należny za okres od 6 listopada 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisu przejściowego - art. 9 ust. 1 ustawy zmieniającej, zawierającego regulacje, których domniemanie zgodności z Konstytucją nie zostało dotychczas podważone. Brak jest dostatecznych podstaw, aby do tego przepisu odnosić wprost i niejako mechanicznie wyrok Trybunału dotyczący przepisu art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed uznaniem go przez TK za niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdaniem drugim Konstytucji RP. W uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał stwierdził, że sam art. 66 ust. 2 Konstytucji i zawarte w nim gwarancje praw podmiotowych do urlopu nie są absolutne i podlegają ustawowemu miarkowaniu. Ustrojodawca formułując w art. 66 ust. 2 Konstytucji prawo podmiotowe, pozostawił jednocześnie ustawodawcy dużą swobodę regulacyjną, o czym świadczy art. 81 Konstytucji, według którego "praw określonych w (...) art. 66 (...) można dochodzić w granicach określonych w ustawie".
Oznacza to, że ustawodawca, wykonując wyrok Trybunału, nie był ściśle związany dyrektywami TK co do ustalenia wysokości ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i dodatkowy, a więc mógł określić wysokość tego świadczenia w sposób mniej korzystny niż wynikałoby to z tego wyroku, jednakże w granicach określonych przywołanymi przez TK przepisami art. 66 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu orzeczenia, wydanego w sprawie o sygn. akt K 7/15, Trybunał stwierdził, iż kwestia wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany czas wolny od służby nie jest przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu. Stanowisko Trybunału w tej materii wpisuje się w akceptowaną przez polski Trybunał Konstytucyjny doktrynę trybunału jako "ustawodawcy negatywnego", którego kompetencje w zasadzie ograniczają się do orzekania o niekonstytucyjności określonego przepisu.
Trybunał nie stanowi prawa swoimi orzeczeniami, nie wkracza w sferę konstytucyjnych uprawnień organów władzy ustawodawczej, wyznaczoną art. 10 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Pełni funkcję prawodawcy pozytywnego jedynie w takim pomocniczym zakresie, w jakim wpływa swoimi orzeczeniami, korygującymi treść ustawy z punktu widzenia zgodności z Konstytucją, na treść prawa stanowionego przez konstytucyjnego prawodawcę.
Dlatego w ocenie Sądu I instancji organy Policji orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały normy prawne, zawarte w zdaniach drugim i trzecim art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej (korzystających z domniemania zgodności z Konstytucją), w oparciu o wyrok TK dotyczący innej normy prawnej wynikającej z art. 115a ustawy o Policji w brzmieniu sprzed tego wyroku. Przepis art. 115a ustawy o Policji w uprzednim brzmieniu przewidywał jako zasadę -ustalenie wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop na podstawie przelicznika 1/30. Przepisy art. 9 ust. 1 zdanie drugie i trzecie ustawy nowelizującej odwołują się do tego przelicznika jedynie w drodze wyjątku, w ograniczonym zakresie czasowym, obejmującym ekwiwalent za urlop należny za okres przed 6 listopada 2018 r.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł K. P., zaskarżając ten wyrok w całości, a na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:
- - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przy jednoczesnym obowiązku uwzględnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30.10.2018r. sygn. akt K 7/15, w konsekwencji czego doszło do błędu subsumcji i uznania, że organ w sposób uzasadniony odmówił wypłaty wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i urlop dodatkowy w związku ze zwolnieniem ze służby,
- - art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw z dnia 14 sierpnia 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 1610), poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy organ orzekał o przepis noszący znamiona wtórnej niekonstytucyjności,
Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a skarżący zarzucił powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP w sprawie, w sytuacji, gdy na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30.10.2018 r. sygn. akt. K 7/15 przepis art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U. z 2017 r. poz. 2067 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 416, 650, 730, 1039, 1544 i 1669) w zakresie, w jakim ustalał wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, został uznany za niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
- - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 7, art. 32 ust. 1 i 2 oraz w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w sprawie, i w konsekwencji zaniechanie odmówienia zastosowania w sprawie przepisu art. 9 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych (...).
