Uzasadnienie
Postanowieniem z 30 marca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. O. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w zakresie rozpatrzenia wniosku z 28 lipca 2021 r.
W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 9 września 2021 r. J. O. wniósł skargę na bezczynność Prezesa UODO w zakresie rozpatrzenia wniosku z 28 lipca 2021 r. W treści skargi skarżący podniósł, że "pomimo wezwania z 31 sierpnia 2021 r. do tej pory organ nie załatwił sprawy". Skarżący podał, że jego żądanie dotyczyło sporządzenia przez organ szczegółowego wykazu wszystkich spraw z jego wniosków i "wydania stosownych decyzje, w sprawie np. Sądu Rejonowego w M., Sądu Okręgowego w P., Dyrektora Centrum w Z., Firmy B. i wiele innych.".
W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej odrzucenie z uwagi na jej niedopuszczalność. Podał, że w dniu 28 lipca 2021 r. wpłynęła do Urzędu UODO pocztą elektroniczną (e-mail) korespondencja J. O., w której zwrócił się do organu o sporządzenie szczegółowego wykazu wszystkich swoich skarg, które kierował do urzędu, nie licząc 2021 r., oraz wszczęcia postępowania w tych sprawach. Następnie w dniu 31 sierpnia 2021 r. do ww. organu wpłynęła również drogą elektroniczną (e-mail) korespondencja skarżącego, w której wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Organ wyjaśnił, że ww. korespondencja skarżącego przesłana za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) nie została wniesiona w odpowiedni sposób (za pośrednictwem elektronicznej skrzynki podawczej ESP) i w związku z tym nie wywołała skutków prawnych.
Jednocześnie organ wskazał, że sprawa, w której skarżący wniósł skargę do Sądu na działanie Prezesa UODO, została zainicjonowana skierowanym przez niego pytaniem o sprawy, które skierował do Prezesa UODO, tj. wnioskiem o sporządzenie wykazu tych spraw. Przedmiotową korespondencję skarżącego organ zakwalifikował i zarejestrował jako pytanie z zakresu działalności Urzędu (poza trybem informacji publicznej).
Odrzucając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne. Sąd ten przytoczył treść art. 3 § 2, § 2a i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a."), który wyznacza zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie zaskarżona bezczynność nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego, a zatem nie może być przedmiotem jego kontroli, gdyż kwestionowana bezczynność nie mieści się w kategorii aktów i czynności z zakresu administracji publicznej wskazanych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., których zaniechanie podlega skardze na bezczynność organu. Z tego powodu powyższa skarga nie przysługuje także na bezczynność organu, bowiem zakres skargi na bezczynność wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., w świetle których zaskarżenie bezczynności jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie decyzji, postanowienia oraz innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do odrzucenia skargi.
W ocenie tego Sądu przedmiotowa skarga – jako niepodlegająca jurysdykcji sądów administracyjnych – nie może być przedmiotem oceny przez sąd administracyjny i podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł skarżący reprezentowany przez adwokata, zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej przyznanej z urzędu, oświadczając że koszty te nie zostały dotychczas zapłacone w całości ani w części.
