Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2042/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J.R. (skarżący) na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 sierpnia 2023 r. nr 38/DB/2023 w przedmiocie uznania zarzutów podniesionych w ponagleniu za bezzasadne.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 31 sierpnia 2023 r. nr 38/DB/2023 w przedmiocie uznania zarzutów podniesionych w ponagleniu na bezczynność Ministra za bezzasadne. Wspomniane postanowienie zostało wydane na podstawie art. 37 § 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a.". W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
Następnie WSA w Warszawie wyjaśnił, iż skarga jest niedopuszczalna, bowiem postanowienie, które zostało zaskarżone wydano na podstawie art. 37 k.p.a. Dalej Sąd I instancji podniósł, że ponaglenie jest środkiem zaskarżenia przewidzianym w art. 52 § 2 p.p.s.a., który skarżący musi wyczerpać, by móc skutecznie wnieść skargę do sądu administracyjnego. Jest to zatem środek zaskarżenia, odrębny od przewidzianego w art. 141 – 144 k.p.a. Służy on jedynie zmotywowaniu organu do załatwienia sprawy w ustawowym terminie, a zakres czynności podejmowanych przez organ jest ściśle określony treścią art. 37 § 6 k.p.a. Przypomniał, iż rozpoznanie ponaglenia nie następuje w formie decyzji administracyjnej, ale w drodze czynności nadzorczej, która – nawet jeśli zostanie ujęta w formie postanowienia – nie może być zaskarżona do sądu administracyjnego i nie przysługuje na nie zażalenie. Podniósł, że zaskarżone orzeczenie należy do postanowień, o jakich mowa w art. 123 k.p.a. i ma ono charakter wpadkowy (incydentalny). Nie kończy postępowania, nie rozstrzyga sprawy co do istoty i nie ma cech samodzielnego postępowania administracyjnego, na które przysługuje skarga do sądu.
Konkludując Sąd podniósł, że skoro na powyższe postanowienie, wydane w oparciu o art. 37 k.p.a. nie przysługuje zażalenie ani nie kończy ono sprawy co do istoty, to w tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że nie mieści się we wskazanym powyżej katalogu rozstrzygnięć, o których mowa w art. 3 § 2 p.p.s.a., podlegających kognicji sądu administracyjnego.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i w skardze kasacyjnej zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 149 § 1 pkt 1 pkt 3, art. 149 § 1a - § 2 p.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia merytorycznej kontroli podnoszonej w skardze z dnia 19 września 2023 r. bezczynności organu, a co wobec odrzucenia skargi, skutkowało pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i obrony swoich praw;
- 2. art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności skargi z dnia 19 września 2023 r. zatytułowanej przez skarżącego jako "Skarga na niezałatwienie sprawy w terminie i w formie przewidzianej prawem przez organ wyższego stopnia - Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie, w sytuacji gdy nie tylko tytuł ale także treść powyższej skargi wskazuje, iż jej przedmiotem jest skarga na bezczynność organu, a co wobec odrzucenia skargi, skutkowało pozbawieniem skarżącego prawą do sądu i obrony swoich praw;
- 3. art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności skargi z dnia 19 września 2023 r. w wyniku błędnego uznania, iż jeśli: to skarga na postanowienie organu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ż dnia 31 sierpnia 2023 r., nr 38/DB/2023, podczas gdy zarówno tytuł skargi jak i jej treść (zarzuty, wnioski oraz uzasadnienie) wskazują, iż przedmiotem skargi z dnia 19 września 2023 r. jest podnoszona w niej przez skarżącego bezczynność organu II instancji, a co wobec odrzucenia skargi, skutkowało pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i obrony swoich praw;
- 4. art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 19 września 2023 r. polegających na braku sprecyzowania oznaczenia przedmiotu skargi w sytuacji uznania, iż skarga ta nie identyfikuje jednoznacznie przedmiotu zaskarżenia w postaci skargi na bezczynność organu, a co wobec odrzucenia skargi, skutkowało pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i obrony swoich praw;
- 5. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi mimo braku wezwania do sprecyzowania jej żądania w sytuacji uznania, iż skarga ta nie identyfikuje jednoznacznie przedmiotu zaskarżenia w postaci skargi na bezczynność organu, a co wobec odrzucenia skargi, skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i obrony swoich praw;
- 6. art. 6 p.p.s.a. poprzez niewezwanie skarżącego działającego samodzielnie do sprecyzowania żądania określonego w skardze z dnia 19 września 2023 r. w sytuacji uznania, iż skarga ta nie identyfikuje jednoznacznie przedmiotu zaskarżenia w postaci skargi na bezczynność organu, a co wobec odrzucenia skargi, skutkowało pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i obrony swoich praw;
- 7. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie sprawy merytorycznie w granicach jej zaskarżenia, a co wobec odrzucenia skargi, skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu i obrony swoich praw.
W oparciu o przytoczone zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje Naczelny Sąd Administracyjny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na względzie zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 p.p.s.a.), a także z uwagi na okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność przekazania sprawy do rozpoznania na rozprawie. Należy także zwrócić uwagę na odmienny charakter regulacji zawartej w art. 182 § 2 p.p.s.a., która pozwala na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (wówczas zgodnie z jego § 3 w składzie trzech sędziów), gdy strona która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Przyjmuje się jednak, że art. 182 § 2 p.p.s.a. dotyczy skarg kasacyjnych od wyroków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie zaskarżono postanowienie, zatem zastosowanie miał art. 182 § 1 w zw. z art. 182 § 3 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Powyższy przepis jest konsekwencją zasady skargowości, co oznacza, że tylko strona skarżąca może wskazać przedmiot zaskarżenia, który podlegać będzie kontroli sądu administracyjnego. Jedynie w sytuacji gdy treść skargi nasuwa wątpliwości co do tego, co jest jej przedmiotem, to zgodnie z art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd I instancji powinien wezwać skarżącego do uzupełnienia lub poprawienia braków formalnych skargi poprzez jednoznaczne wskazanie przedmiotu zaskarżenia, pod rygorem jej odrzucenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodziła.
Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżący w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powołując się na ponaglenie z 8 sierpnia 2023 r. kierowane do organu, jednoznacznie wskazał, na stronie drugiej skargi, iż przedmiotem zaskarżenia czyni postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 38/DB/2023. Co prawda wniesiona przez skarżącego skarga jest sporządzona chaotycznie, nie mniej jednak nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że obowiązkiem Sądu I instancji było zwrócenie się do skarżącego o sprecyzowanie skargi, skoro – jak wskazano wyżej - na jej drugiej stronie zawarto jednoznaczne stwierdzenie "ZASKARŻAM w całości postanowienie Nr 38/DB/2023". Tak sformułowany zwrot nie poddaje bowiem w wątpliwość intencji skarżącego.
Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajduje się powoływane przez skarżącego postanowienie oznaczone wskazanym numerem i dotyczące ponaglenia z 8 sierpnia 2023 r. W tej sytuacji przedmiot zaskarżenia nie budzi wątpliwości i trafnie został określony przez WSA w Warszawie.
Nie można również zgodzić się z twierdzeniami skargi kasacyjnej, iż skarżącemu odebrane zostało prawo do sądu na skutek odrzucenia jego skargi z 19 września 2023 r. Skarżący w dalszym ciągu może bowiem wnieść skargę na bezczynność organu, jeśli uzna to za konieczne dla dochodzenia swoich praw.
W tej sytuacji niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 - 3 p.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., art. 58 § 3 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 6 w zw. art. 58 § 3 p.p.s.a.
Wobec powyższego zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.