Uzasadnienie
Pismem z 12 sierpnia 2020 r. Starosta Wrocławski wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie jako organu właściwego do rozpoznania wniosku J.F. (dalej: wnioskodawca) z 20 maja 2020 r.
W uzasadnieniu wniosku Starosta Wrocławski wyjaśnił, że wnioskodawca zwrócił się do Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu z żądaniem "przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom". Wnioskodawca wyjaśnił, że w sierpniu 2018 r. doszło do szkody polegającej na zalaniu części nieruchomości rolnej (działek nr ewid. [...] i [...] obręb [...], gmina [...]). Przyczyna szkody jest niedrożna rura drenarska (zbieracz 16 cm).
Pismem z 1 lipca 2020 r. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu przekazał wniosek Staroście Powiatu Wrocławskiego.
W ocenie Starosty Wrocławskiego, intencją wnioskodawca były podjęcie działań na podstawie art. 206 ustawy z 20 lipca 2020 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2020 r., poz. 310 ze zm.), tj. udrożnienia urządzenia melioracji wodnych - rury drenarskiej. Organem właściwym jest zatem Dyrektor Regionalny Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu.
W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Regionalny Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu wniósł o wskazanie Starosty Wrocławskiego jako organu właściwego w sprawie.
Dyrektor Regionalny Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu wyjaśnił, że urządzenia melioracji wodnych na gruntach obrębu Jezierzyce Wielkie są objęte działalnością Gminnej Spółki Wodnej [...] w [...]. W świetle art. 205 Prawa wodnego, utrzymywanie urządzeń wodnych należy do tej spółki. Niedopuszczalne jest wydanie decyzji określającej zakres i termin utrzymywania urządzeń melioracji wodnych w odniesieniu do spółki wodnej, ponieważ adresatem decyzji mogą być jedynie zainteresowani właściciele gruntów. W tej sytuacji organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w sprawie naprawy uszkodzonego ciągu drenarskiego jest Starosta Powiatu Wrocławskiego, który korzystając ze swoich uprawnień nadzorczych w odniesieniu do Gminnej Spółki Wodnej w [...] może wyegzekwować od tej spółki wykonanie przez nią zadań statutowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 205 Prawa wodnego, utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Jeżeli obowiązek, o którym mowa w art. 205 Prawa wodnego, nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (art. 206 Prawa wodnego).
W ocenie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, przepis ten nie znajduje w tym przypadku zastosowania, ponieważ urządzenia melioracji wodnych na gruntach obrębu Jezierzyce Wielkie są objęte działalnością Gminnej Spółki Wodnej [...] w [...]. W ocenie organu Wód Polskich, brak jest podstaw prawnych do nałożenia obowiązków na podstawie art. 206 Prawa wodnego na spółkę wodną, a sprawa powinna zostać załatwiona w drodze nadzoru sprawowanego przez Starostę Wrocławskiego nad spółką wodną. Stanowisko to nie jest jednak prawidłowe.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 marca 2018 r. w sprawie II SA/Kr 2/18, na który pogląd powołał się w odpowiedzi na wniosek organ Wód Polskich. Z art. 206 Prawa wodnego wynika jedynie, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu ustala zakres nakładanego obowiązku "proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów". Sformułowanie to nie prowadzi do wniosku, że obowiązek na podstawie art. 206 Prawa wodnego może zostać nałożony wyłącznie na właścicieli urządzeń wodnych, a nie na spółkę wodną. Przeciwnie, funkcjonalny związek norm z art. 205 i art. 206 Prawa wodnego, wskazuje jednoznacznie, że obowiązek ten nakładany jest na podmiot, na którym spoczywa obowiązek należytego utrzymywania urządzenia wodnego, a więc odpowiednio właścicieli gruntów lub spółkę wodną (ewentualnie związek spółek wodnych).
W przypadku powołania na danym terenie spółki wodnej, spółka ta podejmuje się wykonywania określonych obowiązków, natomiast nie oznacza to, że staje się właścicielem gruntów, na których działa. Stąd też brak jest przeszkód prawnych do nałożenia obowiązku z art. 206 w związku z art. 205 Prawa wodnego na spółkę wodną, ale proporcjonalnie do korzyści odnoszonych przez właścicieli gruntów. Sformułowanie to ma znaczenie z punktu widzenia zakresu decyzji z art. 206 Prawa wodnego i to również w przypadku obowiązków nakładanych na spółkę wodną, szczególnie, że dana spółka może obejmować zasięgiem swojego działania grunty wykraczające poza grunty, na których doszło do nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Prezentowana przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu wykładnia art. 206 Prawa wodnego prowadziłaby do niedopuszczalnego skutku, w postaci braku możliwości wyegzekwowania od spółki wodnej prawidłowego utrzymywania urządzeń wodnych, na terenie, na którym działa dana spółka.
Tego rodzaju środkiem prawnym nie jest bowiem nadzór właściwego miejscowo starosty. Nadzór i kontrola sprawowane przez starostę, polegają na kontroli legalności uchwał organów spółki wodnej (art. 462 Prawa wodnego) oraz kontroli działań spółki pod kątem zgodności z prawem i statutem (art. 463 Prawo wodne). W ramach tych uprawnień starosta nie ma jednak możliwości zobowiązania spółki do należytego utrzymywania urządzenia wodnego, co oznacza, że Starosta Wrocławski nie ma prawnej możliwości załatwienia wniosku złożonego w tej sprawie przez wnioskodawcę. Organem właściwym do wydania decyzji na podstawie art. 206 Prawa wodnego jest natomiast Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, co wynika z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a) Prawa wodnego.
Z tych względów i na podstawie na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.