Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 lutego 2019 r. II SA/Wa 1142/18, oddalił skargę M. L na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z 26 marca 2018 r. nr BCK-V-O/RW-410/17, w przedmiocie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. L. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie:
- 1. prawa materialnego, tj. art. 18a (obowiązującego w dacie prowadzenia postępowania administracyjnego) ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 nr 65, poz. 595 ze zm.) oraz uregulowań ze Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że Komisja może działać w oparciu o Komunikaty Przewodniczącego Komisji pomimo, że legitymacji do takich działań nie dawał powołany przepis prawa oraz, że sporządzone w ramach postępowania habilitacyjnego recenzje nie muszą być niezależne, a także nie podlegają merytorycznej ocenie nawet wówczas jeżeli zawierają oczywiste przekłamania czy też są bardzo nieobiektywne;
- 2. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. art. 7, art 77 § 1, art. 80, art. 84 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji naruszającej przepisy postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. opartej o postępowanie niewyjaśniające wszystkich okoliczności sprawy, w którym:
- - nie dokonano wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności pominięto podnoszone przez skarżącą okoliczności, że w postępowaniu administracyjnym zaniechano oceny zgodności z przepisami prawa recenzji (zgodnie z orzecznictwem traktowanej jako opinia biegłego) pomimo, iż wskazano w sposób wiarygodny, że zawierają one przekłamania,
- - uznania za prawidłowe zastosowanie do oceny dokumentacji i osiągnięć habilitantki innego trybu niż ten, zgodnie z którym został złożony wniosek, i zgodnie z którym zostało wszczęte w dniu 3.10.2013 r. postępowanie habilitacyjne, o czym sąd miał wiedzę z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy,
- - niedokonanie w żadnym stopniu oceny znajdujących się w aktach sprawy recenzji powołanych recenzentów, którzy w postępowaniu o nadanie stopnia lub tytułu naukowego pełnią rolę ekspertów w rozumieniu art. 84 k.p.a.;
- b) art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 134 p.p.s.a zobowiązujących Sąd do zbadania, czy przy wydaniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania (nie będąc przy tym związanym granicami skargi) w zw. z art. 7 k.p.a. statuującymi zasadę prawdy obiektywnej i art. 6 (zasada legalności), zobowiązującymi organ administracyjny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również działania na podstawie prawa i w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., zobowiązującymi Sąd do uchylenia decyzji w całości lub w części w razie stwierdzenia, że naruszenie przez organ odwoławczy przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- c) [art.] 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 4 k.p.a. poprzez nieuchylenie wadliwej decyzji bo wydanej przed rozpoznaniem w sprawie zagadnienia prejudycjalnego związanego z rozstrzygnięciem w toczącym się w czasie orzekania postępowaniem dyscyplinarnym.
Wobec powyższego skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W tej sprawie jednak odniesienie się do zarzutu naruszenia prawa materialnego w ogóle nie jest możliwe, dlatego rozważania zacząć należy od ustosunkowania się do tego zarzutu.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżąca kasacyjnie zarzuca naruszenie art. 18a ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 nr 65, poz. 595 ze zm.) oraz "uregulowań ze Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie". Nie wskazuje przy tym, o jakie przepisy Statutu chodzi, pomijając rozważania, czy może w takim wypadku chodzić o normy powszechnie obowiązujące. Ponadto, "[w] odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu" (wyrok NSA z 8.09.2022 r. II GSK 713/19, LEX nr 3405149).
Powołany w pierwszym zarzucie art. 18a ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki składał się z 13 ustępów, a ustęp 5 dodatkowo jeszcze z dwóch punktów. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest jednoznaczne podanie, który z przepisów został naruszony i przyporządkowanie go do odpowiedniej podstawy kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. wyrok NSA z 16 listopada 2011 r. II FSK 861/10). Z tego powodu zarzut naruszenia art. 18a ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz stopniach i tytule w zakresie sztuki uchyla się spod kontroli kasacyjnej, tak samo zresztą, jak zarzut dotyczący naruszenia Statutu Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.
Jeśli zaś chodzi o zarzuty oparte na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to mimo że wskazują – jako naruszone – konkretne przepisy, to opis sposobu naruszenia tychże przepisów, w odniesieniu do punktu 2. a) i b) skargi kasacyjnej, jest na tyle ogólny i abstrakcyjny, że uniemożliwia precyzyjne odniesienie się do stawianych tez. Skarżąca kasacyjnie twierdzi np. że zaniechano oceny zgodności z przepisami prawa recenzji, które zawierają przekłamania. Jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje na jedną recenzję (prof. R. Źróbka), jako nierzetelną. Nie wskazuje natomiast na konkretne przekłamania, w tej ani w innych recenzjach.
