Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 3 kwietnia 2019 r. III SA/Łd 995/18 oddalił skargę A.S. na decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu [...] z [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A.S. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu naruszenie:
- I. prawa materialnego, tj.:
- 1. § 6 ustęp 1 załącznika do uchwały nr [...] Senatu [...] z dnia [...] maja 2017 r. (zwanej dalej uchwałą nr [...] Senatu [...]) w związku z przepisami dotyczącymi wymogów rekrutacyjnych na kierunek produkcja teatralna i organizacja widowisk zawartymi w na stronie 22 załączniku do uchwały nr [...] Senatu [...] (w tej części załącznika do uchwały nr [...] Senatu [...] brak jest numeracji i podziału na jednostki redakcyjne) w których mowa jest o "języku rodzimym w przypadku "matury obcojęzycznej" poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że:
- - matura międzynarodowa nie jest "maturą obcojęzyczną" w rozumieniu przepisów załącznika do uchwały nr [...] Senatu [...] oraz, że
- - język angielski nie może być uznany za "język rodzimy" skarżącej pomimo tego, że skarżąca jest osobą dwujęzyczną i od dziecka posługuje się dwoma językami, tj. językiem polskim i angielskim traktując je jako dwa równorzędne języki rodzime", a w konsekwencji błędne uznanie przez Sąd, że skarżąca nie mogła uczestniczyć w postępowaniu rekrutacyjnym ze względu na brak na świadectwie maturalnym oceny z języka polskiego;
- 2. § 5 ustęp 4 Regulaminu postępowania rekrutacyjnego przyjętego uchwałą Senatu Uniwersytetu [...] nr [...] z [...] listopada 2014 r. poprzez błędną subsumpcję do stanu faktycznego w sprawie polegającą na uznaniu przez Sąd, że skarżąca świadomie podała w systemie elektronicznej rekrutacji nieprawdziwe informacje;
- 3. art. 70 Konstytucji RP gwarantującego wszystkim obywatelom równy dostęp do nauki polegające na bezprawnym zamykaniu skarżącej drogi do zdobycia wykształcenia wyłącznie z powodu legitymowania się przez nią maturą międzynarodową i tego, że skarżąca ma dwa języki rodzime/ojczyste;
- II. przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.;
- 1. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na:
- - braku jednoznacznego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku czy i dlaczego Sąd uznał, że matura międzynarodowa nie jest maturą "obcojęzyczną" w rozumieniu przepisów uchwały nr [...] Senatu [...],
- - nie odniesieniu się w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku do okoliczności, iż skarżąca od dziecka jest osobą dwujęzyczną, a język polski i angielski są dla niej dwoma równorzędnymi językami "rodzimymi", natomiast z uwagi na fakt, że program matury międzynarodowej nie przewiduje możliwości zdawania matury z dwóch języków ojczystych, Skarżąca musiała dokonać wyboru jednego z języków
- - niewyjaśnieniu przyczyn, dla których Sąd uznał za bezpodstawny podniesiony w skardze zarzut, że wykładnia przepisów uchwały nr [...] Senatu [...] w sposób zaprezentowany przez organ prowadziłaby do nieuzasadnionej i jawnej dyskryminacji osób z maturą międzynarodową (IB) niezależnie od ich obywatelstwa i kraju, w jakim zdawali maturę oraz w sposób nieusprawiedliwiony faworyzowałaby osoby zdające "zwykłą" (tj. inną niż międzynarodowa) maturę poza granicami RP z uwagi na fakt, że w przeciwieństwie do osób zdających inną maturę "zagraniczną" każdy maturzysta IB musi legitymować się oceną z języka polskiego;
- 2. art. 133 § 1 p.p.s.a. polegające na zignorowaniu znajdującej się w aktach sprawy korespondencji e-mail skarżącej z [...] lipca 2018 r., w której skarżąca informowała Wydziałową i Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną o tym, że jest osobą dwujęzyczną i język angielski jest dla niej językiem "rodzimym" na równi z językiem polskim. Z uwagi jednak na fakt, że program IB nie przewiduje możliwości zdawania matury z dwóch języków rodzimych/ojczystych, skarżąca musiała dokonać wyboru pomiędzy dwoma, traktowanymi przez nią równorzędnie językami ojczystymi.
