Uzasadnienie
Pismem z 6 lutego 2023 r. (omyłkowo oznaczonym jako 6 lutego 2022 r.) Dyrektor Zarządu Zlewni w Żywcu wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego przez wskazanie Burmistrza Andrychowa jako organu właściwego do rozpoznania wniosku E.Z. (dalej: wnioskodawca) dotyczącego odtworzenia rowu odwadniającego na działce nr ewid. [...]/5 w miejscowości A. W uzasadnieniu wniosku Dyrektor Zarządu Zlewni w Żywcu wyjaśnił, że 22 listopada 2022 r. wpłynęło do niego zawiadomienie Burmistrza Andrychowa dotyczące wniosku w sprawie zalewania nieruchomości przy ul. [...] w A., spowodowanego prawdopodobnie pracami ziemnymi realizowanymi na działce nr ewid. [...]/5 lub koniecznością odtworzenia rowu odwadniającego w obrębie tej działki. Zawiadomieniem tym Burmistrz Andrychowa przekazał sprawę według właściwości Dyrektorowi Zarządu Zlewni w Żywcu.
W ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w Żywcu, na przedmiotowej działce nie jest zlokalizowany rów melioracyjny ani inne urządzenie wodne, w rozumieniu ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2022 r., poz. 2625 – dalej: Prawo wodne). Sprawa dotyczy natomiast przywrócenia funkcji rowu wykonanego wzdłuż tej działki na skutek ugody z 21 czerwca 1996 r. Jak wynika z dokumentów, jak również z wizji przeprowadzonej w terenie, na terenie działki był rów, który obecnie zarósł trawą i nie jest utrzymywany.
W ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w Żywcu, Burmistrz Andrychowa powinien w pierwszej kolejności ustalić stan faktyczny sprawy, tj. ustalić, czy zalewanie posesji spowodowane jest zmianą kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. W przypadku, gdy bardziej zasadne jest odtworzenie rowu, organ powinien ustalić przy pomocy biegłego, jakiej szerokości rów powinien zostać wykopany oraz, w którym miejscu ma być usytuowany. Na działkach nie stwierdzono urządzeń melioracji wodnych, jak i innych urządzeń wodnych w rozumieniu art. 16 pkt 65 Prawa wodnego. Brak jest zatem podstaw do zastosowania art. 191, art. 192 lub art. 205 i art. 206 Prawa wodnego. Zastosowanie w sprawie powinien mieć natomiast art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.
W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Andrychowa wniósł o wskazanie Dyrektora Zarządu Zlewni w Żywcu jako organu właściwego w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 4 z ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.).
Spór w tej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący przedmiotowego rowu powinien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego czy też w trybie art. 234 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód.
Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W pierwszym przypadku organem właściwym jest zatem odpowiedni organ Wód Polskich, a w drugim wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zadania Wód Polskich zostały szczegółowo uregulowane w art. 240 ustawy Prawo wodne. Organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego) lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej.
Hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 234 i art. 191 Prawa wodnego są różne. Norma z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów.
Natomiast jak wynika z akt sprawy i postępowania przeprowadzonego przez Burmistrza Andrychowa, na działce znajdował się rów, który jest urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a) Prawa wodnego, ponieważ jest to rów służący do kształtowania zasobów wodnych. Stanowisko Dyrektora Zarządu Zlewni w Żywcu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ stan faktyczny sprawy został wyjaśniony podczas oględzin w terenie w stopniu uzasadniającym wskazanie właściwego organu w sprawie. Kwestia ustalenia położenia rowu i warunków jego odtworzenia musi natomiast zostać wyjaśniona już w toku postępowania wszczętego przez właściwy organ. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie organ właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, a więc właściwy miejscowo dyrektor zarządu zlewni, co wynika wprost z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego. Oznacza to, że organem właściwym w tej sprawie jest Dyrektor Zarządu Zlewni w Żywcu.
Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.