Uzasadnienie
Postanowieniem z 2 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 20/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." odrzucił skargę G. K. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 7 grudnia 2022 roku nr A-0144-116/22 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 7 grudnia 2022 roku nr A-0144-116/22 przysługiwało skarżącemu prawo wniesienia odwołania do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi. Nie korzystając z tego środka prawnego przed wniesieniem skargi, skarżący nie wyczerpał trybu, o którym mowa w art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył G. K., zaskarżając je w całości. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. przez niewłaściwe jego zastosowanie na skutek bezpodstawnego przyjęcia (i tym samym powielenia błędu organu), iż w przedmiotowej sprawie winien być wyczerpany tryb, o którym mowa w art 52 § 1 i 2 p.p.s.a., który w ocenie Sądu wyczerpany nie został z uwagi na to, że od decyzji będącej przedmiotem skargi G. K. przysługiwał środek zaskarżenia w postaci odwołania do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi za pośrednictwem Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, podczas gdy skarga w przedmiocie udzielenia informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej i może być wniesiona bez uprzedniego złożenia odwołania,
- 2. art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a przez niewłaściwe jego zastosowanie (i tym samym powielenie błędu organu) tj. bezzasadne odrzucenie skargi złożonej w przedmiotowej sprawie przez skarżącego w konsekwencji przyjęcia, iż Sąd nie mógł nadać skardze dalszego biegu i przystąpić do jej merytorycznego rozpoznania, gdyż skarżący nie wyczerpał trybu zaskarżenia z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., podczas gdy z brzmienia art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z treścią ustawy o dostępie do informacji publicznej wynika, że w sprawach o dostęp do informacji publicznej strona ma prawo wnieść skargę bezpośrednio do sądu administracyjnego, bez konieczności złożenia określonych w art. 52 § 2 p.p.s.a. środków zaskarżenia takich jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto autorka skargi kasacyjnej wniosła o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu, oświadczając iż koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) dalej zwanej "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną postanowienia. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw.
W rozpatrywanej sprawie skarżący zainicjował postępowanie sądowoadministracyjne, przedmiotem zaskarżenia czyniąc decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 7 grudnia 2022 roku nr A-0144-116/22 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Wskazana decyzja została wydana w I instancji, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z 3 listopada 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej. Zawiera ona prawidłowe pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. Bezsporne pozostaje, iż skarżący z prawa tego nie skorzystał, wnosząc na decyzję organu I instancji skargę do WSA w Łodzi.
W takim stanie rzeczy prawidłowo Sąd pierwszej instancji skargę odrzucił. Z art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. wynika, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Z literalnej wykładni ww. przepisu wynika, iż wniesienie skargi do sądu administracyjnego na decyzję wymaga zainicjowania postępowania odwoławczego, z zastrzeżeniem art. 52 § 3. Skarga niespełniająca powyższego wymogu podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.).
Oczywiście bezzasadne są zarzuty skargi kasacyjnej, w której wskazuje się, że skarga w przedmiocie udzielenia informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej i może być wniesiona bez uprzedniego złożenia odwołania. Wymogu poprzedzenia skargi środkiem zaskarżenia nie stosuje się do skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowań w sprawie udostępnienia informacji publicznej. W tych sprawach art. 1 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902) dalej zwanej "u.d.i.p." przesądza, iż rozpoznanie wniosku o udostępnienie informacji publicznej następuje poza sformalizowanym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) dalej zwanej "k.p.a." W konsekwencji w postępowaniach w ww. przedmiocie stronie nie przysługuje środek zaskarżenia, taki jak ponaglenie, które zostało uregulowane w przepisach k.p.a. (zob. wyrok NSA z 25 października 2018 r., I OSK 2931/16, LEX nr 2582243).
Z inną sytuacją mamy do czynienia w przypadku decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Art. 16 u.d.i.p. w ust. 1 wskazuje, że odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji. Do decyzji, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (ust. 2). W doktrynie wyjaśnia się, iż konieczność wydania aktu administracyjnego, jakim jest decyzja, uzasadniana jest niezbędnością zapewnienia wnioskodawcy zdecydowanie wyższego poziomu gwarancji procesowych, tak aby mógł on zapoznać się z motywami stojącymi za rozstrzygnięciem negatywnym oraz je zaskarżyć (P. Iżycki, Zamknięcie drogi sądowej w sprawie bezczynności z zakresu dostępu do informacji publicznej [w:] "20 lat ustawy o dostępie do informacji publicznej – podsumowanie i perspektywy ustawowej regulacji prawa do informacji publicznej", red.
M. Błachucki, G. Sibiga, Warszawa 2022, s. 509). W takim stanie rzeczy odmowa udostępnienia informacji publicznej przez organ władzy publicznej, jakim jest prezes sądu, następuje w administracyjnym postępowaniu jurysdykcyjnym, zaś od decyzji w tym przedmiocie przysługuje stronie prawo wniesienia odwołania w trybie k.p.a. Powyższe przesądza o nietrafności zarzutów naruszenia art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.
Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego stwierdzić należy, iż brak było podstaw prawnych do uwzględnienia tego wniosku. W myśl uchwały NSA z 4 lutego 2008 r. sygn. akt I OPS 4/07, LEX nr 341205, przepisy art. 203 i 204 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Zgodnie z p.p.s.a., wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego kończące postępowanie w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w postanowieniu o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.