Uzasadnienie
Wyrokiem z 30 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 325/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi R.S. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w L. (dalej: "Prezes SO" lub "Organ") z 24 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania – oddalił skargę (pkt I wyroku); przyznał radcy prawnemu K.Ł. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną Skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł, w tym 55,20 zł należnego podatku od towarów i usług (pkt II wyroku).
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Decyzją nr [...] z 29 stycznia 2021 r. Prezes Sądu Rejonowego L. w L. (dalej: "Prezes SR") umorzył postępowanie w sprawie o udostępnienie informacji publicznej z wniosku Skarżącego w sprawie nr [...]. Odpis decyzji doręczono Skarżącemu 9 lutego 2021 r.
Odwołanie Skarżącego od powyższej decyzji, datowane na 11 lutego 2021 r., zostało dołączone do wniosku z 25 lutego 2021 r. o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji. Korespondencję Skarżący nadał 28 lutego 2021 r.
Postanowieniem z 12 marca 2021 r. nr [...] Prezes SO odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa SR nr [...] z 29 stycznia 2021 r. Postanowienie zostało doręczone Skarżącemu 18 marca 2021 r.
Postanowieniem z 24 marca 2021 r. Prezes SO stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa SR nr [...] z 29 stycznia 2021 r.
Skargą datowaną na dzień 6 kwietnia 2021 r. (data wpływu do Sądu Okręgowego w L. - 15 kwietnia 2021 r.) Skarżący podważył prawidłowość postanowienia z 24 marca 2021 r., twierdząc, że zachował termin do wniesienia odwołania.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę i przyznał pełnomocnikowi Skarżącego tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną Skarżącemu z urzędu kwotę 295,20 zł.
W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że Skarżący został prawidłowo pouczony o wynikającym z art. 129 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") terminie na wniesienie odwołania od decyzji z 29 stycznia 2021 r. Doręczenie decyzji nastąpiło 9 lutego 2021 r., a zatem termin na wniesienie odwołania upłynął wraz z końcem dnia 23 lutego 2021 r.
W ocenie WSA, Prezes SO prawidłowo ustalił więc, że czternastodniowy termin na wniesienie odwołania upłynął bezskutecznie.
Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając wyrok w zakresie pkt I, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez bezprawne oddalenie skargi w sytuacji, gdy z uwagi na nieważność zaskarżonego postanowienia należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skargę uwzględnić.
Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o przyznanie pełnomocnikowi Skarżącego wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący podniósł, że zgodnie z dominującą linią orzecznictwa, wydanie zaskarżonego postanowienia było całkowicie zbędne z uwagi na okoliczność, że Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu. Skarżący zwrócił uwagę, że nawet w orzeczeniach opowiadających się za poglądem dopuszczającym wydawanie dwóch postanowień – o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uznaje się za konieczne rozpatrzenie w pierwszej kolejności wniosku o przywrócenie terminu, natomiast wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu przed rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu jest uznawane za działanie niezgodne z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wobec oświadczenia wnoszącego skargę kasacyjną o zrzeczeniu się rozprawy i braku żądania jej przeprowadzenia przez pozostałe strony, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym – art. 182 § 2 p.p.s.a.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 a contrario p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. W jego ramach Skarżący wywodzi, że nie ma podstaw prawnych do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy wcześniej zostało wydane postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Dla porządku należy podać, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów kwestionujących ustalenia faktyczne w sprawie. W takim układzie fakt uchybienia terminu do wniesienia odwołania przez Skarżącego jest wiążący. Niekwestionowane jest również, że postanowieniem z 12 marca 2021 r. nr [...] Prezes SO odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 29 stycznia 2021 r. nr [...]. Postanowienie doręczono Skarżącemu 18 marca 2021 r. W świetle postanowień art. 59 § 2 k.p.a. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania jest ostateczne – zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2015 r., I OSK 1110/13. Wydanie w dniu 24 marca 2021 r. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 29 stycznia 2021 r. nastąpiło zatem po ostatecznym rozstrzygnięciu wniosku o przywrócenie terminu.
Zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Jak z powyższego wynika przepisy k.p.a. kształtują kompetencję organu odwoławczego do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Nie uzależniają jego wydania od konkretnego układu procesowego. Nie można wobec tego zasadnie twierdzić, że mogą wystąpić konfiguracje procesowe, w których, pomimo bezsporności uchybienia terminu do wniesienia odwołania, odpada podstawa prawna do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
W tym stanie rzeczy, nie jest naruszeniem prawa procesowego wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, po uprzednim wydaniu postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym zdaje sobie sprawę z tego, że w części orzeczeń sądowych prezentuje się stanowisko o zbędności wydawania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania wobec jego skonsumowania w uprzednio wydanym postanowieniu o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – przykładowo wyrok NSA z 24 września 2008 r., I OSK 1490/07. W tej materii prezentuje się również stanowisko odrębne, dopuszczające wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, po uprzedniej odmowie przywrócenia terminu na dokonanie tej czynności procesowej – zob. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II OSK 588/12.
Niezależnie od przyjętego poglądu, sytuacja procesowa podmiotu, który składa odwołanie kształtuje się analogicznie: wobec uchybienia terminu ostatecznie traci prawo do wniesienia odwołania. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że nie było podstaw prawnych do wydania zaskarżonego postanowienia. Błędna byłaby również ocena, że postanowienie to wydano z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikowana wada rażącego naruszenia prawa – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – w swej systemowej strukturze, polega na wydaniu rozstrzygnięcia w jaskrawej opozycji do jednoznacznej treści przepisu prawnego. Jeżeli rozstrzygnięcie komponuje się z jedną z alternatywnych i równoważnych linii orzeczniczych ukształtowanych na gruncie danego przepisu, to z założenia wykluczony jest zarzut, że wydano je z rażącym naruszeniem prawa.
Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł natomiast orzec o wynagrodzeniu pełnomocnika Skarżącego kasacyjne, ustanowionego w ramach prawa pomocy, gdyż może to uczynić tylko Sąd I instancji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.