Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 806/17, po rozpoznaniu skargi S.C. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia spełnienia warunków do ubiegania się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]; w pkt 2. zasądził od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Od powyższego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z akt sprawy wynika, iż skarżący zmarł. Przy piśmie z dnia 22 marca 2021 r., Urząd Stanu Cywilnego w Liszkach nadesłał odpis skrócony aktu zgonu skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, o których stanowi art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 P.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Pierwsza z omawianych sytuacji ma miejsce w niniejszym postępowaniu, bowiem przedmiotem postępowania było przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uprawnienie to ma bez wątpienia charakter osobisty, ściśle związany z osobą, której dotyczy.
Jednocześnie na mocy art. 5 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Tym samym legitymację do wszczęcia postępowania i występowania w nim w roli strony posiada zarówno sam zainteresowany, jak i członkowie najbliższej rodziny. Redakcja przepisu pozwala przyjąć, iż uprawnienie to po stronie najbliższych aktualizuje się z chwilą śmierci działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca przyznał je bowiem wdowie lub wdowcowi, a następnie wskazał na inne osoby z rodziny zmarłego. Oznacza to, iż za życia tylko sam zainteresowany posiada uprawnienie do wystąpienia o przyznanie mu statusu działacza opozycji, a dopiero po jego śmierci zyskują je osoby mu bliskie, wymienione w powołanym przepisie.
Z uwagi na powyższe Sąd wezwał wdowę po skarżącym do podania informacji, czy podtrzymuje skargę zmarłego męża, co umożliwiałoby jej wstąpienie do toczącego się postępowania jako następca procesowy.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, M.C. i P.C. oświadczyli, iż jako jedyni spadkobiercy po zmarłym, nie zamierzają kontynuować starań o przyznanie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Wobec tego, spełnione zostały warunki opisane w hipotezie art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co uzasadnia umorzenie postępowania.
Zatem, wobec śmierci skarżącego - skoro wskazany wyżej przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, a następcy prawni nie wstąpili do postępowania - skarga kasacyjna nie mogła być rozpoznana, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., należało umorzyć.