Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 października 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 155/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 listopada 2020 r. nr ZSZZS.440.409.2019.ZS.MKA w przedmiocie przetwarzania danych osobowych, uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł uczestnik postępowania Wójt Gminy [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), polegające na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie dokonał wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sytuacji gdy:
- a) w przedmiotowej sprawie organ zebrał dostateczny materiał dowodowy, pozwalający na dokonanie ustaleń w zakresie przetwarzania danych osobowych Z.K. oraz jej małoletniego syna;
- b) zdaniem Z.K. nieprawidłowego przetwarzania danych osobowych miała dopuścić się przede wszystkim T.J., która w momencie składania skargi do organu pełniła funkcję Dyrektora Szkoły Podstawowej w [...], jednakże w toku postępowania administracyjnego T.J. zmarła, a tym samym brak jest obecnie realnej możliwości ustalenia tego, czy faktycznie doszło do nieuprawnionego przetwarzania danych osobowych Z.K. oraz jej małoletniego syna, a jeżeli nieuprawnione przetwarzanie miało miejsce, to w jaki sposób do niego doszło;
- c) Z.K. w toku postępowania administracyjnego zachowywała się całkowicie biernie, tj. nie złożyła jakiegokolwiek wniosku dowodowego, nie skorzystała z prawa do zapoznania się z aktami sprawy, nie kwestionowała też wyjaśnień składanych przez Wójta Gminy [...] czy Szkołę Podstawową w [...];
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez nieuzasadnione przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, iż Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie wyjaśnił w sposób przekonujący motywów rozstrzygnięcia zawartego w wydanej decyzji, w sytuacji gdy organ w sposób spójny i logiczny uzasadnił rozstrzygnięcie zawarte w decyzji, w tym także w sposób wyczerpujący odniósł się do twierdzeń Z.K. zawartych w złożonej do organu skardze;
- 3) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku przez Sąd pierwszej instancji w sposób nieprecyzyjny i ogólnikowy, niepozwalający na jednoznaczne ustalenie wskazań co do dalszego postępowania.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd pierwszej instancji.
Istota zarzutów nr 1 i 2 skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który uznał, że organ niedostatecznie wyjaśnił stan faktyczny niniejszej sprawy.
Podkreślenia wymaga, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy stanowi istotę postępowania wyjaśniającego. Niewyjaśnienie lub niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do wydania wadliwego orzeczenia. Zakres i przedmiot postępowania wyjaśniającego determinują przepisy prawa materialnego, bowiem to normy prawa materialnego przesądzają o przedmiocie sprawy i okolicznościach prawnie istotnych. W postępowaniu wyjaśniającym należy również uwzględnić specyfikę danej sprawy – inność i odrębność okoliczności, które stanowią o stanie faktycznym. Zatem to przedmiot sprawy determinuje zakres postępowania wyjaśniającego.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że nie wszystkie istotne okoliczności – z punktu widzenia przedmiotu niniejszego postępowania dotyczącego nieprawidłowości w zakresie przetwarzania danych osobowych – zostały przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych wyjaśnione.
Przede wszystkim WSA w Warszawie prawidłowo wskazał na niejasne i niejednoznaczne sformułowanie rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji w stosunku do jej uzasadnienia i już tylko z tego powodu decyzja ta winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Nie jest bowiem możliwe ustalenie dokładnego zakresu rozstrzygnięcia organu, który w pkt 1 umorzył postępowanie w zakresie udostępnienia danych osobowych Z.K. oraz jej małoletniego syna O.H. przez Dyrektora Szkoły Podstawowej [...] oraz Wójta Gminy [...], zaś w pkt 2 tej decyzji odmówił uwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wskazuje w żaden sposób, w jakim konkretnie zakresie (względem dokonanego umorzenia postępowania) organ odmówił uwzględnienia wniosku skarżącej.
Sąd pierwszej instancji zasadnie zwrócił także uwagę na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie w sposób lakoniczny i nie wyjaśnił dostatecznie kwestii związanej z przetwarzaniem przez w/w Szkołę danych osobowych Z.K. co do korzystania przez nią ze świadczeń socjalnych, jak również przetwarzania danych osobowych jej małoletniego syna O.H. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera praktycznie żadnych rozważań w tym zakresie, zaś organ poprzestał w istocie na stwierdzeniu, że Z.K. oparła swoją skargę na własnym przekonaniu i nie przedstawiła niebudzących wątpliwości dowodów (w postaci świadków czy dokumentów) na potwierdzenie podniesionych przez nią okoliczności. Bierność strony nie wyłącza wymogu dążenia przez organ do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Również powoływany w skardze kasacyjnej fakt śmierci T.J. w toku postępowania administracyjnego nie zwalnia organu z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Należy ponadto podkreślić – na co także słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji – że badając uprawnienia Szkoły Podstawowej [...] do przetwarzania danych małoletniego O.H. organ nie wyjaśnił kwestii przechowywania dokumentacji szkolnej wyżej wymienionego w świetle art. 160 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 910 ze zm.), zgodnie z którym dane osobowe kandydatów zgromadzone w celach postępowania rekrutacyjnego oraz dokumentacja postępowania rekrutacyjnego są przechowywane nie dłużej niż do końca okresu, w którym uczeń uczęszcza do danej publicznej szkoły. Co istotne, w swojej skardze złożonej do organu, wszczynającej postępowanie administracyjne, Z.K. wskazała, że ujawnienie danych osobowych przez T.J. miało miejsce we wrześniu 2018 r., natomiast z dniem 1 września 2018 r. O.H. nie uczęszczał już do w/w Szkoły.
Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut nr 3 skargi kasacyjnej, podnoszący naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd pierwszej instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku.
Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd meriti stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Poza tym przepis ten nie może z zasady stanowić także samodzielniej podstawy kasacyjnej, bowiem wedle treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r., nr 3, poz.
39) może on być samodzielną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy motywy wyroku nie zawierają stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Takiego braku niepodobna wytknąć omawianym motywom, bowiem WSA w Warszawie w sposób klarowny przedstawił stan sprawy, jak również dokonał oceny prawnej zaskarżonego aktu. W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia: 15 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 986/09; 12 marca 2015 r., sygn. I OSK 2338/13, publ. CBOSA). Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego sądu pierwszej instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2259/11, publ. LEX nr 1299453). W tej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono. Zakres i kontekst uzasadnienia zaskarżonego wyroku jest niejako konsekwencją analizy materiału dowodowego i kwalifikacji prawnej wyrażonej przez organ. Wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie, również wskazania co do dalszego postępowania zostały w sposób dostateczny przez Sąd pierwszej instancji wyartykułowane i nawiązują do powołanej w uzasadnieniu wyroku argumentacji i wyciągniętych z niej wniosków. WSA w Warszawie stwierdził bowiem, że organ, rozpoznając ponownie sprawę, będzie zobowiązany ustalić stan faktyczny sprawy w sposób jednoznaczny – w tym celu rozważy uzupełnienie materiału dowodowego, a następnie dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego w taki sposób, aby ocena ta była swobodna, lecz nie dowolna.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.
Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.