Uzasadnienie
Pismem z 5 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy G. (dalej: "Wójt") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Poznaniu, Delegatura w K. (dalej: "WKZ") poprzez wskazanie WKZ jako organu właściwego do wydania pozwolenia na usunięcie drzewa.
W uzasadnieniu wniosku Wójt podał, że wnioskiem z [...] kwietnia 2022 r. Parafia Rzymskokatolicka pw. [...] w K. wystąpiła do WKZ o wydanie zezwolenia na wycinkę drzewa.
Pismem z [...] maja 2022 r. wydanym na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. – dalej: "k.p.a.") WKZ uznał, iż nie jest właściwy w sprawie i przekazał sprawę Wójtowi, wskazując, że drzewo stanowi otoczenie kościoła parafialnego wpisanego do rejestru zabytków.
Wójt nie podzielił tego stanowiska, uznając, że organem właściwym do udzielenia takiego zezwolenia jest WKZ zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 916 z późn. zm. – dalej: "u.o.p."), w związku z czym [...] maja 2022 r. przekazał sprawę WKZ.
Pismem z [...] czerwca 2022 r. WKZ zwrócił wniosek Wójtowi, wskazując, że wpisem do rejestru zabytków objęty jest wyłącznie budynek zabytkowego kościoła, natomiast ochroną konserwatorską nie jest objęta cała działka, na której budynek jest posadowiony.
Wójt Gminy na poparcie swojego stanowiska przytoczył uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2015 r., II OPS 3/15. Wskazał również, że nie podziela tezy, jakoby do rejestru zabytków wpisany był jedynie budynek zabytkowego kościoła parafialnego, bowiem sam budynek nie stanowi odrębnej własności od gruntu.
Odpowiadając na wniosek WKZ wniósł o wskazanie Wójta, jako właściwego w sprawie oraz o obciążenie Wójta kosztami postępowania.
WKZ podtrzymał swoje stanowisko, zgodnie z którym, skoro drzewo objęte wnioskiem nie rośnie na terenie wpisanym do rejestru zabytków, gdyż decyzja o wpisie do rejestru dotyczy wyłącznie budynku kościoła, to WKZ nie może merytorycznie rozpoznać wniosku o wycinkę drzewa. Pomimo tego, że budynek nie stanowi odrębnej własności od gruntu, niemniej fakt położenia zabytkowego kościoła na gruncie nie przesądza automatycznie o tym, iż również grunt, na którym jest on posadowiony, stanowi zabytek. Należy bowiem odróżnić prawo własności nieruchomości od treści decyzji administracyjnej o wpisie zabytku do rejestru, która ma węższy zakres. Zgodnie z literalnym grzmieniem orzeczenia z dnia 23 września 1930 r. ochroną konserwatorską objęto sam budynek kościoła z uwagi na fakt, iż posiada on cechy kilku stylów. Wpisu dokonano na podstawie art. 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 6 marca 1928 r. Działka nr [...] położona w miejscowości K. nie jest wpisana indywidualnie do rejestru zabytków, podobnie jak poszczególne drzewa (krzewy), które się na niej znajdują.
Nie objęto ochroną konserwatorską także otoczenia obiektu, które definiowane jest jako teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego terenu do rejestru zabytków w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Działka nie jest także wpisana do rejestru zabytków jako historyczny układ urbanistyczny, ruralistyczny, czy historyczny zespól budowlany.
Postanowieniem z 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SO/Po 17/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał według właściwości Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4.
Przepis art. 4 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4, oraz do rozpoznawania innych spraw należących do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory, o których mowa w art. 4, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Niniejsza sprawa dotyczy wniosku organu jednostki samorządu terytorialnego (Wójta) o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem a organem administracji rządowej (WKZ) poprzez wskazanie organu właściwego do wydania pozwolenia na usunięcie drzewa.
Zgodnie z art. 83a ust. 1 u.o.p. zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków.
O właściwości wojewódzkiego konserwatora zabytków w sprawie usunięcia drzewa lub krzewu przesądza więc to, czy drzewo lub krzew którego dotyczy wniosek znajduje się na nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, a nie to czy poszczególny składnik przyrody (drzewo, krzew) został wpisany do rejestru zabytków.
Z zalegającego w aktach sprawy orzeczenia władzy konserwatorskiej z 23 września 1930 r. wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że za zabytek uznany został wyłącznie Kościół pw. [...].
Należy w tym miejscu wskazać, że zgodnie z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 840), dobra kultury uznane za zabytek na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 r. o opiece nad zabytkami (Dz. U. poz. 265, z późn. zm.), a także wpisane do rejestru na podstawie ustawy, o której mowa w art. 140 ust. 1, stają się zabytkami wpisanymi do rejestru w rozumieniu niniejszej ustawy.
Jednocześnie NSA stwierdza, że z akt sprawy nie wynika, aby do rejestru zabytków została wpisana cała nieruchomość, na której posadowiony jest budynek kościoła, czy też jego otoczenie. Brak również informacji o tym, że na nieruchomości znajduje się wpisany do rejestru zabytków historyczny układ urbanistyczny, ruralistyczny, czy historyczny zespół budowlany. Organem właściwym do rozpoznania wniosku o wydanie zezwolenia na wycinkę drzewa, na podstawie art. 83a ust. 1 u.o.p., jest więc organ samorządu terytorialnego, tj. Wójt.
Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku Wójta o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego NSA wyjaśnia, że zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ww. ustawy, zabytek nieruchomy to nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1. Oznacza to, że zabytkiem nieruchomym może być zatem zarówno cała nieruchomość gruntowa zabudowana budynkiem, jak i część takiej nieruchomości, stanowiąca znajdujący się na niej budynek. Zakres ochrony prawnej zabytku nieruchomego determinowany jest decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków o wpisie do rejestru zabytków.
Przyjęcie stanowiska, że wojewódzki konserwator zabytków jest właściwy do udzielenia zezwolenia na usunięcie drzewa w każdej sytuacji, gdy drzewo to znajduje się na terenie nieruchomości, na której znajduje się zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków, doprowadziłoby do nieuprawnionego rozszerzenia kompetencji wojewódzkiego konserwatora zabytków w stosunku do nieruchomości lub ich części niepodlegających jego ochronie (tak słusznie NSA w postanowieniu z 25 lipca 2019 r., sygn. II OW 39/19).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.