Uzasadnienie
Starosta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie podjęcia działań zmierzających do udrożnienia rowu melioracyjnego.
W uzasadnieniu wniosku podał, że w dniu 27 grudnia 2021 r. do Starosty [...] wpłynęło pismo Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie znak: WA.RPU.521. 30.2021.RM, przekazujące wniosek I.L. w sprawie podjęcia działań zmierzających do udrożnienia rowu melioracyjnego znajdującego się w miejscowości [...], Gmina [...]. Powołano się w nim na treść art. 205, art. 206 oraz art. 454 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm., dalej w skrócie "p.w.").
Wskazał, że zgodnie z art. 205 p.w., utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Natomiast w świetle art. 206 p.w., jeżeli obowiązek, o którym mowa w art. 205, nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania. Stosownie do treści art. 14 ust. 1 p.w., organem właściwym w sprawach gospodarowania wodami jest m.in. dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, do którego zadań, w myśl art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a p.w., należy prowadzenie spraw dotyczących decyzji, o których mowa w art. 76 ust. 2, art. 77 ust. 3, 8, 11 i 14, art. 166 ust. 5, art. 175 ust. 1, art. 176 ust. 4 i 9, art. 182 ust. 1, art. 199 ust. 4, art. 201 ust. 1, art. 202 ust. 1, art. 206 oraz art. 343 ust. 2, 3 i 6.
W ocenie Starosty [...], wniosek I.L. dotyczy podjęcia działań zmierzających do udrożnienia rowu melioracyjnego znajdującego się w miejscowości [...], Gmina [...], biegnącego pomiędzy ul. [...] a ul. [...] przez m.in. działki o numerach ewidencyjnych: [...]. W w/w wniosku wskazano, że przedmiotowy rów jest niedrożny i zarośnięty, co powoduje podtopienia sąsiednich pól. Pomimo, iż zainteresowany nie wskazał wprost podstawy prawnej swojego żądania, organ Wód Polskich słusznie zauważył, że żąda on wydania decyzji na podstawie art. 205 i art. 206 p.w. Z treści wniosku strony wynika, że obowiązek utrzymywania urządzenia melioracji wodnych – przedmiotowego rowu – nie jest wykonywany. Rów na tym odcinku jest "zarośnięty i niedrożny", zaś "Zaniedbania rowu występują co najmniej od kilku lat i są uciążliwe dla właścicieli sąsiednich gruntów". Z powyższego jednoznacznie wynika, że obowiązek utrzymywania tego urządzenia nie jest od lat wykonywany.
Zgodnie z art. 206 i art. 14 ust. 1 p.w., dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej Wód Polskich, w tym przypadku Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonania.
Nietrafnym i nieznajdującym uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa jest przekazanie przedmiotowego wniosku Staroście [...] na podstawie art. 454 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 p.w., bowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i poglądami doktryny, w sprawie ustalenia świadczeń na rzecz spółki wodnej w myśl art. 454 ust. 3 p.w., postępowanie wszczyna wniosek spółki wodnej, która poniosła koszty konserwacji urządzeń melioracji wodnych. Podstawą do obciążania właścicieli nieruchomości, na których położone są urządzenia melioracji wodnych (w tym rowy melioracyjne i drenowanie), świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej jest odpowiednio wysokość kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzeń wodnych w stanie zapewniającym spełnienia ich funkcji melioracyjnych. Obowiązek ponoszenia świadczeń na rzecz spółki wodnej może wiązać się zatem jedynie z faktycznymi działaniami realizowanymi przez tę spółkę (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 981/14).
Starosta [...] podkreślił, że w tym konkretnym przypadku konserwacja rowu od wielu lat nie jest wykonywana. Nie są zatem przez spółkę wodną ponoszone koszty utrzymania tego urządzenia. W aktach sprawy znajduje się pismo Związku Spółek Wodnych w [...], z którego wynika, iż urządzenia melioracyjne Wsi [...] nie są objęte działalnością spółki wodnej.
W związku z powyższym, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku I.L. w sprawie podjęcia działań zmierzających do udrożnienia przedmiotowego rowu melioracyjnego jest Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie, iż organem właściwym w niniejszej sprawie jest Starosta [...].
W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że ze statutu Spółki Wodnej [...] wynika, że terenem działania Spółki objęty jest obszar Miasta i Gminy [...]. Celem Spółki jest utrzymanie i eksploatacja urządzeń wodnych, wraz z budowlami towarzyszącymi, na koszt Spółki Wodnej [...], a do osiągnięcia tych celów służą składki i inne świadczenia jej członków oraz osób i zakładów gospodarczych niebędących jej członkami. Ponadto w sprawie ustalono, że właściciele działek o numerach ewidencyjnych: [...], obręb: [...], Gmina [...], nie są członkami Spółki Wodnej [...] od 2008 roku, z chwilą wystąpienia wsi [...] ze Spółki.
Wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma art. 454 p.w., zgodnie z którym osoby fizyczne niebędące członkami spółki wodnej, które odnoszą korzyści z urządzeń wodnych, są zobowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz spółki. Wysokość i rodzaj świadczeń na rzecz spółki wodnej ustala w drodze decyzji starosta (art. 454 ust. 1 i 3 p.w.). W konsekwencji uznać należy, iż Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku I.L. i nie ma możliwości wydania decyzji w oparciu o art. 205 i art. 206 p.w.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór kompetencyjny, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a. i art. 22 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735), należy rozumieć sytuację, w której organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organ administracji rządowej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Rozstrzygnięcie tego rodzaju sporu sprowadza się do wskazania organu właściwego do załatwienia sprawy.
Stosownie do art. 15 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest sądem właściwym do rozstrzygania sporów kompetencyjnych. W tych sprawach stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem kompetencyjnym negatywnym, który powstał pomiędzy Starostą [...] a Dyrektorem Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie podjęcia działań zmierzających do udrożnienia rowu melioracyjnego.
Z akt sprawy wynika, że wniosek I.L. dotyczy podjęcia działań zmierzających do udrożnienia rowu melioracyjnego znajdującego się w miejscowości [...], Gmina [...], biegnącego pomiędzy ul. [...] a ul. [...] przez m.in. działki o numerach ewidencyjnych: [...]. Ponadto ustalono, że właściciele działek o w/w numerach ewidencyjnych nie są członkami Spółki Wodnej [...] od 2008 roku, z chwilą wystąpienia wsi [...] ze Spółki.
Zgodnie z art. 205 p.w., utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Jeżeli obowiązek, o którym mowa w art. 205, nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (art. 206 p.w.).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, iż przedmiotowe urządzenie w postaci rowu melioracyjnego znajdującego się na wskazanych działkach nie jest objęte działalnością Spółki Wodnej [...], bowiem właściciele tych działek nie są członkami tej Spółki. Przyjąć zatem należy, iż utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów. Skoro I.L. w swoim wniosku twierdzi, iż obowiązek ten nie jest – w jego ocenie – wykonywany, to wniosek ten winien zostać rozpatrzony – na podstawie art. 206 p.w. – przez właściwy organ Wód Polskich, a więc przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
W niniejszej sprawie nie ma natomiast zastosowania art. 454 p.w. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki (ust. 1). Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta (ust. 3). Jak już wyżej wskazano, urządzenie w postaci rowu melioracyjnego znajdującego się na w/w działkach nie jest objęte działalnością Spółki Wodnej [...], bowiem właściciele tych działek nie są członkami tej Spółki. W konsekwencji Spółka ta nie ponosi kosztów utrzymania tego urządzenia.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.