Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1147/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Burmistrza [...] (skarżący) na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie przepompowni ścieków.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący i w skardze kasacyjnej zarzucił mu:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, którego uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska, poprzez przyjęcie, że [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w [...] miał kompetencje do wydania zarządzenia pokontrolnego w zakresie dopełniania obowiązków dotyczących przepompowni w stosunku do Burmistrza [...], pomimo że obiekt przepompowni położonej na dz. Nr [...], obr. [...] nie stanowi własności gminy [...], ani też gmina nie jest w jej posiadaniu na podstawie innego tytułu prawnego o nie jest jej zarządcą;
- 2) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnie, tj. art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, dalej: "u.z.z.w.", polegającą na uznaniu, że w ramach zadania własnego gminy jakim jest zbiorowe odprowadzanie ścieków, gmina odpowiada za stan techniczny przepompowni ścieków w m. [...], pomimo że nie jest właścicielem tego urządzenia, ani też gmina nie jest w jej posiadaniu na podstawie innego tytułu prawnego i nie jest jej zarządcą;
- 3) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. art. 6 ust. 1 oraz art. 140 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, dalej: "p.o.ś.", i przyjęcie, że są podstawy do nakazania Burmistrzowi [...] wypełniania obowiązków w zakresie stanu technicznego przepompowni ścieków, pomimo, że gmina [...] nie podejmuje i nie podejmowała działalności związanej z przedmiotową przepompownią, ani też gmina [...] nie jest podmiotem korzystającym z środowiska w zakresie działalności przepompowni ścieków w m. [...];
- 4) naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, tj. art. 280 pkt 1 lit. b oraz art. 552 ust. 2b ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne i uznanie, że w stosunku do Burmistrza [...] istnieje obowiązek wnoszenia opłaty podwyższonej oraz składania kwartalnych oświadczeń do ustalenia opłat za wprowadzanie ścieków do wód, w sytuacji gdy na gminę [...] nie powinny być nałożone takie obowiązki, bowiem wprowadzanie ścieków do wód w m. [...] następowało w związku ze złym stanem przepompowni ścieków, a gmina nie jest właścicielem tego urządzenia, ani też nie jest w jego posiadaniu na podstawie innego tytułu prawnego, jak również nie jest jego zarządcą.
W oparciu o przytoczone zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznania skargi poprzez uchylenie zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Szczecinie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał, iż właścicielem działki nr ewid. [...] obręb [...], gmina [...], na której znajduje się przepompownia jest Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Podniósł również, że w momencie przejęcia przez skarżącego oczyszczalni od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa była ona kompletnie zdewastowana i wyłączona z eksploatacji a także, że ścieki do oczyszczalni stanowiącej własność gminy nie docierają, bowiem zatrzymują się w przepompowni. Zdaniem skarżącego kasacyjnie brak jest dokumentacji, na podstawie której można by uznać, że gmina [...] posiada jakikolwiek tytuł prawny do urządzenia przepompowni. Tym samym nie sposób uznać, że to skarżący odpowiada za stan techniczny tych urządzeń.
Dalej wskazano, że przepisy prawa budowlanego nakładają wyłącznie na właściciela bądź zarządcę przepompowni obowiązek utrzymywania jej w należytym stanie technicznym i dokonywania jego okresowej kontroli. Powołując się na orzecznictwo wyjaśnił, iż uznać, że to na właścicielu, w pierwszej kolejności, ciążą obowiązki wynikające z prawa budowlanego w zakresie utrzymania obiektu budowlanego, zaś w niniejszej sprawie organ nie wydał natomiast żadnych zaleceń pokontrolnych właścicielowi przepompowni, obciążając nimi w całości, w sposób całkowicie nieuzasadniony, Burmistrza [...].
Organ stanął na stanowisku, iż Gmina [...] nie dysponuje żadnym tytułem prawnym ani do gruntu, na którym znajduje się przepompowania, ani do samej budowli przepompowni ścieków, ani też do instalacji kanalizacyjnej, za pomocą której ścieki dostają się do przepompowni ścieków. Podkreślił również, że Gminy [...] nie sposób też uznać za posiadacza ww. gruntu czy przepompowni ścieków. W przypadku jednak odmiennego przyjęcia należy jednak zauważyć, że nie można uznać posiadacza nieruchomości niebędącego jej właścicielem czy współwłaścicielem za zarządcę obiektu budowlanego w rozumieniu art. 61 Prawa budowlanego.
Ponadto wskazał, że ustalenia kontroli przeprowadzonej przez WIOŚ w sposób jednoznaczny dowiodły, że nie istnieje obecnie żadne funkcjonalne połączenie oczyszczalni ścieków z przepompownią, które mogłoby prowadzić do uznania, że gmina [...] użytkując oczyszczalnię ścieków korzysta z przepompowni ścieków. W szczególności nie sposób też uznać, że obowiązek doprowadzenie przepompowni do należytego stanu technicznego należy wywodzić z faktu, iż zadaniem własnym gminy jest zbiorowe odprowadzanie ścieków. Zdaniem skarżącego kasacyjnie należy uznać, że istnienie takiego zadania własnego nie oznacza, że gmina odpowiada za stan sieci, urządzeń i budowli kanalizacyjnych, które nie są jej własnością. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują monopolu gmin w zakresie budowy i utrzymania sieci kanalizacyjnych, jak też nie przewidują, aby wyłącznie gmina mogła być właścicielem istniejących sieci i urządzeń kanalizacyjnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono także uwagę, że należy mieć na uwadze, że gmina, nawet przy realizacji zadań własnych, nie może naruszać prawa własności innych osób. Z taką ingerencją bez wątpienia mielibyśmy natomiast do czynienia w przypadku podjęcia przez skarżącego działań mających na celu zapewnienie sprawności technicznej oraz prawidłowego funkcjonowania przepompowni. Ponadto skarżący kasacyjnie wskazał, iż z uwagi na te ograniczenia realizował przedmiotowe zadanie własne w ten sposób, że Gmina [...], zlecała opróżnianie przepompowni i transportowanie nieczystości do oczyszczalni ścieków w [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny było zarządzenie pokontrolne wydane przez [...]Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w zakresie wywiązywania się z obowiązku określonego w art. 3 ust. 1 u.z.z.w. poprzez podjęcie działań mających na celu poprawę stanu technicznego oczyszczalni i przepompowni ścieków w [...]. Skarżący kasacyjnie nie kwestionował zarządzenia pokontrolnego w odniesieniu do oczyszczalni ścieków, a jedynie w stosunku do przepompowni, wywodząc, że nie jest on właścicielem ani zarządcą nieruchomości, na której zlokalizowana jest ta budowla.
