Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił przedmiotową skargę oraz zwrócił skarżącej uiszczony wpis od skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika r.pr. [...].
Zarządzeniem z 19 lipca 2023 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną skierowała do rozpoznania w dniu 19 września 2023 r. w składzie:
- s. NSA Jerzy Stelmasiak.
Oświadczeniem z 18 sierpnia 2023 r. sędzia NSA Jerzy Stelmasiak, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), wniósł o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie, bowiem pełnomocnikiem strony skarżącej jest r.pr. [...], adiunkt w Katedrze Prawa Administracyjnego i Nauki o Administracji [...], w której sędzia jest pracownikiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I p.p.s.a. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA: z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258).
Z kolei na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. I OSK 1917/18, (LEX nr 2774848), wskazując, że: "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. (zob. też postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. III OZ 413/22, LEX nr 3361996 i orzecznictwo tam wskazane)".
Warto również dodać, że art. 19 p.p.s.a. zawiera wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).
Należy zwrócić uwagę, że z woli ustawodawcy to do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (por. wyroki NSA: z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08; z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09).
Zatem oprócz wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego w danej sprawie, przesłanką uzasadniającą zastosowanie art. 19 p.p.s.a. może być również ocena społeczna udziału sędziego w danej sprawie. Chodzi o sytuację, w której okoliczności sprawy mogłyby wywołać w odbiorze społecznym wątpliwości co do bezstronności sędziego. W takich przypadku w interesie wymiaru sprawiedliwości jest wyłączenie sędziego od orzekania w danej sprawie.
Z oświadczenia sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka wynika, że razem z pełnomocnikiem strony skarżącej r.pr. [...]. pracuje w Katedrze Prawa Administracyjnego i Nauki o Administracji [...]. Z tego oświadczenia można wywnioskować, że w ocenie sędziego jego orzekanie w sprawie w tej sytuacji mogłoby zostać negatywnie odebrane w społeczeństwie. Mając na uwadze podane przez sędziego NSA Jerzego Stelmasiaka okoliczności, należy zgodzić się, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji prawnej wyłączenia sędziego na jego wniosek. Niewątpliwie wyłączenie sędziego może się przyczynić do usunięcia nawet potencjalnych wątpliwości, co do jego bezstronności we wskazanej sprawie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
- - ---------------------- 2