Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 958/18, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R.P. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 29 marca 2018 r. nr S-0733/II/2018 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za wybitne osiągnięcia, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1); zasądził od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz R.P. kwotę 200 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 133 § 1 i art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 i § 4 ust. 3 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom (Dz. U. z 2015 r., poz. 1050, dalej w skrócie "rozporządzenie"), poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, pominięcie okoliczności wynikających z akt sprawy oraz przyjęcie za podstawę orzekania stanu faktycznego niewynikającego z akt sprawy, czego skutkiem było uwzględnienie skargi;
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), poprzez uwzględnienie skargi i uznanie decyzji jako wadliwej w sytuacji prawidłowego uzasadnienia decyzji przez Ministra.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów. Podkreślił, że materiał dowodowy w niniejszym postępowaniu został zebrany w sposób wyczerpujący i sprawa została w pełni wyjaśniona, a baza POL-on miała pomocnicze, dodatkowe znaczenie. Organ prawidłowo uzasadnił decyzję, zgodnie z wymogami wynikającymi z treści art. 107 § 3 k.p.a. Zespół ekspertów, oceniając udział w projektach badawczych, opierał się na swojej wiedzy oraz innych dostępnych źródłach, o których skarżący był poinformowany w decyzji, a Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., z urzędu mógł przeprowadzić dowody uzupełniające z tych dokumentów w celu wyjaśnienia wątpliwości.
Ponadto wszystkie projekty były weryfikowane przez ekspertów Zespołu w POL-on online, do czego nie był potrzebny wydruk. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, wskazujące, że "nie są to projekty prowadzone przez uczelnię" bazowało więc – z uwagi na specyfikę tych projektów – na faktycznym umocowaniu i istocie tych projektów, a nie tylko na informacjach w POL-on. Studenckie Projekty Badawcze (SPB) różnią się skalą, sposobem finansowania i organizacji pracy od tych projektów, które formalnie są prowadzone przez uczelnię i w których uczestniczą pracownicy naukowi uczelni, a także w ramach nobilitacji – również studenci i doktoranci. Zdaniem Ministra, uchylenie zaskarżonej decyzji przez Sąd pierwszej instancji wynikało w dużej mierze z niezrozumienia istoty projektów realizowanych przez studentów w ramach dotacji KNOW. Projekty wykonywane w ramach SPB są bowiem specyficzną formą umożliwiającą prowadzenie samodzielnych badań przez studentów, niemniej zbliżoną do prac badawczych prowadzonych przez koła naukowe.
W piśmie procesowym z dnia 11 marca 2019 r. skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
R.P. we wniesionej osobiście odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji.
Według art. 178 ust. 1 obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1283 ze zm., dalej p.s.w.), stypendia za osiągnięcia w nauce i za wybitne osiągnięcia sportowe przyznaje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rady podstawowej jednostki organizacyjnej, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej oraz uczelni zawodowej - na wniosek senatu uczelni, przedstawiony przez rektora tej uczelni. Szczegółowe kwestie związane z przyznawaniem stypendium reguluje rozporządzenie. W § 2 ust. 1 przywołanego rozporządzenia został użyty zwrot "może być przyznane...". W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że rozwiązanie prawne opisane w przedmiotowej normie zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1334/11 oraz wyrok NSA z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 2913/12).
Bardzo istotnym elementem decyzji uznaniowej jest jej uzasadnienie, bowiem pozwala ono prześledzić tok rozumowania organu, jego ustalenia oraz ocenę prawną. Na etapie sądowej kontroli decyzji administracyjnej weryfikacja uzasadnienia decyzji organu pozwala sądowi administracyjnemu na dokonania oceny czy w procesie stosowania prawa nie doszło do jego naruszania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Oceny wniosków dokonuje zespół powołany przez ministra, który po zakończeniu oceny wniosków przestawia ministrowi ranking wniosków. Rozstrzygnięcie organu bazuje na stanowisku Zespołu. Ocena Zespołu jest szczególnego rodzaju opinią. Co do zasady zatem organ powinien rozstrzygać w zgodzie z rankingiem wniosków ustalonym przez Zespół. Nie ma jednak podstaw do odbierania organowi kompetencji do rozstrzygnięcia sprawy w sposób odmienny po zakwestionowaniu oceny Zespołu z punktu widzenia zgodności z prawem lub przyjętymi kryteriami. Sytuacja taka musi być jednak przez ministra wyjaśniona w sposób wskazany w art. 107 § 3 k.p.a. (wyrok NSA z 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1350/15, Lex nr 2094042).