Sąd II instancji, jak już w skazano wcześniej, rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej i nie jest uprawniony do precyzowania za stronę zarzutów skargi kasacyjnej, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny. Nie jest więc rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego wczytywanie się w obszerną argumentację skarżącej zawartą np. w odwołaniu od uchwały Rady Wydziału Geodezji, Inżynierii Przestrzennej i Budownictwa [...] w [...] (powtórzone następnie w skardze), gdzie cytowana jest obszernie (dla przykładu) korespondencja elektroniczna członków komisji habilitacyjnej, aby w treści tej korespondencji doszukiwać się dowodów na nierzetelność lub przekłamania recenzentów. To powinno wynikać wprost z zarzutów skargi kasacyjnej.
Przypomnieć zatem należy, że przed organami rozstrzygającymi w niniejszej sprawie sporządzono w sumie pięć recenzji i wszystkie były negatywne dla skarżącej kasacyjnie. Sąd I instancji wyjaśnił, jaka jest rola recenzentów w postępowaniu habilitacyjnym i jak orzecznictwo odnosi się do sądowej kontroli takich recenzji. Skarżąca kasacyjnie twierdzi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że ma świadomość, że Sąd nie ma stosownych instrumentów do oceny treści recenzji, np. nie może powołać biegłego, ale powinien w takiej sytuacji uchylić zaskarżoną decyzję i udzielić organowi wskazań, co do dalszego postępowania (str. 7 uzasadnienia skargi kasacyjnej).
Zatem, według skarżącej kasacyjnie, nie mając dostatecznych dowodów na nierzetelność, czy brak obiektywizmu recenzji, Sąd I instancji powinien uchylić decyzję i udzielić wskazań, co do dalszego postępowania. Z oczywistych względów jest to teza nie do przyjęcia. Jeśli natomiast skarżąca kasacyjnie w ramach zarzutów kasacyjnych nie wskazuje w sposób przejrzysty i konkretny na takie wady poszczególnych recenzji, które mogłyby mieć wpływ jej końcową ocenę (a tego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło), to nie może być oceniony jako skuteczny zarzut naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. art. 7, art 77 § 1, art. 80, art. 84 k.p.a.
Wskazując natomiast na zastosowanie do oceny dokumentacji i osiągnięć habilitantki innego trybu niż ten, zgodnie z którym został złożony wniosek, i zgodnie z którym zostało wszczęte postępowanie habilitacyjne, skarżąca kasacyjnie nie przywołuje żadnej normy prawnej odnośnie owego trybu ani sposobu jej naruszenia. Skoro, zdaniem skarżącej kasacyjnie, istniał określony tryb postępowania habilitacyjnego, który został naruszony, to powinna ona wskazać na konkretny przepis, z którego określony tryb wyprowadza i sposób jego naruszenia. Nic takiego ze skargi kasacyjnej nie wynika, a tego Naczelny Sąd Administracyjny również nie może się samodzielnie doszukiwać.
Ostatnią rzeczą, do której Naczelny Sąd Administracyjny jest w stanie się odnieść, to kwestia prejudycjalności postępowania dyscyplinarnego względem postępowania habilitacyjnego (zarzut 2. c. skargi kasacyjnej). "Zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. jest stan, w którym wydanie orzeczenia co do istoty sprawy nie jest możliwe bez rozstrzygnięcia sprawy przez inny organ lub sąd, przy czym istota tej sprawy dotyczy jednocześnie przesłanki drugiej sprawy. Nie chodzi więc tu o konieczność wyjaśnienia okoliczności sprawy, będących nawet w ścisłym związku ze sprawą, lecz o rozstrzygnięcie spełnienia przesłanki (pozytywnej bądź negatywnej), której organ prowadzący postępowanie samodzielnie nie może rozstrzygnąć, gdyż jest to materia będąca w kompetencji innego organu" (por. wyrok NSA z 22.10.2021 r. I OSK 742/21, LEX nr 3247097).
Przeszkody w zakończeniu postępowania habilitacyjnego skarżąca kasacyjnie upatruje w konieczności zakończenia postępowania dyscyplinarnego, którego wynik ma przesądzić, czy doszło do autoplagiatu i czy zatem ocena monografii przez recenzentów była rzetelna. Podkreślić więc należy, że przedmiot postępowania dyscyplinarnego i jego wynik (nawet jeśli jego podstawą miałby być zarzut autoplagiatu) jest odmienny od postępowania habilitacyjnego, a oceny oryginalności pracy habilitacyjnej i dorobku naukowego habilitanta dokonują inne organy i w innym trybie. Nie ma więc bezpośredniego przełożenia jednego postępowania na drugie, ani tym bardziej takiego związku, który stanowiłby przeszkodę do zakończenia postępowania habilitacyjnego przed zakończeniem ewentualnego postępowania dyscyplinarnego. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 4 k.p.a. okazał się więc również niezasadny, pomijając fakt, że nie istnieje art. 97 § 4 k.p.a., a prawdopodobnie chodziło o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), wobec braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, o czym strony zostały wcześniej poinformowane.