Uzasadnienie
Postanowieniem z 6 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K.H. (dalej: skarżąca) na orzeczenie Centralnej Komisji Lekarskiej z 25 lipca 2022 r. w przedmiocie ustalenia stanu zdrowia, zdolności fizycznej i psychicznej funkcjonariusza do służby.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że orzeczeniem z 21 marca 2022 r. Mazowiecka Rejonowa Komisja Lekarska ustaliła stan zdrowia oraz zdolności fizyczne i psychiczne skarżącej stwierdzając zaburzenia depresyjno-lękowe mieszane, figurujące w wykazie chorób i ułomności wraz z kategoriami zdolności do służby. W orzeczeniu stwierdzono ponadto, że stopień zaawansowania rozpoznawanego schorzenia nie wyklucza skarżącej ze służby, ale istotnie ją ogranicza. Przeciwwskazana jest służba w napięciu nerwowym i zaleca się badanie kontrolne za 24 miesiące.
Odwołanie od tego orzeczenia wniosła skarżąca.
Orzeczeniem z 21 marca 2022 r. Centralna Komisja Lekarska utrzymała w mocy orzeczenie Mazowieckiej Rejonowej Komisji Lekarskiej.
Skargę na powyższe orzeczenie wniosła skarżąca.
Odrzucając skargę Sąd I instancji wskazał, że orzeczenia komisji lekarskich dzielą się na dwie grupy. Pierwsza dotyczy rozstrzygnięć w zakresie przyjęcia funkcjonariusza do służby, przeniesienia na inne stanowisko służbowe lub zwolnienia ze służby. Akty tego rodzaju są wiążące dla organów rozstrzygających w tych sprawach i podlegają kognicji sądów administracyjnych. Druga grupa obejmuje orzeczenia, które stwierdzają istnienie danego schorzenia i jego związek ze służbą, co ma stanowić niezbędną przesłankę do ustalenia praw odszkodowawczych, rentowych albo związanych z zaopatrzeniem emerytalnym. Orzeczenia te podlegają kontroli sprawowanej przez sądy powszechne i można je zaskarżyć w odwołaniu od decyzji właściwego organu dotyczącej przyznania konkretnego świadczenia. Orzeczenia komisji lekarskich mają charakter rozstrzygnięcia wstępnego, stanowiąc jedną z przesłanek do wydania decyzji w danej sprawie.
Natomiast do zakresu kognicji sądów administracyjnych nie należy rozpatrywanie skarg na orzeczenia komisji lekarskich stwierdzających związek choroby lub inwalidztwa ze służbą (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 27 października 1999 r., sygn. akt III ZP 9/99, postanowienie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2000 r. sygn. akt OSA 1/100).
Sąd I instancji wskazał, że zaskarżone w tej sprawie orzeczenie należy do drugiej grupy orzeczeń komisji lekarskich, których charakter polega na stwierdzeniu przesłanki w postaci schorzenia pozostającego w związku ze służbą, co jest niezbędne do ustalenia uprawnień odszkodowawczych. Orzeczenia te stanowią formę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego i mają charakter niesamodzielny. Podlegają następczej kontroli sprawowanej przez sądy powszechne. Kontrola ta obejmuje decyzje dotyczące uprawnień, do których wydania orzeczenia komisji lekarskiej stanowiły konieczną przesłankę. Tego rodzaju rozstrzygnięcie komisji lekarskich nie podlega kognicji sądów administracyjnych w związku z "brakiem samodzielnego charakteru decyzji administracyjnej".
Sąd I instancji wskazał, że wskazywany przez skarżącą stan zdrowia stanowi przedmiot oceny komisji lekarskiej składającej się ze specjalistów danej dziedziny. W związku z brakiem właściwości sądu administracyjnego w sprawie nie może podlegać kontroli merytorycznej zarówno rzetelność przeprowadzenia przez specjalistów badań, które stanowiły podstawę do wydania orzeczenia, jak i ostateczna kwalifikacja stanu zdrowia w orzeczeniu komisji. Wojewódzki sąd administracyjny nie jest również kompetentny do oceny, czy orzeczenie zawierało uzasadnienie faktyczne i prawne.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosła skarżąca.
