Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 745/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 7 maja 2018 r. nr SKO.JB.490-1715/2018 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego w wyniku wznowienia postępowania, oddalił skargę (pkt I); przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata [...] kwotę 295,20 zł, zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu urzędu (pkt II).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł R.S. Zaskarżając pkt I wyroku, dotyczący oddalenia skargi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił:
- I) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 71, poz. 734 ze zm., dalej w skrócie "u.d.m."), poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że do obliczenia wysokości dodatku mieszkaniowego należy przyjmować wysokość dochodów w kwocie brutto, podczas gdy przepis ten należy interpretować w ten sposób, że przy obliczaniu wysokości dodatku mieszkaniowego winna być brana pod uwagę kwota netto, a nadto z pominięciem ryczałtu za brak ciepłej wody w zajmowanym przez skarżącego lokalu, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji nie ustalił prawidłowego sposobu obliczania tego dodatku z uwzględnieniem tego składnika;
- II) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi od decyzji administracyjnej, która została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a nadto nie uwzględniała ona całości zgromadzonego materiału dowodowego, skutkiem czego została wydana z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, albowiem strona została pozbawiona możliwości kontroli decyzji wydanej przez organ, do której nie załączono sposobu obliczenia dodatku mieszkaniowego, co – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji – miało istotny wpływ na wynik sprawy, a także było niekorzystne i krzywdzące dla skarżącego;
- b) art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a., poprzez niedostrzeżenie potrzeby zbadania zgodności zakwestionowanych przez skarżącego przepisów z Konstytucją RP i wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w niniejszej sprawie, a w konsekwencji niezawieszenie postępowania przez Sąd pierwszej instancji, co doprowadziło do oddalenia skargi.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie pkt I zaskarżonego wyroku w zakresie oddalenia jego skargi i przekazanie sprawy w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając przy tym, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W pismach procesowych z dnia 26 stycznia 2022 r. i 10 lutego 2022 r. strony postępowania wyraziły zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Wprawdzie co do zasady w pierwszej kolejności rozważeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w tym przypadku na wstępie należało rozważyć zarzut naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego.
Skarżący kasacyjnie wskazuje na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 3 ust. 1 i 3 u.d.m., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że do obliczenia wysokości dodatku mieszkaniowego należy przyjmować wysokość dochodów w kwocie brutto, zamiast w kwocie netto. Zarzut ten jest niezasadny, bowiem definicję "dochodu" na potrzeby ustawy o dodatkach mieszkaniowych ustawodawca sformułował w art. 3 ust. 3 tej ustawy. W świetle tego przepisu, za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatków z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywienia, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Przytoczony przepis enumeratywnie wymienia jakiego rodzaju świadczenia mogą być nie wliczane do dochodu – nie przewidziano w nim możliwości odliczenia od dochodu kwoty podatku dochodowego od osób fizycznych, powiększającego dochód netto.
Wbrew twierdzeniu stanowisku skarżącego kasacyjnie, wykładnia językowa art. 3 ust. 3 u.d.m. nie budzi zatem wątpliwości. Ponadto zauważyć należy, iż kwestia ta została już prawomocnie przesądzona w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 250/11, gdzie stwierdzono, że brak jest podstaw prawnych, aby przy ustalaniu dodatku mieszkaniowego do dochodu skarżącego kasacyjnie zaliczony był jego dochód netto.
Oczekiwanego przez autora skargi kasacyjnej skutku nie mogły odnieść także podniesione zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Sąd pierwszej instancji, odnosząc się do całokształtu sprawy i zgromadzonego przez organy materiału dowodowego, prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie wyjaśniono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, determinowane omówionymi wyżej przepisami prawa materialnego, a materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony w sposób wyczerpujący. Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że brak dołączenia do zaskarżonej decyzji ponownego obliczenia dodatku mieszkaniowego jest uchybieniem niemającym istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznany skarżącemu kasacyjnie zaskarżoną decyzją dodatek mieszkaniowy ustalony został bowiem z uwzględnieniem ryczałtu na zakup opału z tytułu braku ciepłej wody w lokalu. Wprawdzie decyzja ta nie zawierała załącznika obrazującego przyjęte do wyliczenia parametry oraz sposób dokonanego obliczenia, to jednak w okolicznościach tej konkretnej sprawy – która była już kilkakrotnie rozpoznawana przez organ – należało wziąć pod uwagę fakt, iż taki załącznik zawiera wydana wcześniej decyzja z dnia 8 maja 2008 r. nr SKO.W.490-924/2008, a zawarte w nim wyliczenie jest prawidłowe i uwzględnia zwiększenie wydatków na lokal nieposiadający centralnej ciepłej wody.
Wskazano w nim także uwzględnioną przez organ wysokość ryczałtu z tego tytułu. Świadczenie przyznane obecnie zaskarżoną decyzją uwzględnia wszystkie te paramenty i zostało prawidłowo obliczone. Zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie zasługuje zatem na uwzględnienie.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Po pierwsze, wskazać należy, że o naruszeniu art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. mówić można w sytuacji, gdyby Sąd pierwszej instancji nie zawiesił postępowania mimo przedstawienia w tym postępowaniu pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, nie zaś w przypadku, gdy pytanie to nie zostało w ogóle przedstawione, bowiem w takiej sytuacji brak było podstawy do zawieszenia postępowania. Po drugie, podkreślenia wymaga, że warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego jest wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności danego przepisu prawa z Konstytucją RP, a od odpowiedzi na to pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed Sądem. Skoro Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie dostrzegł zasadniczych wątpliwości w zakresie zgodności wskazywanych przez skarżącego przepisów z powoływanymi wzorcami konstytucyjnymi, to nie jest skuteczne stawianie temu Sądowi zarzutu niewystąpienia z pytaniem prawnym. Ponadto zauważyć należy, iż to wątpliwości Sądu, a nie strony skarżącej, uzasadniają przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.
Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.