Uzasadnienie
Wnioskiem z 2 listopada 2021 r. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Wójta Gminy [...] jako organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] (dalej: wnioskodawca) o "wydanie zezwolenia na wycinkę zakrzaczeń".
W uzasadnieniu wniosku Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. wskazał, że pismem z 21 września 2021 r. wnioskodawca zwrócił się z ww. wnioskiem do Wójta Gminy [...]. Organ ten przekazał wniosek Podlaskiemu Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków w B. jako organowi właściwemu w sprawie. Wniosek dotyczy wycinki krzewów rosnących na działce, na której znajduje się cmentarz [...]. W ocenie Wójta Gminy [...], oznacza to, że właściwy w sprawie będzie Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w B. nie podzielił oceny Wójta Gminy [...] i wskazał, że zgodnie z art. 83 a ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2018 r. poz. 1614 ze zm., dalej: u.o.p.), wojewódzki konserwator zabytków jest właściwy jedynie w przypadku, gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków. Cmentarz [...] ujęty jest natomiast w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy [...] wniósł o wskazanie Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w B. jako organu właściwego w sprawie i wskazał, że cmentarz wpisany jest zarówno do gminnej, jak i wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 83a ust. 1 u.o.p., zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków.
Przepis art. 7 ustawy z 17 września 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840 ze zm.) przewiduje pięć form ochrony zabytków nieruchomych: rejestr zabytków, wpis na Listę Skarbów Dziedzictwa, uznanie za pomnik historyczny, utworzenie parków kulturowych oraz ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego.
Rejestr zabytków dla zabytków znajdujących się na terenie województwa prowadzi wojewódzki konserwator zabytków (art. 8 ust. 1 ustawy). Do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy (art. 9 ust. 1 ustawy). Natomiast zgodnie z art. 21 cytowanej ustawy, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa (art. 22 ust. 2 ustawy).
Natomiast wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy (art. 22 ust. 4 ustawy). W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte zabytki nieruchome wpisane do rejestru, inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (art. 22 ust. 5 pkt 1 – 3 ustawy).
Z analizy powyższych przepisów wynika, że ewidencja zabytków (zarówno wojewódzka jak i gminna) jest pojęciem szerszym niż rejestr zabytków. Rejestr zabytków jest formą ochrony zabytków nieruchomych i wymaga wydania stosownej decyzji. Natomiast w ewidencji zabytków mogą znajdować się zarówno zabytki wpisane do rejestru zabytków, jak i inne zabytki wymienione w art. 22 ust. 5 pkt 2-3 ustawy.
Wojewódzki konserwator zabytków jest organem właściwym do wydania zezwolenia na usunięcie drzew tylko w przypadku nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków. W tej sprawie "zakrzaczenia" objęte wnioskiem znajdują się na terenie cmentarza, który znajduje się w ewidencji zabytków, ale nie został wpisany do rejestru zabytków. Oznacza to, że norma z art. 83a ust. 1 in fine u.o.p. nie znajdzie zastosowania, a właściwy w sprawie będzie Wójt Gminy [...].
Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.