Uzasadnienie
Pismem 15 lipca 2022 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Z. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor Zarządu Zlewni") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem, a Starostą Ś. (dalej: "Starosta") poprzez wskazanie Starosty jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o wyczyszczenie przepustu odprowadzającego wodę ze stawu.
W uzasadnieniu wniosku Dyrektor Zarządu Zlewni podał, że pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. R.M. – Sołtys O. wystąpiła do Wójta Gminy S. z wnioskiem o wyczyszczenie przepustu odprowadzającego wodę ze stawu położonego w Opalewie, który całkowicie zapchany jest piachem, a jego niedrożność podczas większych ulew może spowodować wylanie stawu i zalanie okolicznych posesji.
Zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Wójt Gminy przekazał wniosek według właściwości Staroście Ś. Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Starosta przekazał wniosek według właściwości Dyrektorowi Zarządu Zlewni, wskazując, że przepust znajduje się na nieruchomości oznaczonej jako działka ew. nr [...] w O., której właścicielem jest Skarb Państwa.
Dyrektor Zarządu Zlewni wskazał, że stanowisko Starosty jest błędne, gdyż dysponuje wypisem z rejestru gruntów, z którego wynika, iż działka stanowi własność Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Ś. Natomiast w myśl art. 188 ust. 1 ustawy Prawo wodne, utrzymanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji.
Odpowiadając na wniosek Starosta podał, że przez przepust umiejscowiony na działce nr [...] przepływa woda z gminnego rowu oznaczonego nr [...], która wpada do miejscowego stawu oznaczonego nr [...], którego właścicielem jest również Gmina S. Zgodnie art. 205 ustawy Prawo Wodne utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych.
Dodatkowo Starosta wyjaśnił, że pismem z dnia [...] września 2022 r. wystąpił do Wojewody L. o przekazanie w drodze komunalizacji Gminie S. prawa własności nieruchomości oznaczonej m.in. jako działka nr [...] (pod którą umiejscowiony jest przedmiotowy przepust). Decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] Wojewoda L. stwierdził nabycie przez Gminę S. prawa własności m. in. do nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], od której to decyzji Wójt Gminy S. wniósł odwołanie do Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z siedzibą Warszawie.
Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SO/Go 11/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał według właściwości Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4.
Przepis art. 4 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.
Do rozstrzygania sporów, o których mowa w art. 4, oraz do rozpoznawania innych spraw należących do właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy odrębnych ustaw stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Spory, o których mowa w art. 4, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na wniosek postanowieniem przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Niniejsza sprawa dotyczy wniosku Starosty o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem a Dyrektorem Zarządu Zlewni w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie podjęcia działań zmierzających do oczyszczenia przepustu.
Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2265 z późn. zm. – dalej: "u.p.w.") w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Przepis ten stanowi więc podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 u.p.w.). Przepis ten dotyczy więc szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem jest zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Nie budzi wątpliwości, że przepust stanowi urządzenie wodne w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a u.p.w. Natomiast zgodnie z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b w zw. z art. 397 ust. 3 pkt 2 u.p.w. organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej).
Z analizy pisma Sołtysa z dnia [...] kwietnia 2022 r. wynika, że zarzucono w nim niewłaściwe utrzymanie przedmiotowego urządzenia wodnego (polegające na jego zasypaniu piaskiem), a więc odnosi się do hipotezy normy z art. 191 ust. 1 u.p.w. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie Dyrektor Zarządu Zlewni. Z pisma nie wynika bowiem, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie (w piśmie wskazano tylko na hipotetyczną możliwość zalania okolicznych posesji), a w takiej sytuacji wniosek powinien zostać rozpoznany w trybie art. 234 u.p.w., zaś organem właściwym byłby wójt, burmistrz lub prezydent miasta.
Naczelny Sąd Administracyjny oczywiście nie przesądza, że w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji z art. 191 ust. 1 u.p.w., wskazując jedynie, że organem właściwym do prowadzenia postępowania na tej podstawie, jest organ Wód Polskich.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.