Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 18 maja 2022 r., sygn. akt III OSK 804/21

Uzasadnienie

Wyrokiem z 28 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 318/18), po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. W., uchylił decyzję Dowódcy Garnizonu [...] z [...] stycznia 2018 r. oraz decyzję Komendanta Ośrodka Reprezentacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej z [...] października 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia dodatków o charakterze stałym w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej (pkt 1), a także zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 282,50 zł (pkt 2).

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że 31 października 2012 r. chor. rez. D. W. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy na podstawie rozkazu personalnego Dowódcy Garnizonu [...] z [...] maja 2012 r.

Wnioskiem z 13 września 2013 r., sprecyzowanym pismem z 6 marca 2017 r. skarżący wystąpił o wydanie decyzji przywracającej mu dodatki o charakterze stałym w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, tj. dodatku za pracę w warunkach szkodliwych przy obsłudze akumulatorów wojskowych w latach 1991 do sierpnia 1995 r. oraz dodatku za stanowisko szefa kompanii, które zajmował od sierpnia 1995 r. do grudnia 2003 r. dołączając do wniosku kopię "odpisu przebiegu służby wojskowej z akt personalnych żołnierza".

Decyzjami, kolejno: z [...] listopada 2013 r. i [...] marca 2014 r. Komendant Ośrodka Reprezentacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej odmawiał przywrócenia skarżącemu dodatku o charakterze stałym w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, a rozstrzygnięcia te były uchylane przez organ odwoławczy decyzjami odpowiednio: z [...] stycznia 2014 r. i [...] czerwca 2014 r. Następnie decyzją z [...] lipca 2014 r. organ I instancji odmówił przywrócenia dodatków o charakterze stałym w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, a decyzją z [...] września 2014 r. organ odwoławczy utrzymał ją w mocy.

Obie powyższe decyzje z [...] lipca 2014 r. i [...] września 2014 r. zostały uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2162/14. Zdaniem Sądu organy były zobowiązane rozpoznać wniosek skarżącego na podstawie art. 80 ust. 5b w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepisy mają pierwszeństwo przed powołanymi w decyzjach § 26 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1151) oraz § 9 i § 35 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 90, poz. 1005 ze zm.). Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 października 2016 r. sygn. akt I OSK 2302/15.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji decyzją z [...] kwietnia 2017 r. odmówił przywrócenia żądanych dodatków, jednakże rozstrzygnięcie to uchylił organ odwoławczy decyzją z [...] maja 2017 r.

Decyzją z [...] października 2017 r. Komendant Ośrodka Reprezentacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej na podstawie art. 80 ust. 5b w związku z art. 80 ust. 1 i 2 oraz art. 80 ust. 4 i art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) – w brzmieniu z 1 stycznia 2010 r. (Dz. U. Nr 79, poz. 669) – odmówił skarżącemu przywrócenia dodatków w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej:

1. - za szkodliwe dla zdrowia lub uciążliwe warunki służby uprawniające do dodatku w wysokości określonej dla II stopnia szkodliwości, tj. praca przy montażu, demontażu, konserwacji i naprawie akumulatorów jako dodatku specjalnego wskazanego w art. 80 ust. 1 pkt. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz
2. - za pełnienie zawodowej służby wojskowej na stanowisku szefa pododdziału (kompanii), które zajmował w latach sierpień 1995 r. do grudnia 2003 r. jako dodatku służbowego wskazanego w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Dowódca Garnizonu [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, uzyskana dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że skarżący od 22 września 1995 r. do 1 lipca 2000 r. otrzymywał dodatek dla szefa kompanii w wysokości 9% uposażenia bazowego. Nie potwierdzają tego również listy uposażeń. Z kolei kolumna "dod. upos." na liście płac kadry z 1995 r. oznacza zmianę stawek uposażenia dla wszystkich żołnierzy zawodowych. Ponieważ uprawnienie do przywrócenia dodatku szefa kompanii nie istniało pod rządami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy, to od dnia utraty mocy obowiązującej tego rozporządzenia (30 czerwca 2004 r.) brak jest podstawy do restytucji tego dodatku w ostatnim miesiącu pełnienia czynnej służby wojskowej.

W ocenie organu odwoławczego rozkaz nr [...] Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z [...] stycznia 2001 r. wykluczał zastosowanie do pobieranych dodatków § 35 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych. Nie istniały również podstawy prawne do przyznania dodatku za służbę w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla zdrowia lII stopnia szkodliwości na stanowisku szefa kompanii. Dodatek specjalny z rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy nie jest dodatkiem, o którym mowa w art. 80 ust. 5b w związku z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Odnosząc się do kwestii dodatku z tytułu pełnienia służby w warunkach szkodliwych, organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z [...] lutego 2014 r. Dowódca Jednostki Wojskowej [...] odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia w sprawie pełnienia służby lub pracy w warunkach szkodliwych za okres od 1 kwietnia 1987 r. od 17 marca 1989 r. - zasadnicza służba wojskowa, od 1 lipca 1989 r. do 9 października 1990 r. - pracownik wojska, od 10 października 1990 r. do 14 grudnia 2004 r. - zawodowa służba wojskowa. Również wyciągi z listy uposażeń kadry za listopad i grudzień 1990 r., za 1991 i lata następne nie pozwalają na stwierdzenie, że dodatek za II stopień szkodliwości służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia w wysokości 4% uposażenia bazowego był skarżącemu wypłacany.

Z kolei wszyscy powołani świadkowie jednoznacznie stwierdzili, że koniecznie dla uznania wykonywania obowiązków na stanowisku służbowym w warunkach szkodliwych lub uciążliwych jest zakwalifikowanie wykonywanych obowiązków przez żołnierza zawodowego na danym stanowisku służbowym w protokole przez komisję, a następnie przyznanie rozkazem dodatku przez dowódcę jednostki wojskowej. Ponieważ okoliczność otrzymywania takiego dodatku nie została udowodniona, nie ma możliwości przyznania go skarżącemu w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, na podstawie art. 80 ust. 5b w związku z art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Skargę na powyższą decyzję złożył D. W., zarzucając jej naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 80 ust. 5b w zw. z ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z § 26 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych i w zw. z art. 7 i art. 8 K.p.a. oraz art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 Konstytucji RP w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. oraz wskazał na rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Skarżący w pismach z 17 kwietnia 2018 r. i 14 lipca 2018 r. podtrzymał żądania skargi, co organ zakwestionował w piśmie z 14 lipca 2018 r.

Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył na wstępie, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 80 ust. 5b w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, co zostało przesądzone w uprzednio zapadłych w sprawie wyrokach. W sprawie bezsporne jest również to, że Dowódca Jednostki Wojskowej [...] w zaświadczeniu z [...] stycznia 2014 r. potwierdził, że skarżący w czasie pełnienia zawodowej służby wojskowej otrzymywał dodatki o charakterze stałym - w okresie od 1 lipca 2000 r. do 30 grudnia 2003 r. - dodatek specjalny w wysokości 30% kwoty należnego uposażenia zasadniczego w związku z zajmowanym stanowiskiem szefa kompanii oraz w okresie od 31 grudnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. dodatek specjalny w wysokości 27% kwoty należnego uposażenia zasadniczego w związku z zajmowanym stanowiskiem szefa izby chorych. Zdaniem natomiast Sądu pierwszej instancji o istocie dodatków wymienionych w art. 80 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy nie stanowią ich nazwy "dodatek specjalny", "dodatek służbowy", ale sprecyzowanie przez ustawodawcę za co dodatki te przysługują. Zatem dodatek za pełnienie służby na stanowisku szefa kompanii jest dodatkiem służbowym w rozumieniu art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, organ powołując się na przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (§ 9) wskazał, że w przepisie tym "przesądzono" jednoznacznie o braku możliwości przywrócenia tego dodatku (wówczas specjalny, obecnie służbowy). Ustalenie to organ wiąże z brzmieniem § 26 ust. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych. Zdaniem jednak Sądu w art. 80 ust. 5b ustawy nie wyłączono dodatków, które – gdy były przyznawane – nie stanowiły podstawy do tzw. zwiększenia podstawy emerytalnej. Okoliczność zatem, że w czasie, gdy skarżący otrzymywał dodatek specjalny za zajmowanie stanowiska szefa kompanii, ten rodzaj dodatku nie był zaliczany do dodatków, które przyznawało się w ostatnim miesiącu pełnienia służby, jest bez znaczenia na gruncie art. 80 ust. 5b ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

W sytuacji, gdy istniała sprzeczność § 26 rozporządzenia z 8 czerwca 2004 r. z przepisem ustawy, należało zastosować przepis ustawy, tj. art. 80 ust. 5b ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Błędne jest zatem stwierdzenie organu, że brak jest możliwości przywrócenia na podstawie art. 80 ust. 5b ustawy dodatku za pełnienie służby na stanowisku szefa kompanii. Organ nie miał podstaw, aby zastosować w sprawie przepisy podustawowe, które pozostają w sprzeczności z przepisem ustawy, co uczynił wbrew wyraźnym wskazaniom Sądów obu instancji, naruszając art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 80 ust. 5b w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy.

Nadto zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy badając, czy skarżący otrzymywał dodatek za pełnienie służby na stanowisku szefa kompanii, nie naruszając przepisów postępowania. Organ prawidłowo uznał, że rozkazy dzienne Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z [...] września 1995 r., [...] lutego 1996 r. i [...] października 1996 r. o wyznaczeniu na stanowisko szefa kompanii nie mogą być utożsamiane z przyznaniem dodatku za pełnienie służby na tym stanowisku we wskazanych okresach. W świetle § 47 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 kwietnia 1990 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy, gdy dokumentów potwierdzających otrzymywanie dodatku za pełnienie służby na stanowisku szefa kompanii – 9% uposażenia bazowego miesięcznie (§ 18 zarządzenia) nie odnaleziono, nie potwierdza tego także lista uposażeń z tego okresu, to brak było podstaw do zakwestionowania tego ustalenia.

Organ dokonał w tym zakresie pełnej oceny wskazując, że kolumna "dod.upos." na liście płac kadry z 1995 r. nie odzwierciedla "wyrównania w listopadzie" dodatku dla szefa kompanii w wysokości 9% uposażenia bazowego, ale wynika ze zmiany stawek uposażenia dla wszystkich żołnierzy zawodowych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organ nie dokonał pełnych ustaleń faktycznych i nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w kwestii dodatku za szczególne właściwości lub warunki pełnienia zawodowej służby wojskowej (art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Ocena zgromadzonego w tym zakresie materiału dowodowego była dowolna, czym organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew twierdzeniu organu, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący nie otrzymywał dodatku za szkodliwe dla zdrowia lub uciążliwe warunki służby.

Po pierwsze, okoliczność otrzymywania dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe (dodatek specjalny zgodnie z art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) wynika ze znajdującego się w materiale dowodowym wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. Po drugie, otrzymywanie tego dodatku potwierdzają zeznania świadka mjr. J. D., który od 9 października 1990 r. do 28 stycznia 2002 r. pełnił służbę na stanowisku szefa służby samochodowej. Świadek wprost stwierdził, że D. W. "za wykonywanie pracy w warunkach szkodliwych otrzymywał dodatek szkodliwy przyznany przez Dowódcę [...] w rozkazie dziennym jednostki na podstawie protokołu, który sporządziła komisja jednostki z wykazem stanowisk i osób, w których występują warunki szkodliwe". Także mł. chor. R. M., który przejął od skarżącego warsztat samochodowy przeznaczony do obsługi akumulatorów, agregat i stacjonarną ładownię akumulatorów, oświadczył, że pamięta, iż skarżący otrzymywał ten dodatek. Nie pamiętał jedynie, w jakiej wysokości był ten dodatek i na podstawie jakiej decyzji został przyznany.