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także uchylenie Decyzji Komendanta Głównego Policji w [...] Nr [...] z dnia [...].07.2021 r. i poprzedzającej jej wydanie decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] Nr [...] z dnia [...].03.2021 r. Alternatywnie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie. Skarżący wniósł również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącego kasacyjnie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ zrzekł się również przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, tak samo jak i strona przeciwna, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Dokonując analizy treści i uzasadnienia zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest możliwość wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop funkcjonariusza Policji na podstawie przepisów art. 9 ust. 1 ustawy z 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 1610, dalej: ustawa nowelizująca) w zw. z art. 115a ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r., poz. 360 ze zm., dalej: ustawa o Policji) w kontekście skutków prawnych wywołanych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15.
Należy podkreślić, że wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, sprowadza się do przyjęcia, że przepis ten w istocie nie odnosi się do "wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu", o którym mowa w art. 115a ustawy o Policji, a zatem nie dotyczy wysokości samego współczynnika (1/30 czy 1/21 "miesięcznego uposażenia wraz z dodatkami o charakterze stałym"). Odnosi się on wyłącznie do "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy", przez które to zasady należy rozumieć normy prawne kształtujące in genere zakres publicznego prawa podmiotowego do urlopu, a w konsekwencji i prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Pogląd taki wyrażony został już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 2 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 5130/21, i Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni go podziela.
Do takiego wniosku uprawnia bowiem analiza całości regulacji zawartej w art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, w szczególności z uwzględnieniem jego zdania drugiego, a także analiza systemowa rozwiązań prawnych odnoszących się do zasad ustalania urlopu przyjętych w ustawie o Policji.
Artykuł 9 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowi, że "przepis art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą stosuje się do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r. Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za okres przed dniem 6 listopada 2018 r. ustala się na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r. Przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz od dnia 6 listopada 2018 r.". "Ustawą zmienianą w art. 1" ustawy nowelizującej, do której odsyła art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, jest ustawa o Policji.
Wykładnia powyższego przepisu nie powinna ograniczać się wyłącznie do jego zdania pierwszego interpretowanego a contrario, że przepis art. 115a w nowym brzmieniu nie ma zastosowania do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu policjantowi zwolnionemu ze służby przed 6 listopada 2018 r. Taki wniosek nie jest uprawniony w kontekście całej regulacji art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, w tym treści jego zdania drugiego, a także całej tej regulacji na tle prawidłowej wykładni unormowań Konstytucji RP dotyczących prawa podmiotowego do urlopu. W szczególności istotne jest zdanie drugie powołanego przepisu, w którym odwołano się do "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy" wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed 6 listopada 2018 r. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu powołanego wcześniej orzeczenia, przy interpretacji tych zasad należy uwzględnić zarówno charakter ekwiwalentu jako świadczenia równoważnego za niewykorzystany urlop, na co zwracał uwagę Trybunał w uzasadnieniu wyroku z 30 października 2018 r., K 7/15, jak i doktrynalne i orzecznicze rozumienie pojęcia "zasad".
Zwrócił też uwagę, że w treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej ustawodawca nie utożsamia pojęcia "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy" z treścią art. 115a ustawy o Policji, stanowiąc wyraźnie w zdaniu pierwszym art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej o "stosowaniu art. 115a ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą", a w zdaniu drugim art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, o ustalaniu ekwiwalentu "na zasadach wynikających z przepisów ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r.", a tym samym rozróżniając sposób obliczania wysokości ekwiwalentu w oparciu o ustawowy wskazany przelicznik i wypłaty ekwiwalentu od zasad jego ustalania, a ustawa o Policji w swojej treści zawiera zarówno unormowania dotyczące zakresu publicznego prawa podmiotowego do urlopu, a w konsekwencji i prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, jak i unormowania wskazujące na sposób obliczania wysokości ekwiwalentu w oparciu o ustawowy wskazany przelicznik i jego wypłaty.
Wobec powyższego należy przyjąć, że pojęcie "zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy" w rozumieniu zdania drugiego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, obejmuje normy prawne kształtujące in genere zakres publicznego prawa podmiotowego do urlopu, a w konsekwencji i prawa do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, a nie sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego. Zasady te wyznaczane są tym samym przez normy materialnoprawne, przy czym – na tle treści art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej – będą to inne normy materialnoprawne niż normy odnoszące się do samej wysokości ekwiwalentu ustalanego w oparciu o ustawowo wskazany przelicznik.
