Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 listopada 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1371/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 281 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." odrzucił skargę W. K. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 maja 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 264/21 oddalającym skargę W. K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] grudnia 2020 r. w przedmiocie ustalenia wymiaru kary biegnącej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że przedstawione przez skarżącego okoliczności nie mogą zostać uznane za wypełnienie przesłanki wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W art. 273 § 2 p.p.s.a. chodzi o takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały w czasie trwania postępowania, którego wznowienia strona się domaga, ale nie były znane stronom i z tego tylko względu nie mogły one z nich skorzystać. Nie można natomiast żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie środka dowodowego w postaci opinii z 10 czerwca oraz 19 lipca 2021 r., tj. sporządzonej już po wydaniu wyroku z 19 maja 2021 r.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył W. K., zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 273 § 2 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie, iż dokumenty mające stanowić podstawę wznowienia postępowania nie stanowią nowych okoliczności lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, z uwagi na to, iż powstały po wydaniu wyroku w sprawie, nie biorąc pod uwagę, iż w czasie trwania postępowania okoliczności związane z nieprawidłowym wyborem metodyki pomiarów i badań istniały już w czasie dokonywania pomiarów, a skarżący nie posiadał specjalistycznej wiedzy w tym zakresie.
W oparciu o tak sformułowany zarzut W. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że przedmiotowa opinia daje podstawę do powzięcia wątpliwości co do prawidłowości wykonania pomiarów oraz zasadności wydania decyzji określającej wielkość przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu. Wskazanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że opinia została sporządzona po wydaniu wyroku nie świadczy o tym, że nie stanowi ona nowego dowodu w sprawie, bowiem pomiary były nieprawidłowe już w chwili ich wykonania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw.
W niniejszej sprawie skarżący domaga się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 270 p.p.s.a. możliwość wznowienia postępowania ograniczona jest do przypadków wskazanych w dziale VII Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wniesienie skargi o wznowienie w pierwszej kolejności obliguje sąd administracyjny do analizy spełnienia formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności skargi. Po myśli art. 280 § 2 p.p.s.a. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Na gruncie tego przepisu uznaje się, że w sytuacji, gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego podlega odrzuceniu. Samo sformułowanie podstawy w sposób odpowiadający przepisom art. 271-274 p.p.s.a. (powołanie się na te przepisy) nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi.
Taka skarga, jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia, podlega odrzuceniu na podstawie art. 280 § 1 ustawy (tak NSA w postanowieniach: z 9 listopada 2018 r. sygn. akt I OZ 1065/18, LEX nr 2582116, z 6 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2083/18, LEX nr 2738099, z 7 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1722/11, LEX nr 1149227).
Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji, że skarga o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie. W. K. wniósł skargę o wznowienie postępowania na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W powyższym przepisie chodzi o okoliczności albo środki dowodowe istniejące przed zakończeniem sprawy, a niewykryte i nieznane stronie. Równocześnie aby zaistniała przesłanka wznowienia postępowania z art. 273 § 2 p.p.s.a. konieczne jest ustalenie, że te okoliczności albo dowody mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym chodzi tutaj o sprawę sądowoadministracyjną, a nie administracyjną.
Istnienie przyczyn restytucyjnych uzasadnia bowiem uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia tylko wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy stwierdzonymi przyczynami, a treścią orzeczenia. Podzielić przy tym należy stanowisko NSA przedstawione w wyroku z 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3269/21, LEX nr 3215951, że rozważając kwestie objęte hipotezą art. 273 § 2 p.p.s.a. należy pamiętać o istocie wznowienia postępowania jako swoistej instytucji procesowej. Wznowienie postępowania z przyczyn restytucyjnych zmierza do umożliwienia ponownego postępowania ze względu na to, że prawomocne orzeczenie sądu jest niezasadne z punktu widzenia materiału faktycznego i dowodowego, który istniał już w poprzednim postępowaniu (zob. także wyroki NSA: z 22 września 2017 r. sygn. akt II FSK 679/17, LEX nr 2402251 i z 22 lutego 2017 r. sygn. akt I FSK 1121/16, LEX nr 2273295).
