Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 4 listopada 2021 r., III SA/Lu 465/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.M. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z 5 maja 2021 r., nr 8 w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego, uchylił zaskarżone orzeczenie oraz zasądził od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie na rzecz K.M. kwotę 480 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.
Komendant Powiatowy Policji [...] (dalej także: "organ pierwszej instancji") 15 września 2020 r. przeprowadził rozmowę dyscyplinującą z asp. szt. K.M. (dalej: "skarżący") – zastępcą dyżurnego Zespołu [...] Komendy Powiatowej Policji [...].
Pismem z 22 września 2020 r. skarżący oświadczył, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że naruszył dyscyplinę służbową.
Postanowieniem z 28 września 2020 r., organ pierwszej instancji wszczął postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu, zarzucając mu, że 30 lipca 2020 r. o godzinie 0:05 w T., na ul. [...], wydał nakaz przyjęcia osoby zatrzymanej M. M. do pomieszczenia dla osób zatrzymanych w Komendzie Powiatowej Policji [...], uprzednio nie sprawdzając zatrzymanego w systemie KSIP, pomimo wydanego polecenia służbowego przez Naczelnika [...] KPP [...] podinsp. W. H. z 17 lutego 2020 r., tj. popełniając przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r., poz. 161) w związku z § 5 ust. 1 Zarządzenia Nr 130 Komendanta Głównego Policji z dnia 7 sierpnia 2012 roku w sprawie metod i form wykonywania zadań w pomieszczeniach dla osób zatrzymanych lub doprowadzonych w celu wytrzeźwienia (Dz. Urz. KGP z 2012 r. poz.
- 42. ze zm.).
Komendant Powiatowy Policji [...] orzeczeniem z 10 grudnia 2020 r., nr 12 uznał skarżącego winnym zarzucanego mu czynu i odstąpił od ukarania.
Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie (dalej także: "organ odwoławczy"), po rozpoznaniu odwołania skarżącego, orzeczeniem z 10 lutego 2021 r., nr 4 uchylił zaskarżone orzeczenie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez przełożonego dyscyplinarnego.
Orzeczeniem z 19 marca 2021 r., nr 13 organ pierwszej instancji, ponownie uznał skarżącego winnym zarzucanego czynu i odstąpił od ukarania.
Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego, Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie orzeczeniem z dnia 5 maja 2021 r., nr 8 utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie dyscyplinarne.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania dyscyplinarnego. Podniósł, że z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania dyscyplinarnego wynika, że skarżący zarzucany delikt dyscyplinarny popełnił nieumyślnie, w postaci niedbalstwa. Skarżący, pomimo wydanego 17 lutego 2020 r. polecenia służbowego przez Naczelnika [...] KPP [...] podinsp. W. H., dotyczącego sprawdzenia w systemie KSIP osób zatrzymanych przed ich osadzeniem w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych w Komendzie Powiatowej Policji [...], wydał nakaz przyjęcia osoby zatrzymanej M. M. do pomieszczenia dla osób zatrzymanych w Komendzie Powiatowej Policji [...] bez uprzedniego sprawdzenia w systemie KSIP. Polecenie to, zapisane w pliku "Polecenie dla dyżurnych.docx" dotyczące obowiązku każdorazowego sprawdzenia osób zatrzymanych do osadzenia w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych w momencie przyjęcia i zwalniania przez dyżurnych i ich zastępców, zostało przesłane za pośrednictwem poczty [...] 17 lutego 2020 r. o godz. 13:28 do wszystkich dyżurnych i zastępców dyżurnego, jak również do osób z rezerwy kadrowej Stanowiska Kierownictwa KPP [...], w tym także do skarżącego.