Skarżąca zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje w wysokości łącznej 720 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Niedopuszczalność z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4 p.p.s.a.), została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5 p.p.s.a.) albo została wniesiona w sprawie podlegającej kognicji sądu powszechnego. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność.
Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy orzeczenie w przedmiocie ustalenia stanu zdrowia, zdolności fizycznej i psychicznej funkcjonariusza do służby jest aktem podlegającym kontroli sądu administracyjnego.
Tryb postępowania komisji lekarskich podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych określa ustawa z 28 listopada 2014 r. o komisjach lekarskich podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 398). Z przepisów tej ustawy wynika, że komisje lekarskie podległe Ministrowi Spraw Wewnętrznych oceniają na podstawie badań zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby (art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy). Komisje lekarskie są właściwe w zakresie badań medycznych oraz wydawania orzeczeń o stanie zdrowia i stopniu zdolności do służby.
Jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, orzeczenia komisji lekarskich można podzielić na dwie odrębne grupy. Pierwsza z nich jest związana z ustalaniem przez komisję zdolności do służby. Oceniany jest stan zdrowia kandydata do służb mundurowych na potrzeby zaliczenia go do określonej kategorii zdolności do służby w celu przyjęcia do niej, a także funkcjonariusza do dalszego jej pełnienia lub zwolnienia ze służby. Orzeczenia w tych sprawach są zatem wiążące dla organu w sprawie powołania danej osoby do służby, przeniesienia funkcjonariusza na inne stanowisko służbowe lub zwolnienia ze służby. Orzeczenia te stanowią podstawę do wydania przez właściwe organy decyzji administracyjnej, na mocy której kandydat jest przyjmowany do służby, funkcjonariusz przenoszony jest na inne stanowisko służbowe lub zwalniany ze służby. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że komisje lekarskie, działające w sprawach funkcjonariuszy, czy też kandydatów do służb mundurowych w powyższym zakresie, są organami administracji publicznej i swoje rozstrzygnięcia podejmują w formie decyzji administracyjnych, nazwanych orzeczeniami.
Orzeczenia te podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2015 r., I OSK 2978/13 i z 9 listopada 2009 r., I OSK 354/09). Drugą natomiast grupę orzeczeń wydawanych przez komisje stanowią orzeczenia, które ustalają schorzenia funkcjonariusza oraz ich związek ze służbą do celów m.in. odszkodowawczych lub rentowych, albo zaopatrzenia emerytalnego, przysługujących na podstawie innych ustaw. Orzeczenia z tej grupy zasadniczo poddawane są kontroli sądów powszechnych i nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 kwietnia 2010 r., I OSK 93/10 oraz z 29 maja 2008 r., II OSK 667/08).
W tej sprawie przedmiotem skargi jest orzeczenie w przedmiocie ustalenia stanu zdrowia, zdolności fizycznej i psychicznej funkcjonariusza do służby. W orzeczeniu tym stwierdzono, że stopień zaawansowania rozpoznawanego schorzenia nie wyklucza skarżącej ze służby, ale istotnie ją ogranicza. Przeciwwskazana jest służba w napięciu nerwowym i zaleca się badanie kontrolne za 24 miesiące. Orzeczenie to należy zatem do pierwszej z omawianej grupy orzeczeń, ponieważ dotyczy ustalenia kategorii zdolności funkcjonariusza do służby w celu oceny, czy jest zdolny do pełnienia służby na zajmowanym stanowisku. Zaskarżone orzeczenie nie dotyczy związku schorzeń ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby i nie zostało wydane dla celów ustalenia wysokości uposażenia przysługującego funkcjonariuszowi za okres zwolnienia od zajęć służbowych z powodu choroby. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika w istocie, z jakich powodów Sąd I instancji zaliczył zaskarżone orzeczenie do drugiej grupy orzeczeń, niepodlegających kognicji sądów administracyjnych. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zasługiwał na uwzględnienie.
Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Sąd nie orzekał w przedmiocie kosztów postępowania, ponieważ żaden przepis p.p.s.a., jak też żaden przepis szczególny, nie przewiduje możliwości zasądzenia kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi.