Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 16 stycznia 2024 r., sygn. akt III OSK 2539/22

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 lipca 2022 r. sygn. akt II SAB/Łd 41/22 po rozpoznaniu sprawy ze skargi G.K. (dalej "skarżący") na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, w punkcie pierwszym zobowiązał Prezesa Sądu Okręgowego w P. do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2022 r., w terminie 14 dni od daty doręczenia organowi akt wraz z odpisem prawomocnego wyroku, w punkcie drugim stwierdził, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa, w punkcie trzecim oddalił skargę w pozostałym zakresie, zaś w punkcie czwartym przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M.O. kwotę 240 złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że został on wydany w następującym stanie sprawy.

Pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w P. o udostępnienie informacji publicznej w zakresie uwzględnienia skarg złożonych w trybie art. 7 k.k.w. przez ten Sąd Wydział III [...].

W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2022 r. Przewodniczący III Wydziału [...] Sądu Okręgowego w Pi. poinformował, iż nie dostrzega podstaw do przygotowania informacji żądanej ww. piśmie. Wskazał, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkich Sądów Administracyjnych przepisy art. 156 k.p.k. oraz art. 525 k.p.c. i § 94 regulaminu urzędowania sądów powszechnych, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania i nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej. Wobec tego żądana przez skarżącego informacja nie może być udostępniona w określonym przez niego trybie regulowanym przez ustawę o dostępie do informacji publicznej.

Skarżący nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, wskazując, że żądane przez niego informacje stanowią informację publiczną. Wniósł także o zasądzenie od organu kwoty 2000 złotych.

W odpowiedzi na skargę organ uznał, że jest ona bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Podtrzymując swoje stanowisko o braku podstaw do przygotowania wnioskowanej informacji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do bezczynności organu, albowiem w przypadku wystąpienia kolizji norm prawnych, o której mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, podmiot zobowiązany jedynie zawiadamia wnioskodawcę pismem, że żądana informacja nie może być udostępniona w trybie przewidzianym w tej ustawie. Nadto podniósł, że z uwagi na wyżej zaprezentowane stanowisko wniosek skarżącego o zasądzenie na jego rzecz kwoty 2000 zł jest bezzasadny.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z [...] czerwca 2022 r. popierając skargę wniósł o: 1) stwierdzenie, iż organ dopuścił się bezczynności, 2) zobowiązanie organu do udostępnienia informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty 2000 zł oraz 4) przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, iż koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględniając w części skargę wskazał, że Prezes Sądu Okręgowego w P. jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, zaś żądana przez skarżącego informacja ma charakter informacji publicznej, a zatem dotychczasowy brak jej udostępnienia i brak rozstrzygnięć procesowych w tym zakresie powoduje, że organ pozostaje w bezczynności.

Jednocześnie Sąd uznał, że bezczynność organu w tej sprawie nie jest rażąca (art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a."), ponieważ w przewidzianym terminie organ ustosunkował się do wniosku o udostępnienie informacji, aczkolwiek stanowisko to nie odpowiadało obowiązującym przepisom prawa materialnego. W tej sytuacji nie sposób dopatrzyć się zatem ze strony organu lekceważenia wnioskodawcy.

Z kolei oddalając skargę w zakresie żądania skarżącego o przyznanie mu sumy pieniężnej Sąd wskazał, że na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. wybór, czy zastosować ten środek leży całkowicie w gestii oceny sądu a decydujące są tu w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. W orzecznictwie sformułowano pogląd, że przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w niniejszej sprawie taki przypadek, nie zachodzi.

Z okoliczności sprawy i analizy akt nie wynika by skarżący wskutek bezczynności organu doznał straty lub szkody spowodowanej takim zaniechaniem organu. Natomiast sam fakt, że organ pozostaje bezczynny nie stanowi dostatecznej przesłanki usprawiedliwiającej przyznanie sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego.