W rozpoznawanej sprawie istota spory sprowadzała się do oceny tego, czy udział studenta w projektach oznaczonych w pkt 2a i 2c wniosku o stypendium, winien zostać zakwalifikowany przez organ do wybitnych osiągnięć strony. W myśl bowiem § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia za wybitne osiągnięcia naukowe uważa się udział w projektach badawczych realizowanych samodzielnie przez uczelnię.
Podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, iż ustalenia organu, że projekty oznaczone w pkt 2a i 2c wniosku, nie były prowadzone przez uczelnię macierzystą studenta, a przez studentów, na podstawie bazy POL-on, budzą wątpliwości. Do akt sądowych został dołączony wydruk z bazy POL-on (k.14 akt sądowych) z którego wynika, że instytucją realizującą projekt w którym uczestniczy student, jest Uniwersytet [...] – Wydział [...]. Trzeba też zauważyć, że według dołączonych do akt dokumentów z postępowania konkursowego wynika, że brak rejestracji ww. projektów w bazie POL-on był podstawą do negatywnej weryfikacji przez Zespół. W aktach administracyjnych w postępowaniu prowadzonym w I instancji znajdują się odręczne adnotacje "brak w POLON" (karty: 4, 5 akt administracyjnych).
Natomiast w uzasadnieniu stanowiska Zespołu ponownie rozpoznającego sprawę wskazano, że przyczyną negatywnej weryfikacji projektów 2a i 2c był ich brak w bazie POL-on (karta 48 akt administracyjnych). W świetle powyższych okoliczności trafnie przyjął Sąd I instancji, że poczynione w tej mierze ustalenia na etapie postępowania administracyjnego budzą wątpliwości co do stanu faktycznego. Sąd administracyjny ocenia legalność działania administracji publicznej na podstawie przedłożonych akt administracyjnych. O ile dla potrzeb postępowania przed Zespołem weryfikującym osiągnięcia studenta wystarczające jest zweryfikowanie zapisów w systemie POL-on w trybie on-line, o tyle w przypadku wniesienia środka zaskarżenia w toku instancji administracyjnej, czy też skargi do sądu administracyjnego, ustalenia Zespołu muszą mieć odzwierciedlenie w materiale dowodowym.
W świetle zaistniałego dysonansu pomiędzy twierdzeniem i pismami złożonymi przez skarżącego a ustaleniami organu zasadnie przyjął WSA, że sprawa wymaga wyjaśnienia w tym zakresie. Ponadto skarga kasacyjna nie wykazuje na czym miało polegać naruszenie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. wskazanego w zarzucie pierwszym skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono również, że "...Zespół uznał projekt jako niskiej rangi." Jak już wspomniano z akt administracyjnych wynika jednak, że zasadniczym powodem przyznania projektom 0 punktów był brak zarejestrowania w bazie POL-on.
Z powyższych uwag widać, że uchybienia w wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego wynikały z braku jednoznacznego stanowiska organu w zakresie przyczyn odmowy uznania omawianych dwóch projektów za osiągnięcia naukowe.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku R.P. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż zwrot kosztów postępowania kasacyjnego związany ze sporządzeniem i wniesieniem odpowiedzi na skargę kasacyjną dotyczy wyłącznie przypadku, w którym tego rodzaju pismo sporządził profesjonalny pełnomocnik (adwokat, radca prawny, doradca podatkowy, rzecznik patentowy – art. 175 p.p.s.a.) oraz wniósł je w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej (art. 179 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie odpowiedź na skargę kasacyjną R.P. sporządził osobiście. Pismo to nie mogło zatem stanowić podstawy do zwrotu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zabieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.) sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.