Co do listy żołnierzy, którzy pełnią służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia (określonych stopniach "szkodliwości") podpisanej przez inspektora ds. bhp B. W., Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie jest ona opatrzona datą i brak jest pozycji (lp.) od 14 do 43. Kolejna natomiast lista (z 5 czerwca 2001 r.) nie jest podpisana przez osobę sporządzającą, nie wiadomo czy jest to lista pełna, czy też dotyczy tylko części osób pełniących służbę w warunkach "szkodliwych". Jeśli zaś chodzi o protokół komisji, który miałby potwierdzać pełnienie służby w warunkach szkodliwych, to jest to protokół z 23 stycznia 2001 r. Nie stanowi on zatem dowodu, że skarżący nie pełnił służby w warunkach szkodliwych i uciążliwych przed tą datą, a także dowodu, że skarżący nie otrzymywał dodatku za pełnienie służby w warunkach szkodliwych.

Jak zauważył Sąd pierwszej instancji, organ I instancji podniósł w decyzji, że cyfra III wskazana w rubryce "dodatek za warunki szkodliwe i uciążliwe" w wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] nr [...] z [...] stycznia 2001 r. nie odnosi się do dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe, lecz do innego rodzaju dodatków, o których mowa w rozporządzeniu MON z 10 października 2000 r. Organ nie wskazał jednak do jakiego innego dodatku miałaby się ta cyfra III odnosić, skoro nazwa rubryki w rozkazie nie pozostawia wątpliwości. Organ ten wskazał też, że rubryka ta została wypełniona błędnie, jednak z akt sprawy nie wynika, aby ww. rozkaz został wyeliminowany z obrotu prawnego. Jego funkcjonowanie w obrocie potwierdza zaskarżona decyzja. Tym samym Sąd uznał, że organ nie wykazał, aby skarżący, nie otrzymywał dodatku za służbę w warunkach szkodliwych.

Ponownie rozpoznając sprawę, jak zalecił Sąd I instancji, organ podejmie działania w celu odszukania protokołu, o którym jest mowa w zeznaniach świadka mjr. J. D. W przypadku nieodnalezienia żadnych dodatkowych dokumentów, organ ponownie dokona oceny zgromadzonego materiału dowodowego, przy czym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dotyczy to w szczególności wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] Nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w odniesieniu do kwestii dodatku za szkodliwe dla zdrowia lub uciążliwe warunki służby (dodatek specjalny – art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych), nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a., co także mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji uznał również że art. 154 P.p.s.a. nie miał zastosowania w sprawie, a kwestia czasu trwania postępowania nie była przedmiotem jego oceny.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak na wstępie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dowódca Garnizonu [...], zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. - naruszenie przepisów prawa materialnego:
2. 1. art. 80 ust. 5b w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1992 r. Nr 5, poz. 18 ze zm.), § 5 ust. 2, § 31 ust. 1 pkt 3 i § 25 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy (Dz. U. Nr 90, poz. 1005) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że dodatek specjalny otrzymywany przez D. W. na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, § 5 ust. 2, § 31 ust. 1 pkt 3 oraz § 25 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy, na podstawie decyzji Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z dnia [...].01.2001 r. stanowi odpowiednik dodatku służbowego w rozumieniu art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, co wynikało z nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji odmiennego charakteru dodatków specjalnego i służbowego oraz niedokonania analizy za co dodatki te przysługują, w tym w szczególności okoliczności, że:
3. • dodatek służbowy jest dodatkiem za pełnienie służby na określonych stanowiskach dowódczych i kierowniczych lub samodzielnych albo w określonych jednostkach wojskowych natomiast warunkiem przyznania dodatku specjalnego, w tym za szefa kompanii, nie było pełnienie służby na stanowiskach, o których mowa powyżej, wskazanych w stosownych przepisach,
4. • dodatek specjalny otrzymywał każdy żołnierz (zajmowanie niektórych stanowisk, w tym szefa kompani, mogło skutkować podniesieniem wysokości dodatku, jednak nie zmieniało to charakteru dodatku specjalnego przysługującego każdemu żołnierzowi) natomiast dodatek służbowy przysługuje wyłącznie żołnierzom pełniącym służbę na określonych stanowiskach dowódczych i kierowniczych lub samodzielnych albo w określonych jednostkach wojskowych,
5. - naruszenie przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy:

