Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 22 lipca 2021 r. II SA/Lu 303/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.S. na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego [...] z 18 marca 2021 r. nr 1/2021 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania: I. oddalił skargę; II. przyznał radcy prawnemu K.L. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł R.S., zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt I. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) a contrario w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez bezprawne oddalenie skargi w sytuacji, gdy z uwagi na nieważność zaskarżonego postanowienia należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skargę uwzględnić.
Mając na uwadze powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że koszty te nie zostały poniesione przez Skarżącego ani w całości ani w części.
Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według art. 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły.
Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanego w niej zarzutu. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił wyłączenie naruszenie przepisów postępowania mających istoty wpływ na wynik sprawy, a więc skarga kasacyjna oparta została na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że postanowienie nr 1/2021 z 18 marca 2021 r. Prezesa Sądu Apelacyjnego [...], wydane na podstawie art. 134 k.p.a., w którym stwierdził on uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego [...] z 27 stycznia 2021 r., zapadło tego samego dnia co postanowienie nr 2/2021, w którym odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżący bowiem składając odwołanie złożył jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego złożenia.
Zdaniem Sądu I instancji wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu, o którym mowa w art. 134 k.p.a., odnosi się do sytuacji, gdy strona składa odwołanie po terminie, ale nie domaga się przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Wówczas badanie terminowości odwołania następuje przy zastosowaniu trybu określonego w art. 134 k.p.a. Jeżeli natomiast strona wnosi odwołanie po terminie i składa wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to badanie okoliczności związanych z terminowością odwołania, a także związanych z uchybieniem terminu i zasadnością jego przywrócenia następuje wyłącznie w ramach trybu określonego w art. 58 i art. 59 § 2 k.p.a. Wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania czyni zbędnym celowość i konieczność wydawania postanowienia w oparciu o art. 134 k.p.a.
Odnosząc się do tak zarysowanej istoty sporu należy w pierwszej kolejności wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie zarysowały się dwa odmienne stanowiska dotyczące kwestii kolejności rozstrzygania przez organy odwoławcze w sprawach, w których wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania dopełniono czynności, dla której był określony termin.
W pierwszym ze stanowisk sądy administracyjne uznawały, że skoro punktem wyjścia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego niedotrzymanie, to właśnie stwierdzenie tegoż uchybienia powinno być tym, co w pierwszej kolejności następuje. Aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Takie stanowisko zaprezentowane zostało m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2012 r. I FSK 1443/11; z 20 grudnia 2012 r. I FSK 78/12, z 6 czerwca 2014 r. I FSK 715/13, z 27 marca 2014 r. II FSK 1013/12. Pomimo tego, że podstawą prawną orzekania ww. sprawach była ordynacja podatkowa, to wnioski zawarte w powyższych orzeczeniach mają charakter ogólny i mogą mieć zastosowanie także do sytuacji, w których podstawą orzekania jest kodeks postępowania administracyjnego.
Odmienne stanowisko od zaprezentowanego powyżej zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 29 kwietnia 2014 r. II FSK 1248/12; z 29 lutego 2012 r. II FSK 1663/10. W orzeczeniach tych NSA uznał, że wniesienie odwołania po terminie wraz z prośbą o jego przywrócenie oznacza, że organ nie może stwierdzić uchybienia terminowi przed rozpatrzeniem tej prośby. Uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu wyłącza bowiem możliwość wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę zauważa, że niekiedy sam fakt uchybienia terminu może być sporny (np. na skutek oceny okoliczności związanych z doręczeniem decyzji) i wówczas wydanie postanowienia rozstrzygającego o uchybieniu terminu nie jest bezprzedmiotowe, nawet w przypadku jednoczesnego złożenia wniosku o jego przywrócenie.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że wniesienie odwołania nastąpiło z uchybieniem terminu, zwłaszcza że organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sytuacja taka uprawniała zatem organ odwoławczy do podjęcia postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a.
Przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi jedną z podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (postanowienia), wedle jego brzmienia organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z mocy art. 126 k.p.a. do oznaczonej grupy postanowień stosuje się odpowiednio m.in. przepis art. 156 k.p.a. Do tej grupy postanowień należą postanowienia organu odwoławczego wydawane na podstawie art. 134 k.p.a., tj. postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania i postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania. Te postanowienia są ostateczne.
Nawet gdyby przyjąć, jak uczynił to Sąd I instancji, że wydanie zaskarżonego postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu było zbędne, to w perspektywie realnej ochrony praw skarżącego uchylenie zaskarżonego postanowienia jest jednak równie zbędne, gdyż nie zmieni jego sytuacji prawnej. Uchylenie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu nie otworzy drogi do rozpoznania odwołania, wobec wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Dlatego nie można uznać wydanego postanowienia za nieważne. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja (postanowienie), uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.
W niniejszej sprawie skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania (okoliczność bezsporna), dlatego też złożył wniosek o przywrócenie terminu, który został rozpatrzony przez organ negatywnie, bez naruszenia procedury administracyjnej. Z tych względów nie można zatem uznać, że postanowienie o uchybieniu terminu do złożenia odwołania, rażąco narusza prawa podmiotowe skarżącego. Na marginesie należy zauważyć, że jeżeli występuje rozbieżność wykładni przepisów prawa, a co za tym idzie orzecznictwa, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia), gdyż nie ma ona wtedy cechy rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Tymczasem, stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) z przyczyny rażącego naruszenia prawa może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy organ ustali, że decyzja (postanowienie) w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 a contrario p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł natomiast orzec o wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego kasacyjne, ustanowionego w ramach prawa pomocy, gdyż może to uczynić tylko Sąd I instancji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.