Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 23 września 2020 r., sygn. akt III SAB/Gl 149/20 odrzucił skargę R. S. (dalej: "skarżący") na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 10 czerwca 2020 r., uzupełnionym pismem z 10 lipca 2020 r., skarżący przebywający w Areszcie Śledczym w [...], wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu w związku z jego wnioskiem z 2 czerwca 2020 r. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego składanie przez niego próśb o umożliwienie wykonania kserokopii dokumentów, sposobu rozpatrzenia prośby i daty poinformowania go o decyzji Dyrektora, jako organu właściwego do jego wydania. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że kopie dokumentów są mu niezbędne do złożenia skargi do ETPC, RPO oraz Sądu Okręgowego w [...]. Wniosek złożył do wychowawcy oddz. IV, który tego samego dnia poinformował go o odmowie wydania zaświadczenia przez Dyrektora.
W ocenie skarżącego, zgodnie z art. 217 § 3 k.p.a., działający jako organ Dyrektor winien wydać zaświadczenie nie później niż w terminie 7 dni. Odmowa wydania zaświadczenia ma natomiast formę postanowienia (art. 219 k.p.a.). Dyrektor nie wydał zaświadczenia ani nie wydał postanowienia, co oznacza, że pozostaje w bezczynności. Skarżący z tej przyczyny wniósł o nałożenie na organ grzywny w maksymalnej wysokości, zwolnienie go z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W uzupełnieniu skargi wniósł o zasądzenie od Dyrektora kwoty 5000 zł. Jednocześnie podkreślił, że w zaistniałej sytuacji nie jest w stanie udowodnić przed odpowiednimi organami, że nieprzesłanie kopii dokumentów nie jest wynikiem jego złej woli ale negatywnej decyzji organu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, gdyż w sprawie nie znajduje zastosowanie art. 217 § 2 k.p.a., a dodatkowo skarżący nie wskazał przepisu prawa, który obligowałby organ do wydania wnioskowanego przez skarżącego zaświadczenia. Nie wykazał też interesu prawnego do żądania zaświadczenia o wskazanej treści, który musi mieć uzasadnienie w przepisach materialnych. Organ wyjaśnił, że wniosek został rozpatrzony zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r., nr 151, poz. 1467, dalej: "rozporządzenie").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że skarga jest niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu.
Sąd uznał, że skarżący przedmiotem skargi uczynił stanowisko Dyrektora Aresztu Śledczego, a właściwie bezczynność tego organu w wydaniu wnioskowanego zaświadczenia potwierdzającego nie tyle fakty, ile sposób załatwienia sprawy. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, że w sprawie mają zastosowanie regulacje szczególne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, postępowania Dyrektora, co nie leży w kompetencjach sądu administracyjnego.
Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że nie jest właściwy w sprawach skarg na przewlekłość postępowania organów administracji penitencjarnej uregulowanego ww. rozporządzeniem. Zarzucana przez skarżącego bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego nie dotyczy sprawy, w której organ zobowiązany byłby do wydania decyzji, postanowienia albo innego aktu lub czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych. W tym stanie rzeczy niniejsza sprawa nie mieści się we wskazanym powyżej katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego. Obowiązujący stan prawny nie upoważnia do zakwalifikowania przedmiotowej skargi do spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Zatem skarga na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w załatwieniu wniosku z 2 czerwca 2020 r. w sprawie wydania zaświadczenia jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę kasacyjną, w której wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie zwrócił się o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, jak również o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, bądź w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez niewłaściwe ich zastosowanie, tj. odrzucenie skargi na bezczynność organu w przedmiocie wydania zaświadczenia (czynności z zakresu administracji publicznej) powołując się na fakt, iż sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., wobec czego jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, pomimo, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, dlatego też skarga winna zostać rozpoznana. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, iż wniosek o wydanie zaświadczenia złożył na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżone orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej, zawierają usprawiedliwione podstawy, co sprawia, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., tj. odrzucenie skargi na bezczynność organu w przedmiocie wydania zaświadczenia przez błędne uznanie, iż sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż obowiązujący stan prawny nie upoważnia do zakwalifikowania przedmiotowej skargi do spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., gdyż w istocie dotyczy kwestii uregulowanych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, które nie podlegają kognicji sądów administracyjnych.
W związku z tak określonym stanowiskiem podkreślenia wymaga, że powyższe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 sierpnia 2003 r., co wynika z treści § 2, odnosi się jedynie do wniosków osadzonych dotyczących działalności jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, nie zaś do wydawania zaświadczeń na podstawie art. 217 k.p.a.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z 2 czerwca 2020 r., powołując się na art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., zwrócił się do Dyrektora Aresztu o wydanie zaświadczenia potwierdzającego złożenie przez niego prośby o umożliwienie wykonania kserokopii dokumentów, sposobu rozpatrzenia jego prośby i daty poinformowania go o decyzji Dyrektora, jako organu właściwego do jego wydania. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że kopie dokumentów są mu niezbędne do złożenia skargi do ETPC, RPO oraz Sądu Okręgowego w [...].
Biorąc pod uwagę treść złożonego ww. wniosku zwrócić należy uwagę, że skarżący zawarł w nim m.in. żądanie wydania zaświadczenia potwierdzającego składanie przez niego wniosków o wydanie dokumentów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ta część wniosku w żaden zatem sposób nie dotyczy zdarzeń związanych z działalnością organu, ale odnosi się do potwierdzenia faktu dokonywania przez skarżącego określonej czynności. Brak jest zatem podstaw do uznania, że przedmiotowa skarga odnosi się jedynie - jak wskazał Sąd pierwszej instancji - do sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego, jak i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, postępowania Dyrektora, a nie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a.
W konsekwencji stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej analizy wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie nie można bowiem przyjąć, iż skarga w istocie dotyczy sposobu wykonywania czynności przez Dyrektora Aresztu Śledczego i załatwienia wniosku osadzonego mającego na celu potwierdzenie pewnych zdarzeń, działań organu. Okoliczności wskazywane przez Sąd nie mogły więc stanowić dostatecznej podstawy do uznania, że sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., a w konsekwencji do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Wobec powyższego należało uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania celem dokonania szczegółowej analizy żądania skarżącego zawartego we wniosku z 2 czerwca 2020 r., i ustalenia, czy w niniejszej sprawie można przyjąć, że organ pozostawał w bezczynności w przedmiocie wydania zaświadczenia na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., jak również czy ww. żądanie skarżącego dotyczy potwierdzenia faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że za pomocą zaświadczenia organ stwierdza, co mu jest wiadome. Celem postępowania o wydanie zaświadczenie jest więc potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego.
Natomiast w przypadku braku interesu prawnego osoby ubiegającej się o zaświadczenie, w przypadku niewłaściwości organu oraz w sytuacji, gdy nie można wydać zaświadczenia o żądanej treści, czy to ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, czy to ze względu na wyraźne zakazy ustanowione w przepisach prawa, organ odmawia wydania zaświadczenia w drodze postanowienia (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2020 r., II OSK 654/18).
Z tych też względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji
Ustosunkowując się do wniosku skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wskazać należy, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. Akt I OPS 4/07).
Wyjaśnić jednocześnie należy, że wniosek o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.