1. 1. art. 153 P.p.s.a. poprzez uznanie, że organ zastosował w sprawie przepisy podustawowe pozostające w sprzeczności z przepisami art. 80 ust. 5b w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w sytuacji gdy organ swoje rozstrzygnięcie oparł na wskazanych wyżej przepisach ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i ustaleniu, że dodatek specjalny otrzymywany przez D. W. na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy, § 5 ust. 2, § 31 ust. 1 pkt 3 i § 25 ust, 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy nie stanowi odpowiednika dodatku służbowego w rozumieniu art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych;
2. 2. art. 174 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi w wyniku uznania przez Sąd pierwszej instancji, że organ administracyjny nie dokonał pełnych ustaleń faktycznych i nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w zakresie ustalenia prawa do dodatku przysługującego za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych i dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego w sytuacji gdy organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, uwzględniając przy tym inicjatywę dowodową strony postępowania, zgromadził pełny materiał dowodowy i dokonał prawidłowej oceny tego materiału, co skutkowało ustaleniem, w oparciu o tak zgromadzony materiał, że D. W. nie otrzymywał tego dodatku;
3. 3. art. 174 pkt 2 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i dokonaniu przez Sąd I instancji dowolnych ustaleń w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy co skutkowało uznaniem, że okoliczność otrzymywania przez D. W. dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe wynika ze znajdującego się w materiale dowodowym wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r., przyznającego dodatki z dniem 1 lipca 2000 r. w sytuacji gdy wniosek D. W. wszczynający postępowanie obejmuje dodatek za służbę w warunkach szkodliwych, który miał otrzymywać "w latach lipiec 1991 do sierpnia 1995 r." za wykonywanie obowiązków służbowych przy obsłudze akumulatorów wojskowych a sam D. W. w toku postępowania nie podnosił, że dodatek za warunki szkodliwe został mu przyznany z dniem 1 lipca 2000 r. tj. w okresie kiedy zajmował stanowisko szefa kompanii, gdyż taki dodatek nigdy nie przysługiwał na tym stanowisku;
4. 4. art. 174 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i dokonaniu przez Sąd I instancji dowolnych ustaleń, że D. W. otrzymywał dodatek za warunki szkodliwe na podstawie zeznań mjr. J. D. i mł. chor. R. M. w sytuacji gdy zeznania te są sprzeczne z:
5. • oświadczeniem D. W., który w dniu 18 lipca 2017 r. stwierdził cyt. "natomiast nie pamiętam czy otrzymywałem dodatek za pełnienie służby w warunkach szkodliwych, ale dodatek ten mi się należał, bowiem w latach 1991-1995 posiadałem na stanie ewidencyjnym polową stację ładowania akumulatorów [...] (...) osobiście faktycznie: nie widziałem Rozkazów, ale jestem przekonany że na dodatek za szefa kompanii był wydany rozkaz, co moim zdaniem potwierdza rozkaz nr [...] z dnia [...].01.2001 Dowódcy [...] (...) natomiast rozkazu o przyznaniu dodatku za warunki szkodliwe nie widziałem",
6. • z zeznaniami K. P., który stwierdził cyt. że "nie może potwierdzić, że p. D. W. wykonywał pracę (służbę) przy obsłudze akumulatorów tj. w warunkach szkodliwych ww. latach, gdyż nie należało to do jego obowiązków" oraz że: "jeśli pobierał takowy dodatek p. D. W. to powinny być na to dokumenty w JW. takie jak protokoły z przyznania np. dodatku za szkodliwe warunki. Dokumentem o przyznaniu dodatku szkodliwego jest Rozkaz Dowódcy JW., który znajduje się w archiwum, w chwili obecnej i w tym czasie nie stosowano decyzji administracyjnych",
7. • ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w tym w szczególności okolicznością, że brak jest w dokumentach sprawy, w większości pozyskanych przez organ I instancji z archiwum, protokołów komisji o zakwalifikowaniu wykonywanych obowiązków przez D. W. na danym stanowisku służbowym do służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych oraz rozkazu uprawnionego organu przyznającego dodatek za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych, co jak wynika wprost z przepisów oraz co potwierdzili wszyscy świadkowie, było koniecznym warunkiem przyznania oraz otrzymywania przedmiotowego dodatku;
8. 5. art. 174 pkt 2 i art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a, polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i dokonaniu przez Sąd I instancji dowolnych ustaleń, że D. W. otrzymywał dodatek za warunki szkodliwe na podstawie zeznań mjr. J. D. i mł. chor. R. M., w sytuacji gdy świadkowie wprost wskazali konieczność istnienia protokołów, a Sąd pierwszej instancji przy ocenie wiarygodności zeznań świadków uznał otrzymywanie dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe za udowodnione, szczególnie wobec ich sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym i przepisami prawa, nie uwzględnił znacznego upływu czasu od zdarzeń mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
9. 6. art 174 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i dokonaniu dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego poprzez pominięcie stwierdzenia strony D. W., który w dniu 18 lipca 2017 r. wskazał cyt. "natomiast nie pamiętam czy otrzymywałem dodatek za pełnienie służby w warunkach szkodliwych, ale dodatek ten mi się należał, bowiem w latach 1991-1995 posiadałem na stanie ewidencyjnym polową stację ładowania akumulatorów [...] (...) osobiście faktycznie: nie widziałem Rozkazów, ale jestem przekonany że na dodatek za szefa kompanii był wydany rozkaz, co moim zdaniem potwierdza rozkaz nr [...] z dnia [...].01.2001 Dowódcy JW. [...] (...) natomiast rozkazu o przyznaniu dodatku za warunki szkodliwe nie widziałem", z czego wynika, że sam D. W. nie potwierdził, że otrzymywał dodatek za pełnienie służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia i uciążliwych;
10. 7. art. 174 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i dokonaniu dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego poprzez zakwestionowanie przez Sąd pierwszej instancji ustalenia organu administracyjnego, że cyfra "III" wskazana w rubryce dodatek za warunki szkodliwe i uciążliwe w rozkazie Dowódcy Jednostki wojskowej [...] nr [...] z dnia [...].01.2001 r. nie odnosi się do dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe, lecz do innego rodzaju dodatku w sytuacji gdy wniosek D. W. obejmował dodatek za służbę w warunkach szkodliwych, który miał otrzymywać "w latach lipiec 1991 do sierpnia 1995 r." za wykonywanie obowiązków służbowych przy obsłudze akumulatorów wojskowych, sam D. W. w toku postępowania nie podnosił, że dodatek za warunki szkodliwe został mu przyznany z dniem 1 lipca 2000 r. tj. w okresie kiedy zajmował stanowisko szefa kompanii, co skutkuje koniecznością uznania, że zasadne było ustalenie przez organ, że ww. cyfra III nie odnosi się dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe;
11. 8. art. 174 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 Kp.a, polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i dokonaniu dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego poprzez odmowę przyznania przez Sąd wiarygodności dokumentowi - lista żołnierzy pełniących służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia (określonych stopniach szkodliwości) podpisanej przez starszego inspektora BHP Jednostki Wojskowej [...] B. W., który poświadczył, że na podstawie dokumentów będących w ewidencji jednostki nie ma podstawy do stwierdzenia, że D. W., pełniąc służbę wojskową w Jednostce Wojskowej [...], otrzymywał dodatki za służbę pełnioną w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji merytorycznie nie odniósł się do ww. dokumentu, opierając się przy jego ocenie jedynie na okoliczności braku opatrzenia go datą;
12. 9. art. 174 pkt 2 i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 6 K.p.a. polegające na nieoddaleniu wniesionej przez D. W. skargi i uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ nie wykazał, że D. W. nie otrzymywał dodatku za służbę w warunkach szkodliwych w sytuacji gdy organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a zatem przyznanie D. W. dodatku za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych mogłoby mieć miejsce jedynie w przypadku udowodnienia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, że otrzymywał on dodatek za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia;
13. 10. art. 134 P.p.s.a, polegające na orzekaniu przez Sąd pierwszej instancji w sposób wykraczający poza granice sprawy w związku z ustaleniem, że okoliczność otrzymywania przez D. W. dodatku za warunki szkodliwe dla zdrowia i uciążliwe wynika ze znajdującego się w materiale dowodowym wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki wojskowej [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. przyznającego dodatki z dniem 1 lipca 2000 r, w sytuacji gdy wniosek D. W. obejmował dodatek za służbę w warunkach szkodliwych, który miał otrzymywać "w latach lipiec 1991 do sierpnia 1995 r." za wykonywanie obowiązków służbowych przy obsłudze akumulatorów wojskowych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył D. W., wnosząc o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 3 marca 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym), o czym poinformowano strony.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W pierwszej kolejności, odnosząc się do wątpliwości skarżącego zawartych w piśmie z 24 października 2021 r. w przedmiocie dochowania przez organ terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że 30 – dniowy termin, o którym mowa w art. 177 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi został w rozpoznawanej sprawie zachowany. Jak wynika z akt sprawy odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony został pełnomocnikowi organu 24 października 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 88), zaś skarga kasacyjna została wniesiona 21 listopada 2018 r. (adnotacja na kopercie k. 110 i adnotacja Biura Podawczego WSA w Warszawie k. 89). Z punktu widzenia ww. przepisu istotne znaczenie dla zachowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ma data nadania tego środka zaskarżenia na adres sądu pierwszej instancji, a nie – jak podnosił skarżący - data przekazania akt sprawy ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

