Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 365/21 oddalił skargę H. D. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2021 r. nr 1/2021/13 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
H. D. wystąpił z wnioskiem do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] o wydanie zaświadczenia potwierdzającego okres pracy w [...] oraz czas przeszkolenia wojskowego w koszarach jednostki wojskowej w [...] w 1951 r. - styczeń i dalej.
Postanowieniem z 27 października 2020 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści.
Na skutek złożonego przez stronę zażalenia Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Łodzi postanowieniem z 19 listopada 2020 r. uchylił postanowienie organu I instancji i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...] wydał 18 grudnia 2020 r. postanowienie odmawiające wnioskodawcy wydania zaświadczenia o następującej, żądanej treści, tj. potwierdzenia rodzaju i okresu wykonywania przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 619). Jako główny powód takiego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał nieodnalezienie w pozyskanym materiale archiwalnym informacji potwierdzających wykonywanie przez wnioskodawcę przymusowego zatrudnienia w kopalni węgla, zakładzie rud uranu oraz batalionach budowlanych.
Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Łodzi.
Po rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Łodzi postanowieniem z 25 stycznia 2021 r., nr 1/2021/13 utrzymał w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z 18 grudnia 2020 r. nr 2/2020 w przedmiocie odmowy wydania H. D. zaświadczenia o żądanej treści.
H. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Łodzi wniósł o jej oddalenie, przeprowadzenie dowodów z akt administracyjnych oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Pismem z 4 czerwca 2021 r., będącym repliką na odpowiedź organu, skarżący oświadczył, że przymus odbywania służby wynikał z ogólnej sytuacji politycznej, jaka istniała w ówczesnej Polsce, która zmuszała nawet niepełnoletnich do podejmowania pracy. Ponadto stwierdził, że ograniczenie przymusu do pracy w kopalni jest zbyt wąskie i nie znajduje uzasadnienia w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 16 grudnia 1994 r. Skarżący podniósł także, że pracował w [...] stacjonującej w [...] obok kopalni "[...]" i prace budowlane były wykonywane głównie na rzecz tej kopalni, a dokumenty, jakie podpisywał, były mu podsuwane bez możliwości ich przeczytania, zrozumienia i dobrowolności. Skarżący stwierdził, że odmawiając wydania mu zaświadczenia organy naruszyły art. 8 i 9 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę H. D. uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że należy stwierdzić, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący pełnił w [...] służbę wojskową, lecz był kontraktowym pracownikiem tej organizacji. W toku postępowania wyjaśniającego organy zebrały bogaty archiwalny materiał źródłowy. Z materiału tego wynika, że Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego nie posiada poszukiwanych przez organ materiałów archiwalnych, na podstawie których można byłoby potwierdzić fakt służby skarżącego w [...]. Przymusowego odbywania zastępczej służby wojskowej w kopalni węgla, rudy uranu czy też w batalionach budowlanych nie potwierdziły także organizacje zrzeszające represjonowanych żołnierzy – górników. Z kolei z materiałów odnalezionych przez Archiwum Państwowe w [...] wynika, że charakter pracy skarżącego w [...] nie był przymusowy, lecz kontraktowy i ochotniczy.
W ocenie Sądu I instancji nie można zarzucić organom, iż stan faktyczny ustalono w sposób nieprawidłowy i niekompletny. Organy rzetelnie i wyczerpująco podeszły do obowiązku zebrania dostępnej dokumentacji, realizując w tym zakresie ciążące na nich wymagania. Żaden z uzyskanych przez organy dokumentów nie świadczy o tym, aby skarżący spełniał przesłanki podmiotowe, o jakich mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych. Skoro materiały archiwalne nie potwierdziły, aby skarżący wykonywał przymusowe zatrudnienie, a jednocześnie zgromadzona dokumentacja potwierdza zupełnie inny charakter pracy skarżącego, tj. kontraktowy i ochotniczy (dobrowolny), to organy trafnie oceniły, że nie było podstaw do wydania zaświadczenia, które potwierdzałoby fakt i okres przymusowego zatrudnienia w ramach zastępczej służby wojskowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zaznaczył, że rolą organu wydającego zaświadczenie nie jest ocena materiału archiwalnego pod względem realiów okresu historycznego, w którym one powstały, lecz ustalenie, czy z zawartości tego materiału wprost wynikają określone okoliczności. Z tego powodu skarżący nie może domagać się od organów, aby te oceniały ważność podpisanych przez niego umów o pracę, tudzież, czy skarżący w chwili ich podpisywania mógł te dokumenty przeczytać i zrozumieć. Wskazać bowiem trzeba, że postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., pełni rolę pomocniczą w procedurze wydawania zaświadczenia, natomiast główną rolę w tej procedurze spełniają dane pochodzące ze zbiorów archiwalnych pozostających w dyspozycji organu. Organ nie może więc, na ich podstawie, domniemywać określonych okoliczności, czy też dokonywać nadinterpretacji albo reinterpretacji posiadanych danych, lecz może potwierdzić wyłącznie to, co ściśle z nich wynika. Organy nie mogły wydać zaświadczenia o treści interesującej skarżącego. Odmawiając tego nie uchybiono zasadom wyrażonych w art. 8 i 9 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł H. D., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa tj. "art. 1451 lit. c PostAdmuU" przez nieuwzględnienie skargi co doprowadziło do naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli sądowej, polegające na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy a zwłaszcza pominięcia faktu zaliczenia okresu pracy w [...] jako okresu odbycia służby wojskowej - co przeczy przyjęciu jakoby skarżący H. D. był kontraktowym pracownikiem tej organizacji, a w konsekwencji miało to istotny wpływ no wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Pismem z dnia 19 sierpnia 2021 r. oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Po pierwsze wskazać należy, że skarżący w zarzucie skargi kasacyjnej podniósł naruszenie prawa tj. "art. 1451 lit. c PostAdmuU". Otóż przyjmując, że skrót "PostAdmuU" odnosi się do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), to nie ma w niej "art. 1451 lit. c". Należy więc założyć, że stronie skarżącej kasacyjnie chodziło o naruszenie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a.
Po drugie to nie naruszenie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. "przez nieuwzględnienie skargi (..) doprowadziło do naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.", lecz to ewentualne naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. mogło mieć wpływ na wynik sprawy i nieprawidłowe zastosowanie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a.
Po trzecie w sformułowanym zarzucie skargi kasacyjnej nie została wskazana postać naruszenia tych przepisów. Otóż naruszenie prawa procesowego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia.
Jednocześnie należy wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Tymczasem w podniesionym zarzucie skargi kasacyjnej nie wskazano postaci naruszenia, tj. czy chodzi o błędną wykładnię powołanych przepisów, czy o ich błędne zastosowanie.
Po czwarte Sąd I instancji nie stosował art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. (podstawą wyrokowania był art. 151 p.p.s.a.), a więc nie mógł go naruszyć.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.