Organ odwoławczy, uznał skarżącego za winnego popełnienia ww. przewinienia dyscyplinarnego i przyjął, że zarzucany delikt dyscyplinarny został popełniony nieumyślnie w postaci niedbalstwa. Natomiast na skutek popełnionego przez skarżącego deliktu dyscyplinarnego nie powstała szkoda w służbie. Zatrzymany M. M. nie został zwolniony z pomieszczenia dla osób zatrzymanych w KPP w [...] i nakaz doprowadzenia wydany przez Sąd Rejonowy [...] został ostatecznie zrealizowany. Uwzględniając charakter popełnionego przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego odstąpiono od ukarania skarżącego.
Skarżący, nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem organu odwoławczego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), uchylił zaskarżone orzeczenie.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w świetle zarzutu postawionego skarżącemu, niezbędne było udowodnienie, że w dacie zarzucanego czynu (30 lipca 2020 r.) skarżący znał polecenie służbowe wydane 17 lutego 2020 r. przez podinsp. W. H., tj. zapoznał się z jego treścią lub mając obiektywną możliwość zapoznania się, nie uczynił tego – z przyczyn leżących po jego stronie. Przełożony dyscyplinarny powinien zatem wykazać powyższe, a nie opierać się na domniemaniach, czy też na wybranych dowodach.
W toku postępowania zebrano znaczną liczbę dowodów, tymczasem organ odwoławczy oparł się tylko na niektórych z nich, bowiem uwzględnił zeznania nielicznych świadków: M. N., J. K., J. K., T. W. i G. M. Z ich zeznań wynika, że otrzymali na swoje konta mailowe poczty elektronicznej [...] plik "Polecenia dla dyżurnych.docx", z którym się zapoznali. Uwzgledniono również zeznania R. C., który stwierdził, że co prawda nie pamięta, czy takie polecenie otrzymał, jednakże nie może wykluczyć, że mogło być ono przesłane pocztą elektroniczną. Tymczasem zeznania tych świadków potwierdzają jedynie fakt otrzymania przez nich drogą elektroniczną polecenia służbowego z 17 lutego 2020 r. Z powyższych dowodów nie można jednak wyprowadzić wniosku, że skarżący również otrzymał na swoje konto powyższe polecenie służbowe.
Organ odwoławczy nie analizował zeznań pozostałych świadków, tj. R. P., M. M., R. P., P. Z., A. L., J. R., S. Z., W. S., A. K., I. P., J. G., którzy zeznali, że nie pamiętają, czy ją otrzymali. Jest to o tyle dziwne, że świadkowie zostali przesłuchani w niezbyt odległym czasie od daty wydania polecenia przez W. H. (17 lutego 2020 r.).
Organ odwoławczy pominął także milczeniem zeznania W. H., które są mało konkretne i niejednoznaczne. Świadek nie pamiętał bowiem, czy osobiście wysłał wydane polecenie pocztą [...], czy też polecił realizację tej czynności sekretarce. Nie interesował się, czy polecenie zostało doręczone skarżącemu. Nie pamiętał, czy przypominał ustnie skarżącemu o wydanym poleceniu.
Wobec tego Sąd pierwszej instancji stwierdził, że żaden z przesłuchanych w postępowaniu dyscyplinarnym świadków nie podważył skutecznie wyjaśnień skarżącego, który od samego początku konsekwentnie utrzymywał, że na jego konto mailowe nie dotarła wiadomość zawierająca polecenie.
Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę, że w zaskarżonym orzeczeniu nie dokonano oceny pisma Naczelnika [...] KWP w Lublinie. W piśmie tym stwierdzono, że nie ma obecnie możliwości ustalenia, czy wiadomość z 17 lutego 2020 r. została odczytana, czy też usunięta bez odczytania. Nie uwzględniono również treści notatki służbowej Naczelnika [...] KPP [...] podinsp. F. B. z 19 listopada 2020 r., który dokonał sprawdzenia poczty skarżącego w folderach "wiadomości odebrane" oraz "archiwum" i nie odnalazł wiadomości o treści: "Polecenia dot. sprawdzenia w KSIP – do zapoznania". Organy ustalając stan faktyczny przyjęły, że plik,,Polecenia dla dyżurnych.docx" został wysłany na konta mailowe skarżącego 17 lutego 2020 r., godz. 13:25. Jednakże wysłanie informacji drogą elektroniczną nie musi być równoznaczne z tym, że konkretna informacja pozostała do odbioru przez jej adresata.