W okolicznościach niniejszej sprawy ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działającego w granicach art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zostały poddane dwie kwestie: pierwsza – dotycząca możliwości zakwalifikowania przyznawanego skarżącemu w latach 2000 – 2004 dodatku specjalnego jako dodatku, o którym mowa w art. 80 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i druga – dotycząca prawidłowości ustalenia, że skarżący nie otrzymywał dodatku za służbę w warunkach szkodliwych.

Oceniając pierwszą z nich, zauważyć należało, że niekwestionowanym faktem w sprawie było ustalenie dokonane na podstawie zaświadczenia z [...] stycznia 2014 r. Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...], że skarżący w czasie pełnienia służby wojskowej otrzymywał dodatki o charakterze stałym - w okresie od 1 lipca 2000 r. do 30 grudnia 2003 r. dodatek specjalny w wysokości 30% kwoty należnego uposażenia zasadniczego w związku z zajmowanym stanowiskiem szefa kompanii, a w okresie od 31 grudnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. dodatek specjalny w wysokości 27% kwoty należnego uposażenia zasadniczego w związku z zajmowanym stanowiskiem szefa izby chorych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji ww. dodatek należało utożsamiać z dodatkiem służbowym, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Stanowisko to trafnie jednak zakwestionował organ, wykazując na podstawie przeprowadzonej analizy przepisów prawa materialnego przywołanych w skardze kasacyjnej, że dodatek ten miał odmienny charakter niż dodatek określony w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 80 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych dodatek specjalny jest dodatkiem za szczególne właściwości lub warunki pełnienia zawodowej służby wojskowej, natomiast dodatek służbowy jest dodatkiem za pełnienie służby na określonych stanowiskach dowódczych i kierowniczych lub samodzielnych, albo w określonych jednostkach wojskowych. Katalog dodatków wymienionych w tym przepisie ma charakter zamknięty, a zatem nie jest możliwe przyznanie w ostatnim miesiącu pełnienia służby innych dodatków, jakie żołnierz pobierał w toku służby.

Przechodząc do oceny charakteru przyznawanych skarżącemu a opisanych powyżej dodatków, stwierdzić należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy żołnierze zawodowi otrzymywali dodatki do uposażenia: kwalifikacyjny, specjalny oraz dodatki uzasadnione szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej albo miejscem pełnienia służby. Jednocześnie w § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zostały określone dodatki do uposażenia, które mogli otrzymywać żołnierze. Dodatki podzielono na 5 różnych grup: za szczególne właściwości lub warunki pełnienia służby wojskowej, kwalifikacyjne, uzasadnione miejscem pełnienia służby, dodatek specjalny oraz funkcyjny.

Decyzją Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z [...] stycznia 2001 r. przyznano skarżącemu dodatek specjalny w wysokości 30% kwoty należnego uposażenia zasadniczego według stanowiska służbowego (pkt 1). Z uzyskanego z Archiwum Wojskowego w N. wyciągu z rozkazu dziennego Dowódcy ww. Jednostki Wojskowej z [...] grudnia 2001 r. wynika, że skarżący został zwolniony z dniem 1 stycznia 2002 r. z zajmowanego stanowiska i wyznaczony na niższe stanowisko, za pisemną zgodą żołnierza, wskutek likwidacji zajmowanego przez niego stanowiska służbowego szef kompanii - kompania zabezpieczenia. Od dnia 1 lutego 2002 r. miał przyznany dodatek specjalny w wysokości 27% należnego uposażenia zasadniczego. Decyzją z 20 marca 2002 r. Dowódca ww. Jednostki Wojskowej przyznał skarżącemu od 1 stycznia 2002 r. dodatek specjalny w wysokości 30% kwoty uposażenia zasadniczego według stanowiska służbowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawą jest rozkaz personalny "Dowódcy [...] z dnia [...].12.2001 r.".

Od 1 stycznia 2004 r. skarżący został wyznaczony na stanowisko szefa izby chorych i od 31 grudnia 2003 r. na podstawie decyzji z 31 grudnia 2003 r., przyznano mu dodatek specjalny w wysokości 27% na podstawie § 31 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych, który otrzymywał do 30 czerwca 2004 r.