Powyższe uchybienia w zakresie przepisów postępowania miały niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku uznania bowiem, że (w rozumieniu przepisów uchwały nr [...] Senatu [...]) matura międzynarodowa jest "maturą obcojęzyczną" przy jednoczesnym stwierdzeniu, że kandydat na studia może posiadać dwa języki rodzime/ojczyste, skarżąca mogłaby ubiegać się o przyjęcie na studia na podstawie oceny uzyskanej z języka angielskiego jako jej "języka rodzimego". Z kolei uznanie za zasadny zarzutu dyskryminacji kandydatów z maturą międzynarodową w porównaniu z kandydatami z innymi "zagranicznymi" maturami musiałoby doprowadzić do uwzględnienia skargi z uwagi na treść art. 70 Konstytucji RP gwarantującego wszystkim obywatelom równy dostęp do nauki.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o: 1. uchylenie w całości zaskarżanego wyroku i uwzględnienie w całości skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w tym nakazanie organowi na podstawie art. 145a p.p.s.a. wydania decyzji w przedmiocie przyjęcia skarżącej na I rok studiów stacjonarnych na kierunku produkcja teatralna i organizacja widowisk; w przypadku natomiast uznania za zasadne zarzutów naruszenia przepisów postępowania o uchylenie zaskarżanego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
- 2. zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej odrzucenie, na podstawie art. 175 § 1 p.p.s.a., z uwagi na jej sporządzenie i podpisanie przez osobę nieuprawnioną, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji.
Jeśli skarga kasacyjna oparta jest na obydwu podstawach kasacyjnych, co do zasady rozpatrzeniu w pierwszej kolejności podlegać powinny zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, albowiem zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy i motywy rozstrzygnięcia nie budzą wątpliwości. W tej sprawie jednak poprawność konstrukcji procesowej przyjętej przez Sąd I instancji, do której odnoszą się zarzuty postawione w ramach drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), zależy przede wszystkim od właściwej wykładni prawa materialnego.
W pierwszej kolejności należy jednak odnieść się do wniosku organu o odrzucenie skargi kasacyjnej, z uwagi na jej sporządzenie i podpisanie przez osobę nieuprawnioną (art. 175 § 1 p.p.s.a.). Po dodatkowym wyjaśnieniu statusu J.S. (autorki skargi kasacyjnej) ustalono, że jest ona wpisana na listę radców prawnych, nie jest zawieszona w prawie do wykonywania zawodu, a zawód radcy prawnego wykonuje w formie umowy cywilnoprawnej (oświadczenie o zawarciu takiej umowy złożyła A.S.). Nie było więc podstaw do odrzucenia skargi kasacyjnej, w oparciu o art. 175 § 1 p.p.s.a.
Przechodząc do zarzutów postawionych w ramach obydwu podstaw kasacyjnych zauważyć należy po pierwsze, że bezsporne w sprawie jest, że A.S. – jak sama podała w podaniu o przyjęcie na studia w Uniwersytecie [...] – legitymuje się maturą międzynarodową, wystawioną przez [...] Liceum Ogólnokształcące we [...]. Bezsporne jest też, że na tejże maturze nie zdawała egzaminu z języka polskiego.
Z § 6 ust. 1 załącznika nr 1 do uchwały nr [...] Senatu [...] z [...] maja 2017 r. "Zasady przyjęć na pierwszy rok studiów pierwszego stopnia, drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich w Uniwersytecie [...] wraz z liczbą miejsc na poszczególnych kierunkach studiów na rok akademicki 2018/2019", odnoszącego się do zasad przyjęć dla kandydatów z "Maturą Międzynarodową (IB)" wynika, że "Kandydatów z Maturą Międzynarodową obowiązują takie same przedmioty egzaminu maturalnego jak kandydatów z nową maturą." Z dalszej części powołanego załącznika wynika także, że w przypadku kierunku Produkcja teatralna i organizacja widowisk, wymagany jest język polski (albo rodzimy w przypadku matury obcojęzycznej). Zwrócić należy uwagę, że nie mówi się tu o języku rodzimym w przypadku matury międzynarodowej, ale o języku rodzimym w przypadku matury obcojęzycznej. Użytej tu różnej terminologii nie można uznać za przypadkową, w kontekście wcześniejszego § 6 ust. 1, odnoszącego się do matur międzynarodowych.