W ocenie skarżącego kasacyjnie Gmina nie jest uprawniona do podejmowania jakichkolwiek działań albowiem zgodnie z art. 61 pkt 1 Prawa budowlanego jedynie na właścicielu lub zarządcy obiektu ciąży obowiązek utrzymywania i użytkowania obiektu zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5.
Powyższe twierdzenia skarżącego kasacyjnie nie mają jednak istotnego znaczenia w ocenie zasadności naruszeń art. 6 ust. 1 i art. 140 ust. 1 pkt 1 i 4 p.o.ś. Zgodnie z art. 6 ust. 1 p.o.ś. "Kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu".
Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował zaś ustaleń stanu faktycznego w zakresie dotyczącym faktycznego korzystania przez Gminę [...] z przedmiotowej przepompowni. Z wyjaśnień kontrolowanego złożonych do protokołu kontroli wynika, że z uwagi na zły stan techniczny przepompowni, obecnie traktowana jest ona jako zbiornik bezodpływowy. Do istniejącej zaś sieci kanalizacyjnej podłączone są wszystkie budynki mieszkalne miejscowości [...], to jest 26 posesji zamieszkałych przez około 150 osób. Nieczystości spływające do przepompowni wywożone są na zlecenie Gminy [...]. Przepis art. 6 ust. 1 p.o.ś., ani też art. 140 ust. 1 pkt 1 i 4 p.o.ś. nie są skierowane jedynie do właścicieli czy zarządców nieruchomości (obiektów budowalnych, infrastruktury, itp.), lecz do podmiotów korzystających ze środowiska. Gmina [...] zgodnie z legalną definicją zawartą w art. 3 pkt 20 lit. b p.o.ś. jest podmiotem korzystającym ze środowiska.
Przy czym w myśl art. 4 p.o.ś. Gmina [...] wykorzystuje przepompownie dla celów realizacji zadań własnych gminy jakim jest odprowadzanie ścieków. W tym zakresie jest więc podmiotem korzystającym ze środowiska w stosunku, do którego mają zastosowanie powyższe przepisy. Zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 6 ust. 1 i art. 140 ust. 1 pkt 1 i 4 p.o.ś. nie zasługuje na uwzględnienie.
Skoro zaś Gmina korzystała z tej przepompowni jako zbiornika bezodpływowego, a w wyniku jej złego stanu technicznego następowało wprowadzanie ścieków do wód, to nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 280 pkt 1 lit. b oraz art. 552 ust. 2b Prawa wodnego.
Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował stanu faktycznego, z którego wynika, że Gmina faktycznie korzysta z przepompowni i traktuje ją jako zbiornik bezodpływowy, przez szereg lat Gmina [...] zawierała umowy na opróżnianie tej przepompowni ze ścieków, a więc faktycznie to Gmina zarządzała tym urządzeniem i wykorzystywała je w ramach realizacji zadań własnych gminy o jakich mowa w art. 3 ust. 1 u.z.z.w. Faktycznie więc posługiwał się tą przepompownią w odbiorze ścieków. Dla oceny tego obowiązku nie ma znaczenia treść art. 49 § 2 k.c., który stwarza jedynie możliwość dla osoby, która poniosła koszty budowy urządzenia służącego do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innego urządzenia podobnego, żądania nabycia jego własności przez przedsiębiorcę, który przyłączył urządzenie do swojej sieci i jednocześnie stanowi podstawę do wystąpienia z takim żądaniem przeniesienia własności przez przedsiębiorcę.
Podkreślić bowiem należy, że z ustalonego i niezakwestionowanego przez stronę skarżącą kasacyjnie stanu faktycznego sprawy wynika, że przepompownia ta była traktowana przez Gminę jako cześć składowa sieci kanalizacyjnej. Przy czym zaważyć należy, że o tym czy dany podmiot z punktu widzenia prawa budowanego jest zarządcą obiektu budowalnego decyduje zakres wykonywanych obowiązków (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2011r. sygn. akt II SA/Rz 433/11). Stąd też nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 3 ust. 1 u.z.z.w. poprzez wadliwe przyjęcie, że Gmina [...] nie odpowiada za zły stan techniczny przepompowni.
W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, albowiem z uwagi na faktyczne korzystanie przez Gminę z tej przepompowni, która de facto znajduje się w jej zarządzie [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] miał kompetencje do wydania zarządzenia pokontrolnego w stosunku do Burmistrza [...] także w odniesieniu do przepompowni położonej w [...].
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna została oddalona w oparciu o art. 184 p.p.s.a., albowiem wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.