Dodatek specjalny określony w § 31 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. nie odpowiada jednak cechom dodatku służbowego określonego w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Nie jest bowiem dodatkiem za pełnienie służby na określonych stanowiskach dowódczych i kierowniczych lub samodzielnych albo w określonych jednostkach wojskowych, a warunkiem jego przyznania nie było pełnienie służby na tych stanowiskach. Jedynym warunkiem jego pobierania było pozostawanie przez żołnierza w zawodowej służbie wojskowej na stanowisku służbowym, a zatem przysługiwał on każdemu żołnierzowi pełniącemu służbę na stanowisku służbowym, zgodnie z § 31 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia. Nazwa dodatku nie ma tu żadnego znaczenia, ale fakt, że dodatek specjalny przysługiwał za zajmowanie stanowiska służbowego wszystkim żołnierzom w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak słusznie zauważył przy tym organ odwoławczy, aby dodatek ten potraktować jako dodatek służbowy, o którym mowa w art. 80 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy, musiałby być to dodatek za zajmowanie określonych stanowisk kierowniczych i dowódczych lub samodzielnych albo w określonych jednostkach wojskowych. Biorąc jednak pod uwagę charakter tego dodatku oraz zakres obowiązków na stanowisku służbowym szefa kompanii nie można było zakwalifikować go jako dodatku, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, stanowisko szefa kompanii to nazwa stanowiska etatowego występująca w pododdziale, dla podoficera, który zajmował się sprawami administracyjno – gospodarczymi kompanii, zazwyczaj dbającego o zaopatrzenie żołnierzy. Szef kompanii był pomocnikiem dowódcy kompanii i nie było to stanowisko, które mogłoby być zakwalifikowane jako stanowisko kierownicze, dowódcze lub samodzielne w celu przywrócenia w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej dodatku służbowego.

Argumentacja ta znajduje również swoje przełożenie na zajmowane przez skarżącego stanowisko szefa izby chorych, na które został wyznaczony od 31 grudnia 2003 r., na podstawie decyzji z 31 grudnia 2003 r., gdy skarżącemu przyznano dodatek specjalny w wysokości 27% na podstawie § 31 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych, który otrzymywał do dnia 30 czerwca 2004 r. Również ten dodatek specjalny otrzymywał każdy żołnierz, a zajmowanie niektórych stanowisk mogło jedynie skutkować podniesieniem wysokości dodatku, co jednak nie zmieniało charakteru tego dodatku jako przysługującego każdemu żołnierzowi. Dodatek ten, przeciwnie do dodatku służbowego z art. 80 ust. 1 ustawy z 11 września 2003 r., nie przysługiwał wyłącznie żołnierzom pełniącym służbę na określonych stanowiskach dowódczych i kierowniczych lub samodzielnych albo w określonych jednostkach wojskowych.

Trafnie zatem zauważa skarżący kasacyjnie organ, że oceny istoty dodatku należy dokonywać w oparciu o okoliczności decydujące o prawie do jego pobierania, a nie w oparciu o okoliczności mające wpływ jedynie na ustalenie jego wysokości. Jako nadmierne uproszczenie należy natomiast uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w skarżonym wyroku, że o charakterze dodatku, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy z 11 września 2003 r., nie decyduje nazwa dodatku, ale sprecyzowane przez ustawodawcę określenie za co dodatki te przysługują. Określenie bowiem czy otrzymywany przez żołnierza zawodowego dodatek jest dodatkiem, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 1 i 2, należy w pierwszej kolejności wiązać z podstawami jego przyznania. Skoro zatem przedmiotowy dodatek przysługiwał każdemu żołnierzowi to nie można uznać, że odpowiada on definicji dodatku służbowego, o którym mowa w art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Nie było również podstaw do zastosowania w sprawie art. 80 ust. 5b tej ustawy, jak również formułowania oceny, że zastosowane przez organ przepisy podustawowe (rozporządzenia) nie są zgodne z tymże przepisem. Co również istotne w zapadłych uprzednio w sprawie wyrokach z 12 maja 2015 r. i 11 października 2016 r. ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ani Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądziły niezgodności przepisu art. 80 ust. 5b z przepisami powołanych przez organ rozporządzeń, ale jedynie wskazały na konstytucyjną hierarchiczność źródeł prawa. Jak podsumował to Naczelny Sąd Administracyjny, "jeżeli art. 80 ust. 5b u.s.w. pozostawał w sprzeczności z § 26 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie dodatków do uposażania zasadnicze żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 141, poz. 1497, ze zm.), należało – zgodnie z zasadą lex superior derogat legi inferiori – zastosować przepisy ustawy".

Organ, ponownie rozpoznając sprawę, dokonując oceny, że nie ma sprzeczności powołanych przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy z art. 80 ust. 5b ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie naruszył normy art. 153 P.p.s.a.

Z przyczyn powyżej wskazanych Sąd rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną podzielił podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego i zarzuty naruszenia przepisów postępowania, opisanych szczegółowo powyżej w pkt 1 i 2.

Przechodząc do oceny drugiej okoliczności niniejszej sprawy, dotyczącej prawidłowości ustalenia organu, że skarżący nie otrzymywał dodatku za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych, wskazać należy, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że z wyciągu z rozkazu dziennego Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z [...] października 1990 r., uzyskanego z Archiwum Wojskowego w N., wynika, że skarżący został wyznaczony na stanowisko starszego mechanika plutonu remontu sprzętu radioelektronicznego. Wyciąg z rozkazu dziennego Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] z [...] sierpnia 1992 r. potwierdza z kolei, że z dniem 10 sierpnia 1992 r. skarżący został wyznaczony na stanowisko dowódcy drużyny - starszego mechanika plutonu remontu pojazdów kołowych kompanii remontowej. Szef służby finansowej otrzymał polecenie "wypłacać należne uposażenie z grupy U – 29". Od dnia 13 czerwca 1994 r. skarżącemu, pełniącemu służbę na stanowisku dowódcy drużyny starszego mechanika, czasowo powierzono pełnienie obowiązków na stanowisku szefa kompanii remontowej.