W przypadku matury międzynarodowej obowiązują bowiem takie same przedmioty egzaminu maturalnego jak kandydatów z nową maturą. Wymagany jest więc egzamin maturalny z języka polskiego, którym skarżąca kasacyjnie się nie legitymuje.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej egzamin z języka angielskiego nie może być w takiej sytuacji uznany za egzamin z języka rodzimego, ponieważ nie można utożsamiać matury międzynarodowej (IB) z maturą obcojęzyczną, co wyjaśniono już wyżej, w świetle § 6 ust. 1 załącznika. Jak też słusznie podnosi się w odpowiedzi na skargę kasacyjną, fakt zdawania matury międzynarodowej w języku angielskim, francuskim lub hiszpańskim nie powoduje, że można mówić o maturze "obcojęzycznej". Pojęcie matury "obcojęzycznej" należy odnosić do kandydatów, którzy zdawali egzamin w swoim kraju pochodzenia odpowiadający poziomowi egzaminu maturalnego przeprowadzanego w RP i siłą rzeczy nie mogli w żaden sposób podejść do egzaminu z języka polskiego. Wówczas ich egzamin dojrzałości z ich języka rodzimego przepisy rekrutacyjne obowiązujące na [...] traktują na równi z egzaminem z języka polskiego. Matura międzynarodowa prowadzona jest w 3 językach (wybranych prawdopodobnie według kryterium liczby ludności na świecie posługującej się tymi językami), a nie w dowolnych językach rodzimych kandydatów. Matura międzynarodowa w ogóle nie zakłada zdawania egzaminów w językach ojczystych, co do zasady są to języki obce dla uczniów, bez względu na stopień ich znajomości i czas posługiwania się nimi.
Zarzut naruszenia § 6 ust. 1 załącznika nr 1 do uchwały nr [...] Senatu [...] z [...] maja 2017 r. należy więc uznać za nieusprawiedliwiony. W świetle tego, mimo przesłanych przez A.S. osobnych wyjaśnień do WKR (co nie było przedmiotem sporu), wpisanie w kwestionariuszu postępowania rekrutacyjnego wyniku z języka angielskiego w miejscu przeznaczonym dla oceny z języka polskiego, było świadomym wprowadzeniem w błąd Komisji, która dopiero w wyniku weryfikacji dokumentów mogła dostrzec brak spełnienia wymogów kwalifikacyjnych przez skarżącą. Takie działanie skarżącej kasacyjnie nie uzasadnia zarzutu naruszenia § 5 ustęp 4 Regulaminu postępowania rekrutacyjnego przyjętego uchwałą Senatu Uniwersytetu [...] nr [...] z [...] listopada 2014 r.
Nie może być tu też mowy o naruszeniu art. 70 Konstytucji R.P. Ten przepis Konstytucji składa się z 5 ustępów, a skarżąca kasacyjnie nie wskazała, o który z nich chodzi. Po wtóre, o naruszeniu równego dostępu do wykształcenia, o którym mowa w ust. 4 art. 70, można byłoby mówić w powyższych okolicznościach wówczas, gdyby w stosunku do skarżącej zastosowano inne kryteria naboru, niż te, które stosowano na podstawie wewnętrznych przepisów uczelni do innych kandydatów. Z taką sytuacją nie mamy zaś do czynienia, po wyjaśnieniu, że matury międzynarodowej nie można utożsamiać z maturą obcojęzyczną, w rozumieniu przepisów powołanych wyżej.
Nie jest też usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż Sąd I instancji wyjaśnił, jakie przepisy stanowiły podstawę rozstrzygnięcia, jak należy rozumieć maturę międzynarodową i dlaczego nie można jej utożsamiać z maturą obcojęzyczną.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.