W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wyższy przełożony dyscyplinarny przekroczył zasadę swobodnej oceny dowodów. Analiza akt postępowania dyscyplinarnego oraz uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia przekonuje, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 135g ust. 1 i 2 oraz art. 135j ust. 1 ustawy o Policji, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co rodzi obowiązek wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego.
Organ odwoławczy, nie zgadzając się z powyższym wyrokiem, zaskarżył go w całości skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Opierając się na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135g ust. 1 i 2 oraz art. 135j ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji, poprzez ich zastosowanie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego w sytuacji, gdy organ dyscyplinarny w toku postępowania dyscyplinarnego zbadał i należycie ocenił całokształt zebranego materiału dowodowego, uwzględniając okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego skarżącego oraz na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego wydał orzeczenie o uznaniu skarżącego winnym popełnienia zarzucanego mu czynu dyscyplinarnego i odstąpił od ukarania.
Mając na uwadze powyższy zarzut, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi kasacyjnej wobec uznania okoliczności, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona i oddalenie skargi, a także zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie organ oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Sąd pierwszej instancji, wbrew jej zarzutom, nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135g ust. 1 i 2 oraz art. 135j ust. 1 pkt 2 ustawy o Policji.
Przepisy art. 135g ust. 1 i 2 ustawy o Policji formułują zasadę obiektywizmu (ust.
- 1) i zasadę domniemania niewinności oraz in dubio pro reo (ust. 2).
Zasada obiektywizmu oznacza, że organ zarówno prowadząc czynności dowodowe, jak i orzekając zobowiązany jest wziąć pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego. Dotyczy to jednak jedynie okoliczności, które faktycznie posiadają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Niedopuszczalnym jest prowadzenie postępowania w taki sposób, aby w ogóle nie brać pod uwagę takich okoliczności, które nie są zgodne z założeniami przyjętymi na początku postępowania.
Sformułowane w ust. 2 art. 135g ustawy o Policji zasady odpowiadają w swej treści brzmieniu art. 5 § 1 i 2 k.p.k. Jak wskazał NSA w wyroku z 26 marca 2008 r., I OSK 518/07 na gruncie postępowania dyscyplinarnego, przewidzianego w ustawie o Policji, natura zasady domniemania niewinności wyrażonej w art. 135g ust. 2 ustawy o Policji jest zbliżona i podobnie jak w postępowaniu karnym spełnia funkcje zabezpieczające i ochronne w zakresie praw obwinionego i daje podstawę prawną do stworzenia mu określonej sytuacji procesowej. Obwiniony nie musi niczego udowadniać, ponieważ ciężar obalenia domniemania niewinności spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Gdy przeprowadzone postępowanie dowodowe nie doprowadzi do wyjaśnienia ważnych dla przełamania domniemania niewinności okoliczności sprawy, wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygnięte na korzyść obwinionego. Domniemanie działa do końca postępowania, tj. do uprawomocnienia się rozstrzygnięcia.
Ustalając, czy dane zdarzenie miało miejsce organ zobowiązany jest odnieść się do wszystkich okoliczności występujących w sprawie oraz wskazać, które uznał za udowodnione i dlaczego. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego daje podstawę i możliwość dokonania prawidłowej jego kwalifikacji przez organ dyscyplinarny (por. wyrok NSA z 5 października 2011 r., I OSK 468/11). Zasada in dubio pro reo znajduje zastosowanie wówczas, gdy wyczerpane zostały wszystkie możliwości dochodzenia prawdy.