G.K., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył opisany wyżej wyrok w części, tj. w zakresie pkt 2 i 3. W skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczeniu zarzucił:

1. 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a to art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie ustalenia stanu faktycznego w zakresie, czy bezczynność organu nosi znamiona celowego unikania załatwienia sprawy oraz czy skarżący doznał straty lub szkody na skutek bezczynności jak i uznania, że zwłoka w załatwieniu sprawy nie ma charakteru drastycznego, podczas gdy następnie okoliczności te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania skarżącemu sumy pieniężnej czego skutkiem było niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie sumy pieniężnej,
2. 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
3. - art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że bezczynność organu w niniejszej sprawie nie jest rażąca, ponieważ organ ustosunkował się do wniosku o udostępnienie informacji publicznej lecz ta odpowiedź nie odpowiadała obowiązującym przepisom prawa materialnego, podczas gdy odmowa organu była całkowicie nieuzasadniona, wprowadzająca skarżącego w błąd i sprzeczna zarówno z ustawą jak i orzecznictwem sądów administracyjnych, czym naruszył prawo w sposób oczywisty, w stopniu rażącym,
4. - z ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia zarzutu naruszenia prawa procesowego: art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej w przypadku bezczynności organu, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodził wypadek długotrwałej zwłoki, celowego unikania przez organ załatwienia sprawy, a kwestia czy skarżący poniósł szkodę nie była przedmiotem postępowania i nie stanowi przesłanki uwzględnienia wniosku.

Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zwrócił się o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części zaskarżonej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nadto oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wbrew twierdzeniom Sądu I instancji naruszenie prawa przez organ ma charakter rażący, gdyż poglądem utrwalonym jest to, iż orzeczenia sądu są informacją publiczną. Nawet bez szerszego zaznajamiania się z aktami sprawy można stwierdzić, iż orzeczenie sądu stanowi informację publiczną - wynika to wprost w ustawy o dostępie do informacji publicznej. Natomiast stanowisko organu w tej mierze było wewnętrznie sprzeczne i pobieżnie ustalone, co świadczy o zlekceważeniu wniosku skarżącego. Z kolei kwestionując zasadność oddalania skargi w zakresie wniosku o zasądzenie kwoty 2000 zł podniesiono, że choć Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zwłoka organu nie była drastyczna, nie nosiła znamienia celowego unikania załatwienia sprawy i na skutek bezczynności skarżący nie doznał żadnej szkody ani straty, to w ogóle nie ustalił tychże okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia ani nie przeprowadził żadnego postępowania.

Sąd ten nie poczynił ustaleń, czy organ którego bezczynność została zaskarżona w podobny sposób ustosunkowywał się do wniosków o udostępnienie informacji publicznej. Nie przeprowadził też postępowania ani nie poczynił ustaleń w zakresie tego, czy bezczynność organu spowodowała szkodę lub stratę wnioskodawcy. Nadto, nie jest to przesłanką uwzględnienia wniosku o przyznanie sumy pieniężnej. Zwłoka w bezczynności organu winna zostać uznana za drastyczną wobec tego, iż bezczynność organu trwa od 9 miesięcy, a dotychczas wniosek nie został rozpoznany we właściwym trybie. Organ celowo nie udziela informacji publicznej, a zatem istnieje uzasadniona obawa, że bez dodatkowej sankcji, organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Suma ta pełni również funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta funkcja ma szczególne znaczenie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz Prezesa Sądu Okręgowego w P. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto zwrócił się z wnioskiem o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, a nie rozprawie. Organ uznając zarzuty zgłoszone przez skarżącego za nieusprawiedliwione podkreślił, że nie tylko w ustawowo przewidzianym terminie ustosunkował się do wniosku o udostępnienie informacji publicznej, nie zachowując jedynie koniecznej formy, ale w dniu [...] września 2022 r. wykonując wyrok udostępnił skarżącemu informację publiczną w żądanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Niniejsza sprawa została rozpoznana stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona skarżąca kasacyjnie po wniesieniu skargi kasacyjnej zrzekła się rozprawy, natomiast strona przeciwna po doręczeniu jej odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Zasada związania sądu kasacyjnego podstawami skargi kasacyjnej skutkuje tym, że sąd ten nie obejmie kontrolą wyroku w części niezaskarżonej, nawet jeśliby dopatrzył się naruszenia prawa o istotnym dla wyniku sprawy znaczeniu. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Ustosunkowując się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tym unormowaniem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku powinno więc stanowić logiczną, zwartą całość, umożliwiając w ten sposób zarówno stronom postępowania, a w razie kontroli instancyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania sądu. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. następuje zatem wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując orzeczenie.