W rozpatrywanej sprawie rację ma WSA w Warszawie stwierdzając, że skarga o wznowienie postępowania podlegała odrzuceniu. Do skutecznego wniesienia tego środka prawnego na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a. konieczne jest wskazanie na wykrycie okoliczności faktycznych (faktów) lub środków dowodowych, które istniały przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego, a które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy i z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Jak słusznie zauważa się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, podstawą wznowienia postępowania mogą być tylko takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które istniały już przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, w której ma nastąpić wznowienie postępowania. Pomieszczone w omawianej regulacji sformułowanie "wykrycie" odnosi się do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu z tego powodu, że nie były znane stronom.
Środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania – zob. postanowienie NSA z 21 września 2021 r., II OSK 1719/21, LEX nr 3240650; wyrok NSA z 9 lipca 2021 r., III OSK 3269/21, LEX nr 3215951 i z 28 maja 2021 r., II OSK 2596/18, LEX nr 3229764). Także w doktrynie wskazuje się, że podstawą wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a., mogą być tylko takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały już przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, w której ma nastąpić wznowienie postępowania. Środki dowodowe powstałe po wydaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 września 2004 r., OSK 446/04, ONSAiWSA 2005/1, poz. 13, uznał, że w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2003 r. nie można było skutecznie żądać wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie opinii biegłego sporządzonej po wydaniu wyroku przez sąd (art. 403 § 2 k.p.c. w zw. z art. 59 ustawy o NSA).
Stanowisko to jest aktualne także na gruncie komentowanego przepisu - A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 273, pkt 6.
W kontekście powyższych rozważań błędne jest zawarte w skardze kasacyjnej stanowisko, w myśl którego co prawda przedmiotowa opinia została sporządzona po wydaniu wyroku, lecz stanowi ona nowy dowód w sprawie, ponieważ pomiary zakwestionowane w tej opinii były nieprawidłowe już w chwili ich wykonania. Należy wyjaśnić, że skarżący kasacyjnie błędnie utożsamia wynik oceny materiału dowodowego, zgromadzonego przez organ administracji, z okolicznością faktyczną zaistniałą w sprawie. Nie jest okolicznością faktyczną nieprawidłowość pomiarów dokonanych na etapie postępowania administracyjnego. Za okoliczność taką może być uznany tylko fakt istniejący w świecie zewnętrznym – jak np. przekroczenie określonego poziomu hałasu. Fakt ten podlega udowodnieniu za pomocą określonego środka dowodowego (np. opinii biegłego).
Natomiast powoływana przez skarżącego błędność pomiaru nie jest sama w sobie okolicznością faktyczną, a wyłącznie przedstawieniem nowego (nieistniejącego wcześniej) środka dowodowego oraz polemiką z dowodami zgromadzonymi przez organ administracji i dokonaną przez organ oceną dowodów (art. 80 k.p.a.). Z tego też powodu powołanie się przez stronę na opinię sporządzoną już po wydaniu wyroku i zakończeniu postępowania sądowego należy uznać za spóźnione i nierealizujące dyspozycji art. 273 § 2 p.p.s.a.
Na marginesie wskazać należy, co podkreślił też Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu, iż wznowienie postępowania administracyjnego możliwe jest niezależnie od ewentualnego wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym. Obie te instytucje prawne mają różne funkcje, zaś sąd administracyjny nie zastępuje organu administracji i nie prowadzi postępowania dowodowego zmierzającego do załatwienia sprawy administracyjnej. W tym kontekście, biorąc pod uwagę iż sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem, a więc wedle stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania decyzji, wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego z przyczyn restytucyjnych nie zmierza do umożliwienia stronie powoływania dowodów, które mogłyby stanowić podstawę do wznowienia postępowania przed organem administracji publicznej.
Powyższe ustalenia przesądzają o niezasadności zarzutu naruszenia art. 273 § 2 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.