Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 52/19 w sprawie ze skargi Z. C. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku, na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." zobowiązał Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do wydania aktu, o którym mowa w art. 39 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r., poz. 825) w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt (pkt 1), stwierdził, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dopuścił się bezczynności (pkt 2), stwierdził, że bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3), w pozostałej części skargę oddalił (pkt 4) oraz zasądził od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego Z. C. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 5).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
Zarządzeniem z 1 grudnia 2022 r. Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę skierowano do rozpoznania w dniu 27 stycznia 2023 r., w składzie:
przewodniczący s. NSA Wojciech Jakimowicz (spr.), sędziowie: s. NSA Olga Żurawska-Matusiak, s. del. WSA Kazimierz Bandarzewski.
Wnioskiem z 19 grudnia 2022 r. sędzia NSA Wojciech Jakimowicz zwrócił się, na podstawie art. 19 p.p.s.a., o wyłączenie go w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku poniósł, że rozpatrywana sprawa jest konsekwencją złożenia przez skarżącego, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w zw. z art. 49 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, oświadczenia o przejściu w stan spoczynku i braku właściwej reakcji na to oświadczenie Prezydenta RP. Wskazał, że jest sędzią NSA, który w tym samym dniu i w tym samym trybie co skarżący złożył oświadczenie o przejściu w stan spoczynku. Analogicznie jak skarżący, w dalszym ciągu oczekuje na odpowiadającą prawu reakcję Prezydenta RP na powyższe oświadczenie, mając wyrobiony pogląd prawny w niniejszej sprawie zbieżny ze stanowiskiem skarżącego. Podniósł, że ma on emocjonalny i subiektywny stosunek do tej sprawy zważywszy na to, że sprawa sędziów składających oświadczenie we wskazanym trybie miała tzw. charakter medialny, była ponadto przedmiotem nietrafnego stanowiska Kolegium NSA zawartego w uchwale z 1 października 2018 r., w której Kolegium "krytycznie oceniło postawę sędziów tego Sądu, którzy "nie spełniając warunków do przejścia w stan spoczynku na zasadach ogólnych, chcą korzystać z regulacji art. 111 § 2 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym" jako "nie mającej odpowiedniego zastosowania do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego".
W tym stanie rzeczy s. NSA Wojciech Jakimowicz wskazał, że czuje się w obowiązku złożenia oświadczenia, że pomimo starań dochowywania w niniejszej sprawie jak najwyższego stopnia obiektywizmu, nie będzie w stanie dochować niezbędnego standardu bezstronności. W jego ocenie wskazane ww. okoliczności, w tym zwłaszcza zbieżność jego stanowiska z poglądem prawnym skarżącego, są okolicznościami mogącymi wywołać usprawiedliwioną wątpliwość co do jego bezstronności w przedmiotowej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258).
Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a." (zob. także postanowienie NSA z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22, LEX nr 3361996 i orzecznictwo tam wskazane).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wystąpiły okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Wojciecha Jakimowicza. Okoliczności te mają charakter obiektywny, a nie wyłącznie subiektywny. Przede wszystkim sędzia NSA Wojciech Jakimowicz w tym samym dniu i w tym samym trybie co Z. C. złożył oświadczenie o przejściu w stan spoczynku. W takim stanie rzeczy wydanie przez sędziego NSA Wojciecha Jakimowicza wyroku w sprawie mogłoby – w ocenie społecznej – zostać uznane za orzekanie "we własnej sprawie". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że okolicznością mogącą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie może być nie tylko stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron, ale także stosunek łączący sędziego z daną sprawą (postanowienie NSA z 24 września 2014 r., I GZ 344/14, LEX nr 1528889).
Ponadto, jak wskazał we wniosku o wyłączenie, sędzia NSA Wojciech Jakimowicz posiada wyrobiony pogląd prawny, zbieżny ze stanowiskiem skarżącego. W takim stanie rzeczy orzekanie przez ww. sędziego NSA w kwestii oceny prawnej bezczynności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku mogłoby być równoznaczne z naruszeniem wymaganych w stosunku do sądu administracyjnego wymogów bezstronności.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. wyłączył sędziego NSA Wojciecha Jakimowicza od orzekania w sprawie o sygn. akt III OSK 540/22 ze skargi kasacyjnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 52/19.