Ponadto zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r.,sygn. akt II FPS 8/09, LEX nr 552012 czy wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż wszystkie elementy określone w tym przepisie znajdują się w uzasadnieniu wyroku, w tym także wskazano w nim stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę orzeczenia. Sąd I instancji w sposób wystarczający i umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, przedstawił motywy wydanego wyroku, w szczególności wyjaśniając z jakich przyczyn nie uwzględnił, pomimo stwierdzonej bezczynności organu, wniosku skarżącego o przyznanie wnioskowanej sumy pieniężnej. Przyjmując, że przyznanie sumy pieniężnej jest środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym wskazał okoliczności, które - w jego ocenie - świadczą o tym, że zwłoce organu w załatwieniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie można przypisać charakteru drastycznego jak i noszącego znamiona celowego unikania załatwienia sprawy.

W tej mierze Sąd swoje stwierdzenie poparł faktem, że organ w ustawowym terminie odpowiedział na wniosek, aczkolwiek uchybiając obowiązującym przepisom prawa. Nadto Sąd podkreślił, że z okoliczności sprawy jak i z akt nie wynika, aby skarżący wskutek bezczynności organu doznał straty lub szkody spowodowanej zaniechaniem organu, zaś to, że organ pozostaje bezczynny nie stanowi dostatecznej przesłanki usprawiedliwiającej przyznanie sumy pieniężnej. Przytoczona argumentacja wskazuje jednoznacznie na to, jakie ustalenia faktyczne Sąd poczynił. Z kolei argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zmierza w głównej mierze do zakwestionowania dokonanych przez ten Sąd ustaleń jak i ich ocen. Tymczasem za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, czy procesowego (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 81/16, dostępny w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Podsumowując, analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na prześledzenie toku rozumowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i poznanie powodów, dla których Sąd przyjął, że w sprawie nie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie skarżącemu żądanej sumy pieniężnej. Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd ten nie tylko nie zaniechał dokonania stosownych ustaleń stanu faktycznego, ale na nich oparł swoje rozstrzygnięcie, czemu dał wyraz w uzasadnieniu orzeczenia. Z kolei to, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji w tym zakresie, nie oznacza jeszcze naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a., gdyż słusznie Sąd I instancji ocenił, że bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie miała charakteru rażącego.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że przepis art. 149 § 1a p.p.s.a. nie definiuje "rażącego naruszenia prawa", ani też nie określa katalogu przesłanek, których wystąpienie obligowałoby sąd do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa w odniesieniu do bezczynności, pozostawiając zasadniczo tą kwestię uznaniu sądu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu ww. przepisu będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne.

Ponadto rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Oceniając charakter bezczynności nie można więc pominąć charakteru sprawy jak i specyfiki trybu jej załatwiania oraz ewentualnie przyczyn "usprawiedliwiających" bezczynność organu. Stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa przy bezczynności organu wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności, które należy rozpatrywać indywidualnie, w kontekście stanu faktycznego danej sprawy. Za rażące naruszenie prawa traktuje się sytuację, w której organ jawnie wykazuje brak chęci załatwienia sprawy lub gdy ewidentnie nie stosuje się do przepisów bądź gdy dochodzi do oczywistego lekceważenia wniosków strony czy też do celowego uchylania się organu od podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyroki NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt II OSK 613/18, z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 25/16, z dnia 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 2865/21, z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2424/16, z dnia 8 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1564/14, z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 381/18 i z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt II GSK 988/20, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W przedmiotowej sprawie skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. zażądał udostępnienia informacji publicznej w zakresie uwzględnienia skarg złożonych w trybie art. 7 k.k.w. przez Sąd Wydział III [...]. Z kolei Prezes Sądu, do którego skarżący zwrócił się z wnioskiem, poinformował stronę pismem z dnia [...] lutego 2022 r., że żądane informacje, jako stanowiące część akt sądowych, nie mogą być z mocy art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej udostępnione w trybie przewidzianym w tej ustawie. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że stanowisko to jest błędne, a dotychczasowy brak udostępnienia informacji publicznej i brak rozstrzygnięć procesowych powoduje, że organ pozostaje w bezczynności. Podkreślenia wymaga, że regulacje ustawy o dostępie do informacji publicznej wymagają niejednokrotnie dokonywania ich wykładni, a nie wyłącznie mechanicznego stosowania. Stąd też niewłaściwa interpretacja przepisów tej ustawy czy ich zastosowanie, nie mogą stanowić o tym, że organ naruszył prawo w sposób oczywisty w stopniu rażącym.