Szef służby finansowej miał na podstawie rozkazu dziennego Dowódcy ww. Jednostki Wojskowej z [...] lipca 1994 r. wypłacać należne uposażenie z grupy U - 27. W przywołanych rozkazach dziennych organ nie przesądził o służbie w warunkach szkodliwych na stanowisku, na które został wyznaczony skarżący. Zgodnie natomiast z § 46 ust. 1 i § 47 ust. 1 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 30/MON z dnia 10 kwietnia 1990 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy, obowiązującego w czasie, za który przyznania dodatku za szczególne właściwości lub warunki pełnienia zawodowej służby wojskowej domagał się skarżący, prawo do dodatku wypłacanego w stawkach miesięcznych powstawało od dnia, w którym spełnione zostały warunki uzasadniające jego wypłatę a podstawę wypłaty (wstrzymania, obniżenia) dodatku stanowił rozkaz (decyzja) uprawnionego dowódcy (szefa) określający datę nabycia (utraty) uprawnień do dodatku, jego wysokość i podstawę przyznania (wstrzymania, obniżenia) dodatku.

Na podstawie § 3 i 4 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 100/MON z dnia 17 grudnia 1990 r. zmieniającego niektóre przepisy o uposażeniu żołnierzy (Dz. Roz. MON poz. 110) w zarządzeniu Nr 30/MON z dnia 10 kwietnia 1990 r, wprowadzono zmiany dotyczące zasad przyznawania żołnierzom dodatku za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Żołnierzom zawodowym pełniącym służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia mógł być przyznany dodatek w czterech stopniach szkodliwości i odpowiedniej wysokości określonej procentowo, miesięcznie. Z pkt 2 ust. 7 wykazu szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych i niebezpiecznych warunków służby pełnionej przez żołnierzy zawodowych z określeniem stopnia szkodliwości wynika, że praca przy montażu, demontażu, konserwacji i naprawie akumulatorów mogła być zaliczona do II stopnia szkodliwości i dopiero wówczas właściwy organ mógł przyznać dodatek w wysokości 4% uposażenia bazowego.

Zgodnie z § 22 ust. 4 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 30/MON z dnia 10 kwietnia 1990 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy stanowiska, na których mógł być przyznany dodatek z podaniem stopnia szkodliwości ustalali uprawnieni dowódcy (szefowie) jednostek wojskowych w oparciu o wykaz, o którym mowa powyżej, dokonane pomiary i opinie powołanej w tym celu komisji. Przy zaliczaniu stanowisk do poszczególnych stopni szkodliwości uwzględniało się ponadto czas przebywania żołnierza w warunkach szkodliwych dla zdrowia, który powinien wynosić co najmniej połowę obowiązującego czasu pracy. Dnia 28 marca 2017 r. Dowódca Jednostki Wojskowej [...] przekazał Komendantowi OR MON akta przeprowadzonego postępowania w sprawie otrzymywanych dodatków za służbę pełnioną w warunkach szkodliwych dla zdrowia, przysługujących skarżącemu w czasie pełnienia służby w tej jednostce. Postanowieniem z [...] lutego 2014 r. Dowódca Jednostki Wojskowej [...] odmówił wydania zaświadczenia w sprawie pełnienia służby lub pracy w warunkach szkodliwych za okres od dnia 1 kwietnia 1987 r. od dnia 17 marca 1989 r. - zasadnicza służba wojskowa, od dnia 1 lipca 1989 r. do dnia 9 października 1990 r. - pracownik wojska, od dnia 10 października 1990 r. do dnia 14 grudnia 2004 r. - zawodowa służba wojskowa.

W toku postanowienia organ wskazał, że "w zasobach Jednostki Wojskowej [...] brak jest jakichkolwiek dokumentów świadczących o pełnieniu służby w warunkach szkodliwych (tak w okresie zasadniczej służby wojskowej i zawodowej służby wojskowej)". Z żadnego z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika także, aby skarżący w okresie od lipca 1991 do sierpnia 1995 (zgodnie ze złożonym wnioskiem skarżącego) uzyskiwał dodatek za warunki szkodliwe i uciążliwe.

Powyższe okoliczności, szczegółowo opisane w uzasadnieniu rozpoznawanej skargi kasacyjnej prawidłowo doprowadziły organ odwoławczy do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym okoliczność otrzymywania przez skarżącego dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe wynika ze znajdującego się w materiale dowodowym wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. Jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, wniosek skarżącego inicjujący kontrolowane postępowanie w zakresie dodatku za służbę w warunkach szkodliwych obejmował okres od lipca 1991 do sierpnia 1995, za wykonywanie obowiązków służbowych przy obsłudze akumulatorów wojskowych.

Również skarżący w toku postępowania nie podnosił, że dodatek za warunki szkodliwe został mu przyznany z dniem 1 lipca 2000 r., tj. w okresie kiedy zajmował stanowisko szefa kompanii. W rezultacie, jak trafnie zauważa organ w skardze kasacyjnej, ustalenia Sądu pierwszej instancji w tym zakresie są całkowicie dowolne i wykraczają poza zakres przedmiotowy skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Jako prawidłowe należało również uznać stanowisko organu, kwestionujące ustalenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący otrzymywał dodatek za warunki szkodliwe dokonane na podstawie zeznań mjr. J. D. i mł. chor. R. M.. Sąd pominął przy tym oświadczenie skarżącego, który 18 lipca 2017 r. stwierdził, że "nie pamiętam czy otrzymywałem dodatek za pełnienie służby w warunkach szkodliwych, ale dodatek ten mi się należał, bowiem w latach 1991-1995 posiadałem na stanie ewidencyjnym polową stację ładowania akumulatorów [...] (...) osobiście faktycznie: nie widziałem Rozkazów, ale jestem przekonany że na dodatek za szefa kompanii był wydany rozkaz, co moim zdaniem potwierdza rozkaz nr [...] z dnia [...].01.2001 Dowódcy JW. [...] (...) natomiast rozkazu o przyznaniu dodatku za warunki szkodliwe nie widziałem". Jak słusznie podnosi organ w skardze kasacyjnej, z oświadczenia tego wynika, że nie został wydany żaden rozkaz, na podstawie którego wnioskodawca miałby otrzymywać dodatek za pełnienie służby w warunkach szkodliwych a sam wnioskodawca nie stwierdza, że dodatek taki był na jego rzecz faktycznie wypłacany, mimo to żąda jego przywrócenia "bo mu się należał".