Zaskarżonemu postanowieniu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
- I. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób lakoniczny, niezawierający wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, tj. niewskazujący, do jakiej kategorii aktów i czynności z zakresu administracji publicznej w ocenie Sądu zalicza się złożony przez J. O. wniosek z dnia 28 lipca 2021 r., co uniemożliwia ustalenie zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem;
- II. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne odrzucenie skargi, i uznanie, że zaskarżona w niniejszej sprawie bezczynność nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego, w sytuacji gdy skarga J. O. dotyczyła bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, a tym samym winna zostać uznana przez Sąd za dopuszczalną;
- III. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. e., art. 13 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 902; dalej "u.d.i.p") w zw. z art. 149 § 1 pkt 1) i 3) p.p.s.a. poprzez bezzasadne odrzucenie skargi w sytuacji, w której organ błędnie uznał wniesiony przez J. O. drogą mailową wniosek z dnia 28 lipca 2021 r. za "pytanie z zakresu działalności Urzędu, poza trybem udostępnienia informacji publicznej", podczas gdy żądana przez J. O. informacja, dotycząca wykazu wniesionych przez niego (nie licząc 2021 r.) skarg do Prezesa UODO niewątpliwie ma walor informacji publicznej i mieści się w przedmiocie uregulowanym u.d.i.p., a co za tym idzie Prezes UODO zobowiązany był do udostępnienia skarżącemu ww. informacji bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, co w sytuacji prawidłowego rozpoznania przez Sąd skargi J. O. winno prowadzić do stwierdzenia bezczynności organu i zobowiązania go do udzielenia żądanych informacji w wyznaczonym terminie;
- IV. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 63 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1) i 3) p.p.s.a. poprzez bezzasadne odrzucenie skargi w sytuacji, w której organ błędnie uznał na podstawie art. 63 § 1 k.p.a., że żądanie wysłane przez J. O. wiadomością e-mail nie jest podaniem i nie może zostać uznane za skutecznie złożone, podczas gdy z orzecznictwa jasno wynika, że za wniosek pisemny w rozumieniu art. 10 ust. 1 u.d.i.p. uznać należy przesłanie go pocztą elektroniczną (e-mailem) i to nawet wtedy, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny, co w sytuacji prawidłowego rozpoznania przez Sąd skargi J. O. winno prowadzić do stwierdzenia bezczynności organu i zobowiązania go do udzielenia żądanych informacji w wyznaczonym terminie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący rozwinął powyższe zarzuty.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Odnosząc się do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zauważyć należy, że zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, a do takich postanowień należy zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji, wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wobec tego nie było przeszkód do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem trafnie w niej podniósł skarżący, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie zawiera wszystkich elementów, które przewiduje ustawa, co uniemożliwia jego kontrolę instancyjną.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Powyższy przepis na mocy art. 166 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio do postanowień.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, który sprowadzał się do przedstawienia stanowiska stron wyrażonych w skardze oraz w odpowiedzi na skargę, przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia, lecz nie przedstawił toku rozumowania prowadzącego do uznania, że przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna. Sąd ten nie wyjaśnił dlaczego zaskarżona bezczynność nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego i nie może być przedmiotem jego kontroli. Za takie wyjaśnienie nie można uznać wyłącznie stwierdzenia, że "kwestionowana bezczynność nie mieści się w kategorii aktów i czynności z zakresu administracji publicznej wskazanych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., których zaniechanie podlega skardze na bezczynność organu", bowiem Sąd pierwszej instancji nie podjął nawet żadnej próby analizy, czy też kwalifikacji prawnej korespondencji skarżącego, w której zwrócił się on do organu o sporządzenie szczegółowego wykazu wszystkich swoich skarg (wniosek z 28 lipca 2021 r.).
Uzasadnienie Sądu pierwszej instancji opiera się na swoistej argumentacji idem per idem, w której zaskarżona bezczynność nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego, a więc nie podlega kontroli tego sądu, bo nie mieści się w katalogu aktów i czynności, których zaniechanie podlega skardze.
Należy zwrócić uwagę, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie można wywieść jaki charakter prawny ma wniosek skarżącego z 28 lipca 2021 r. i dlaczego niedopuszczalne jest badanie przez sąd administracyjny bezczynności organu w zakresie jego rozpoznania. Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił jakie cechy tego wniosku lub postępowania wszczętego tym wnioskiem nie pozwalają na zakwalifikowanie go do kategorii aktów lub czynności podlegających kognicji sądów administracyjnych, a co za tym idzie nie jest dopuszczalne zaskarżenie w niniejszej sprawie bezczynności organu. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżenie bezczynności organu jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie danego aktu lub czynności.
Na uwzględnienie zasługiwał więc pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (w zw. z art. 166 p.p.s.a.), a także częściowo drugi zarzut skargi kasacyjnej – naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bowiem wyżej opisane wady uzasadnienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego poskutkowały przedwczesnym odrzuceniem skargi. Zaskarżone postanowienie wymyka się spod kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i dlatego należało je uchylić. W tej sytuacji bezcelowe byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie.
Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego z tytułu pomocy prawnej udzielanej z urzędu podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 258-261 p.p.s.a.).
- - ---------------------- 4