Z taką sytuacją mamy do czynienia na gruncie niniejszej sprawy, skoro zwłoka organu była wynikiem odmiennej oceny co do istnienia podstaw do udostępnienia żądanych informacji w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Organ nie pozostawił bowiem wniosku bez reakcji, wręcz przeciwnie w przewidzianym 14 - dniowym terminie odpowiedział na niego, pozostając w przekonaniu, że właściwie załatwił sprawę. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że w takiej sytuacji nie sposób dopatrzeć się ze strony organu lekceważenia skarżącego. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący nie zdołał podważyć trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie oceny charakteru stwierdzonej bezczynności, która nie wykroczyła poza ramy swobody sędziowskiej w tym zakresie.

Podobnie za chybiony uznać należy zarzut naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. Przepis ten umożliwia, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynności, przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Również i w tym przypadku ustawodawca nie uregulował przesłanek przyznania sumy pieniężnej, pozostawiając tym samym sądowi ocenę, czy zachodzi potrzeba zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jego sprawy. Przyznanie sumy pieniężnej ma nie tylko charakter prewencyjny, ale przede wszystkim kompensacyjny.

Sąd może zatem przyznać skarżącemu sumę pieniężną w stosownej wysokości, która rekompensuje, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbek (krzywdę, straty itd.), jakiego doznał skarżący na skutek stwierdzonej bezczynności. Z uwagi na charakter sumy pieniężnej uzasadniając wniosek o jej przyznanie na podstawie omawianego przepisu, skarżący powinien nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością i przedstawić odpowiednią argumentację uzasadniającą jej zrekompensowanie. Aktywność sądu w takiej sytuacji uwarunkowana jest w głównej mierze argumentacją strony skarżącej, aczkolwiek sąd również bierze pod uwagę okoliczności danej sprawy.

Wprawdzie w skardze jak i w piśmie z dnia [...] czerwca 2022 r. zostało sformułowane żądanie przyznania skarżącemu kwoty 2000 zł, to jednakże w żaden sposób tego żądania nie uzasadniono, w tym nie wskazano jakie dolegliwości, straty poniósł on z powodu zwłoki. Również w skardze kasacyjnej skarżący nie odniósł się do kwestii istnienia i rozmiaru krzywdy, poprzestając jedynie na wskazaniu, że w jego ocenie w sprawie zachodził przypadek długotrwałej zwłoki, jak i celowego unikania załatwienia sprawy oraz podnosząc, że kwestia szkody nie była przedmiotem postępowania i nie stanowi przesłanki uwzględnienia wniosku. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że sam fakt przekroczenia przez organ terminów rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., zaś rację ma Sąd I instancji, że w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Mając na uwadze, że suma pieniężna stanowi w istocie rekompensatę za doznane negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z bezczynnością, to zgodzić należy się z poglądem zaprezentowanym przez NSA w wyroku z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2209/22, że przyznawana jest celem naprawienia poniesionej przez stronę szkody majątkowej bądź niemajątkowej, choć ustawodawca wprowadził instytucję "sumy pieniężnej" jako całkowicie odrębną od występujących w Kodeksie cywilnym instytucji "odszkodowania" i "zadośćuczynienia". Tym niemniej uwzględniając jej funkcję kompensacyjną nie sposób przyjąć, aby to na Sądzie I instancji ciążył obowiązek przeprowadzenia postępowania co do wystąpienia ewentualnych niekorzystnych konsekwencji uzasadniających przyznanie wnioskowanej sumy pieniężnej zwłaszcza, w sytuacji gdy strona sama takiego uzasadnienia nie wskazuje. W postępowaniu w przedmiocie skargi na bezczynność nie ma bowiem miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego co do zaistniałej szkody czy krzywdy (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1542/21, LEX nr 3334139).

Podsumowując, skoro organ nie naruszył swoich obowiązków w sposób rażący, zaś skarżący nie wykazał jakie negatywne skutki miała bezczynność organu w udostępnieniu żądanej informacji publicznej, to nie może budzić wątpliwości zasadność nieskorzystania przez Sąd I instancji z dyspozycji art. 149 § 2 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Natomiast nie rozstrzygnięto o przyznaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu kasacyjnie z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.