Stosownie do art. 135j ust. 1 ustawy o Policji przełożony dyscyplinarny wydaje orzeczenie na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego. Przepisy ustawy o Policji nie wyznaczają organom dyscyplinarnym merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, co oznacza, że mają one możliwość swobodnej oceny dowodów. Możliwość swobodnej oceny dowodów nie oznacza dowolności ani nie usprawiedliwia braku, czy też niepełnego uzasadnienia dokonanej oceny. Przełożony dyscyplinarny oceniając zebrane w sprawie dowody powinien kierować się zasadami logicznego myślenia, wiedza naukową i doświadczeniem życiowym, a sposób jego rozumowania powinien znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego.
Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że z uwagi na treść zarzutu postawionego skarżącemu, w sprawie w pierwszej kolejności niezbędnym było udowodnienie, że w dacie zarzucanego skarżącemu czynu znał on polecenie służbowe wydane 17 lutego 2020 r., tj. zapoznał się z jego treścią, lub mając obiektywną możliwość zapoznania się, nie uczynił tego – z przyczyn leżących po jego stronie. Zasadna jest też konkluzja Sądu, że przy ustaleniach stanu faktycznego sprawy nie jest prawidłowym opieranie się na domniemaniach, czy też na wybranych dowodach.
Tak natomiast postąpił organ w rozpoznawanej sprawie. Rekonstruując stan faktyczny sprawy uwzględnił tylko zeznania części przesłuchanych w sprawie świadków, potwierdzających otrzymanie na swoje konto mailowe poczty elektronicznej [...] pliku "Polecenia dla dyżurnych.docx" i zapoznanie się z jego treścią. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji zeznania te potwierdzają jedynie fakt otrzymania przez tych funkcjonariuszy drogą elektroniczną polecenia służbowego z 17 lutego 2020 r. Nie można z nich jednak wyprowadzić wniosku, że również skarżący otrzymał na swoje konto polecenie służbowe podinsp. W. H. Zważyć bowiem należy na zeznania pozostałych świadków, do których przedmiotowe polecenie służbowe również miało zostać wysłane, a którzy nie pamiętają czy je otrzymali, czy też wręcz twierdzą, jak św. I. P., że "nie zapoznawał się z takimi poleceniami tego pisma nie posiadam na swojej skrzynce wśród otrzymanych wiadomości" bądź jak św.
J. G. " [ja] nie otrzymałem pisma zawierającego polecenie Naczelnika [...] KPP [...] dot. obowiązku sprawdzania osób doprowadzonych do PdOZ i zwalnianych z PdOZ, w zakresie aktualności poszukiwań. Z pewnością nie pamiętam, abym takie pismo otrzymał na swoją skrzynkę poczty elektronicznej". Zeznania te zostały przez organ pominięte, przy czym organ nie wyjaśnił dlaczego nie miały one znaczenia w sprawie, zwłaszcza wobec kategorycznego stanowiska skarżącego, że na jego konto mailowe nie dotarła wiadomość zawierająca polecenie podinsp. W. H. z 17 lutego 2020 r. Powyższe pozwala na uznanie, że organ wybrał te dowody osobowe, które potwierdzały przyjętą na wstępie tezę, co do popełnienia przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego. Jako dowolną należy uznać ocenę organu, że wysłanie pliku tekstowego "Polecenie dla dyżurnych. Docx", stanowi warunek sine qua non dla przypisania skarżącemu winy.
Wygenerowany plik tekstowy potwierdza jedynie wysłanie polecenia, natomiast na jego podstawie nie można wnioskować o otrzymaniu tego pliku przez adresata. Potwierdzenia znajomości treści polecenia służbowego nie może stanowić, podnoszona na etapie skargi kasacyjnej, okoliczność rozpytywania przez skarżącego policjantów doprowadzających nietrzeźwego, czy sprawdzali zatrzymanego w bazie KSIP pod kątem poszukiwań. Może ona co najwyżej świadczyć o wykonywaniu obowiązków służbowych z wymaganą w pełnionej służbie starannością.
Uprawniona jest zatem konkluzja Sądu pierwszej instancji, że orzekające w sprawie organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący znał polecenie służbowe z 17 lutego 2020 r., a tylko jego znajomość pozwalała na ukaranie za jego niewykonanie.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.