Tym samym prawidłowo jako niewiarygodne ocenia organ odwoławczy twierdzenia skarżącego, że dodatek taki otrzymywał, szczególnie uwzględniając upływ ponad 20 lat od okresu, w którym miałby dodatek taki otrzymywać do momentu złożenia zeznań przez świadków. Przy ocenie zeznań świadków Sąd pierwszej instancji pominął również okoliczności, że brak jest w zgromadzonym materiale dowodowym jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczność otrzymywania przez skarżącego tego typu dodatku, w szczególności protokołów komisji o zakwalifikowaniu wykonywanych obowiązków przez skarżącego na danym stanowisku służbowym do służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych oraz rozkazu przyznającego dodatek za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych, co ma o tyle kluczowe znaczenie, że było to koniecznym warunkiem otrzymywania przedmiotowego dodatku. Także odwołanie się w zaskarżonym wyroku do cyfry III w rubryce "dodatek za warunki szkodliwe i uciążliwe" w wyciągu z rozkazu Dowódcy Jednostki Wojskowej [...] nr [...] z [...] stycznia 2001 r., który w ocenie organu odnoszą się do innego rodzaju dodatków, a których to jednak organ nie wskazał, pomija podstawową kwestię niniejszej sprawy, a mianowicie że wniosek skarżącego obejmował dodatek za służbę w warunkach szkodliwych za okres lipiec 1991 – sierpień 1995 r. Sam również skarżący w toku postępowania nie podnosił, że dodatek ten został mu przyznany z dniem 1 lipca 2000 r., tj. w okresie kiedy zajmował stanowisko szefa kompanii. Tym samym, prawidłowa pozostaje konkluzja organu, że ww. cyfra III nie odnosi się i nigdy nie mogła się odnosić do dodatku za warunki szkodliwe i uciążliwe na stanowisku szefa kompanii.

Podobnie prawidłowo zauważa organ odwoławczy w skardze kasacyjnej odnośnie do listy żołnierzy pełniących służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia (określonych stopniach szkodliwości), że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, jakie ma zastrzeżenia merytoryczne do tego dokumentu oraz w jaki sposób brak opatrzenia go datą przemawia za koniecznością odmowy jego wiarygodności. Na liście tej, podpisanej przez starszego inspektora BHP Jednostki Wojskowej [...] poświadczono, że na podstawie dokumentów będących w ewidencji jednostki nie ma podstawy do stwierdzenia, że skarżący pełniąc służbę wojskową w ww. Jednostce otrzymywał dodatki za służbę pełnioną w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych.

Sąd pierwszej instancji nie odniósł się merytorycznie do ww. dokumentu, opierając się przy jego ocenie jedynie na okoliczności braku opatrzenia go datą. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy wszyscy powołani świadkowie jednoznacznie stwierdzili, że koniecznie dla uznania wykonywania obowiązków na stanowisku służbowym w warunkach szkodliwych lub uciążliwych było zakwalifikowanie wykonywanych obowiązków przez żołnierza zawodowego na danym stanowisku służbowym w protokole przez komisję, a następnie przyznanie rozkazem dodatku przez dowódcę jednostki wojskowej.

Nie można natomiast na podstawie samej nazwy stanowiska i stanu posiadania polowej stacji ładowania akumulatorów dowodzić wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia i otrzymywania z tego tytułu dodatku. Potrzebne jest w tym zakresie ustalenie uprawnionego organu oraz dokonane pomiary i opinie powołanej w tym celu komisji, aby obowiązki służbowe żołnierza zostały uznane za wykonywane w danym stopniu szkodliwości. Dopiero na tej podstawie żołnierz zawodowy pełniący służbę w warunkach szkodliwych mógł otrzymać dodatek. Co istotne w piśmie z 20 września 2017 r. Dowódca Jednostki Wojskowej [...] poinformował Komendanta OR MON, że "posiadane dokumenty potwierdzające przyznanie i wypłacanie dodatku będące w dyspozycji jednostki nie potwierdzają wypłacania dodatku za służbę pełnioną w warunkach szkodliwych lub uciążliwych dla Pana D. W. za cały okres pełnienia służby wojskowej w JW. [...]".

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, że na gruncie niniejszej sprawy organ podjął czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy i oceny przedstawionych w sprawie dowodów. Organ I instancji, dążąc do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przeprowadził wnikliwie postępowanie dowodowe, uwzględniając równocześnie wszystkie wnioski strony oraz sam wyczerpał inicjatywę w tym zakresie. Okoliczność otrzymywania dodatku za służbę w warunkach szkodliwych dla zdrowia, oceniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego, nie została udowodniona. Stąd też nie ma możliwości przyznania skarżącemu dodatku za szczególne właściwości lub warunki pełnienia zawodowej służby wojskowej w ostatnim miesiącu pełnienia zawodowej służby wojskowej, na podstawie art 80 ust. 5b w związku z art 80 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Z przyczyn powyżej wskazanych, jako zasadne należało ocenić podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, opisane szczegółowo powyżej w punktach 2 – 10 i prawidłowo opisane w uzasadnieniu rozpoznawanej skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze i uznając, że stan niniejszej sprawy został dostatecznie wyjaśniony, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku za art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na mocy art. 203 pkt 2 tej ustawy.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090). Zgodnie z ww. regulacją "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy (...)", w okresie tym "wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu".

Stosownie do ustępu 3 ww. artykułu "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.