Uzasadnienie
Wnioskiem z 6 sierpnia 2020 r. Wójt Gminy Biskupice wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Dyrektora Zarządu Zlewni w Krakowie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jako organu właściwego do załatwienia wniosku [...] (dalej: wnioskodawcy) w sprawie zalewania przez właścicieli działki nr ewid. [...] położonych w [...], gmina [...].
W uzasadnieniu Wójt Gminy Biskupice wskazał, że z przedmiotowym wnioskiem wnioskodawcy wystąpili pismem z 7 października 2019 r. Wójt Gminy Biskupice przekazał wniosek do załatwienia Dyrektorowi Regionalnemu Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie powołując się na art. 191 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r., poz. 310). Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie przekazał sprawę Dyrektorowi Zarządu Zlewni w Krakowie. Pismem z 26 maja 2020 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie zwrócił wniosek Wójtowi Gminy Biskupice.
Po ponownej analizie wniosku Wójt Gminy Biskupice ustalił, że w tej sprawie nie ma zastosowania art. 234 ustawy Prawo wodne. Działanie właścicieli działki nr ewid. [...]/8 dotyczy urządzenia melioracji wodnej szczegółowej (uszkodzenie istniejącego drenażu). W przeszłości było już prowadzone postępowanie z udziałem właścicieli działki nr ewid. [...]/8 dotyczące zalewania tej działki przez właścicieli sąsiednich gruntów. Na potrzeby tego postępowania została w sierpniu 2015 r. sporządzona opinia rzeczoznawcy budowlanego. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w tej opinii szkodę w postaci wysięków na działce nr ewid. [...]/8 należy wiązać z makroniwelacją i uszkodzeniem istniejącego drenażu w trakcie prowadzenia robót ziemnych lub niewłaściwym podłączeniu uszkodzonej sieci drenarskiej. Jedynym sprawcą naruszenia jest właściciel działki nr ewid. [...]/8.
W ocenie Wójta Gminy Biskupice, na działce nr ewid. [...]/8 znajduje się urządzenie wodne w postaci sieci drenarskiej, które jest wpisane do ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów (pismo Dyrektora Zarządu Zlewni w Krakowie z 26 maja 2020). Ponadto ustalono, że doszło do nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, ponieważ właściciele działki nr ewid. [...]/8 uszkodzili istniejącą sieć drenarską wykonując makroniwelację. Skutkiem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego przez właścicieli działki nr ewid. [...]/8 jest zmiana jego funkcji. W wyniku tego dochodzi do wysięków wody i zalewania działek sąsiednich. W ocenie Wójta Gminy Biskupice spełnione są więc przesłanki określone w art. 191 ust. 1 Prawa wodnego. W związku z powyższym właściwym do załatwienia sprawy jest Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie wniósł o "oddalenie w całości wniosku Wójta Gminy Biskupice" oraz "orzeczenie przez Sąd i wskazaniu Wójta Gminy Biskupice jako organu właściwego do przeprowadzenia postępowania w sprawie objętej wnioskiem". W ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w Krakowie, zastosowanie w sprawie znajdzie art. 234 ustawy Prawo wodne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Spór w tej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący przedmiotowego drenażu powinien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego czy też w trybie art. 234 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód.
Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W pierwszym przypadku organem właściwym jest zatem odpowiedni organ Wód Polskich, a w drugim wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zadania Wód Polskich zostały szczegółowo uregulowane w art. 240 ustawy Prawo wodne. Organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego) lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej
Hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 234 i art. 191 Prawa wodnego są różne. Norma z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów.
Przedmiotowa sieć drenarska jako urządzenie służące odprowadzaniu wód opadowych i roztopowych, jest urządzeniem wodnym w świetle art. 16 pkt 65 lit. a) Prawa wodnego, ponieważ służy kształtowaniu i korzystaniu z zasobów wodnych.
Ze sporządzonej w 2015 r. opinii rzeczoznawcy, wynika, że szkodę w postaci wysięków na działce nr ewid. [...]/8 należy wiązać z makroniwelacją i uszkodzeniem istniejącego drenażu w trakcie prowadzenia robót ziemnych lub niewłaściwym podłączeniu uszkodzonej sieci drenarskiej. Wnioski tej opinii odnoszą się zatem do utrzymania przedmiotowego urządzenia wodnego, a więc do hipotezy normy z art. 191 Prawa wodnego. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie dyrektor zarządu zlewni, a w tym konkretnym przypadku Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie.
Ponadto Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie trafnie wskazał, że zgodnie z art. 234 ust. 1 pkt 1 właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Norma z tego przepisu dotyczy jednak innego rodzaju działań niż nienależyte utrzymywanie urządzenia wodnego, ponieważ w takiej sytuacji zastosowanie znajdzie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, a nie art. 234 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy.
Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.