I tak, z art. 33 ust. 1 ustawy o Policji od chwili jej wejścia w życie 10 maja 1990 r. wynika, że czas pełnienia służby policjanta jest określony wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do wypoczynku. Zakres prawa do urlopu był w okresie obowiązywania ustawy o Policji normowany według różnych zasad, przy czym, gdy chodzi o wymiar urlopu jako determinantę zasad ustalania stosownej (tj. ekwiwalentnej) należności pieniężnej za niewykorzystany urlop, wyodrębnić można dwa okresy podlegające różnym zasadom ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop.
Pierwszy okres to okres od wejścia w życie ustawy o Policji do 19 października 2001 r., tj. do dnia wejście w życie nowelizującej ustawę o Policji ustawy z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 2001 r., Nr 100, poz. 1084). W tym okresie wymiar urlopu wypoczynkowego wynosił 30 dni kalendarzowych (art. 82 ust. 1 ustawy o Policji). Jednocześnie do tego czasu (od 24 maja 2001 r.), z treści art. 33 ust. 2-3 ustawy o Policji wynikało, że "zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym" (ust. 1), a "w zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi udziela się czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w art. 112 ust. 3" (ust. 3).
Z art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji wynikało, że "policjant zwolniony ze służby na podstawie art. 38 ust. 4 i art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 1 i 3-6 oraz ust. 3 otrzymuje ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy nie wykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za urlopy zaległe".
Zasady ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w powyższym okresie rozumiane jako normy prawne określające zakres prawa do należności pieniężnej za niewykorzystany urlop będący opartą na kryterium ekwiwalentności konsekwencją norm prawnych określających zakres publicznego prawa podmiotowego do urlopu, to dyrektywy, w myśl których należność pieniężna za niewykorzystany urlop powinna odpowiadać wartości wynagrodzenia (uposażenia), jakie otrzymywałby funkcjonariusz za czas pozostawania na urlopie, gdyby mógł ten urlop wykorzystać z uwzględnieniem faktu, że urlop wypoczynkowy wynosił 30 dni kalendarzowych, a zatem mógł również obejmować dni wolne od pracy. Z takimi zasadami ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop powinny być skorelowane normy określające sposób obliczenia wysokości tego ekwiwalentu i jego wypłaty. W omawianym okresie norm takich ustawodawca nie wprowadził, co jednak nie uniemożliwiało wyliczenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego w oparciu o powyższe zasady jego ustalania.
Drugi okres to okres od 19 października 2001 r., tj. od dnia wejście w życie nowelizującej ustawę o Policji ustawy z 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o Policji, ustawy o działalności ubezpieczeniowej, ustawy - Prawo bankowe, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1084). Od tego dnia wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi 26 dni roboczych (znowelizowany art. 82 ust. 1 ustawy o Policji). Jednocześnie od tego dnia obowiązywał znowelizowany art. 33 ust. 2-3 ustawy o Policji (do 1 lipca 2019 r.), zgodnie z którym "zadania służbowe policjanta powinny być ustalone w sposób pozwalający na ich wykonanie w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w 3-miesięcznym okresie rozliczeniowym" (ust. 2), a "w zamian za czas służby przekraczający normę określoną w ust. 2 policjantowi udziela się czasu wolnego od służby w tym samym wymiarze, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 112 ust. 3, albo może mu być przyznana rekompensata pieniężna, o której mowa w art. 13 ust. 4a pkt 1" (ust. 3).
Jednocześnie ze znowelizowanego art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji wynikało, że "policjant zwalniany ze służby otrzymuje, z zastrzeżeniem ust. 2-4 ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe oraz za niewykorzystany czas wolny od służby udzielany na podstawie art. 33 ust. 3" (art. 114 podlegał potem dalszym nowelizacjom). Z tym samym dniem, tj. 19 października 2001 r., zaczął obowiązywać dodany do ustawy o Policji art. 115a, zgodnie z którym "ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym".
Zasady ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w powyższym okresie należy zatem rozumieć jako dyrektywy, w myśl których należność pieniężna za niewykorzystany urlop powinna odpowiadać wartości wynagrodzenia (uposażenia), jakie otrzymywałby funkcjonariusz za czas pozostawania na urlopie, gdyby mógł ten urlop wykorzystać z uwzględnieniem faktu, że urlop wypoczynkowy wynosił 26 dni roboczych. Zasad tych nie zmieniała nieskorelowana z nimi norma zawarta w cytowanym art. 115a ustawy o Policji, która właśnie z powodu braku tej korelacji została wyeliminowana z porządku prawnego z dniem wejścia w życie, tj. z dniem 6 listopada 2018 r., wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., K 7/15, zgodnie z którym "Art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2067 oraz z 2018 r. poz. 106, 138, 416, 650, 730, 1039, 1544 i 1669) w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".
Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego potwierdza stanowisko będące wynikiem wykładni przepisów prawa, której dokonywanie leży w kompetencjach podmiotów stosujących prawo, w tym organów administracji publicznej i sądów administracyjnych.
Biorąc zatem pod uwagę, że przed 6 listopada 2018 r. do ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop miały zastosowanie różne zasady – odmienne przed dniem i po dniu 19 października 2001 r., treść zdania drugiego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej nie budzi wątpliwości z językowego, aksjologicznego (celowościowego) i systemowego punktu widzenia, jeśli będzie odczytywana jako norma nakazująca stosowanie odmiennych - ze względu na wymiar urlopu w różnych okresach obowiązywania ustawy o Policji - zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Okoliczność, że od 1 października 2020 r. istnieje w polskim porządku prawnym norma zawarta w art. 115a ustawy o Policji (art. 1 pkt 16 ustawy nowelizującej), zgodnie z którym "ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego policjantowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym" nie ma wpływu na charakter tych zasad.
Regulacja ta określająca sposób obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop jest niewątpliwie skorelowana z zasadami ustalania tej należności pieniężnej obowiązującymi od dnia 19 października 2001 r. i ułatwia proces ich obliczania od dnia 1 października 2020 r., a także – zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w sprawach "dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy wszczętych i niezakończonych przed dniem 6 listopada 2018 r. oraz do spraw dotyczących wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy policjantowi zwolnionemu ze służby od dnia 6 listopada 2018 r.". Brak objęcia zakresem obecnej treści art. 115a ustawy o Policji pozostałego okresu obowiązujących od dnia 19 października 2001 r. zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, a także treść zdania trzeciego art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej, zgodnie z którym "przy obliczaniu wysokości ekwiwalentu pieniężnego przysługującego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy za rok 2018 określa się proporcję liczby dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego przysługującego przed 6 listopada 2018 r. oraz od 6 listopada 2018 r." nie wyłączają tych zasad, nie mogą też czynić niewykonalnym prawa do ekwiwalentu ustalanego według tych zasad, tak jak brak analogicznej regulacji nie uniemożliwiał obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop przed 19 października 2001 r. Wysokość tego ekwiwalentu obliczana z uwzględnieniem zasad obowiązujących od 19 października 2001 r. powinna uwzględniać ustawowy wymiar 26 dni kalendarzowych urlopu od tego dnia, a także istotę corocznego płatnego urlopu i istotę ekwiwalentności, tj. okoliczności, które akcentował Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z 30 października 2018 r., K 7/15, stwierdzając, że "świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy.
Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. Przyjęcie w art. 115a ustawy o Policji wskaźnika 1/30 części miesięcznego uposażenia policjanta oznacza, że wypłacanej policjantowi należności za jeden dzień niewykorzystanego urlopu nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną, co prowadzi do naruszenia "istoty" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji".
Przedstawiona wyżej wykładnia art. 9 ust. 1 ustawy nowelizującej w zw. z art. 115a ustawy o Policji wskazuje na konieczność uwzględnienia wykładni dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku celem wyliczenia kwoty należnej skarżącemu, z tym zastrzeżeniem, że wyliczenie to musi opierać się na zasadach wynikających z przepisów ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 6 listopada 2018 r.
Uznając skargę za zasadną, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3246/21, zaskarżoną decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2021 r.
Ponownie rozpatrując sprawę wyrównania ekwiwalentu, organy Policji uwzględnią wykładnię prawa zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu i ustalą wysokość należnego skarżącemu ekwiwalentu przy przyjęciu zasad jakie obowiązywały w chwili odejścia ze służby skarżącego, ale przy zastosowaniu nowego brzmienia art. 115a ustawy o Policji wprowadzonego ustawą nowelizującą. Różnica pomiędzy tak wyliczoną kwotą a wypłaconą skarżącemu przy odejściu ze służby powinna być mu wypłacona w ramach wyrównania uprzednio wypłaconego świadczenia.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zostało wydane w oparciu o przepis art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.