Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 397/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.T. na Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] odrzucił skargę oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarga podlegała odrzuceniu, gdyż zgodnie z art. 57 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), skarga spełniająca wymogi pisma procesowego określone w art. 46 P.p.s.a., powinna wskazywać zaskarżoną decyzję, postanowienie, inny akt lub czynność, a także przedmiot bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Niedokładne lub w ogóle niewskazanie przedmiotu zaskarżenia, uniemożliwiają skardze nadanie biegu.
W niniejszej sprawie treść skargi nie wskazuje, jaki jest przedmiot zaskarżenia (czego dokładnie skarga dotyczy). Pomimo wezwania do uzupełnienia braków w powyższym zakresie, które zostało skutecznie doręczone stronie w dniu 22 czerwca 2021 r., również nie uzyskano odpowiedzi w tym zakresie, mimo prawidłowego pouczenia o skutkach nieusunięcia tych braków. Skarżący przesłał bowiem do sądu szereg kserokopii pism o nieczytelnej treści. W tych okolicznościach Sąd uznał, że braki formalne skargi nie zostały usunięte, co uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu. Także analiza załączonych do skargi dokumentów nie pozwala sprecyzować, jaki jest przedmiot zaskarżenia.
Odnosząc się natomiast do złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd zauważył, że zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Jednakże w myśl art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić natomiast wówczas, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dotyczy skargi podlegającej odrzuceniu z uwagi na jej niedopuszczalność z przyczyn formalnych, a to z kolei stanowi o oczywistej bezzasadności skargi i tym samym obligowało Sąd do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z art. 247 P.p.s.a.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący, który wywiódł zażalenie. Jednocześnie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy.
WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 29 września 2021 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepisem szczególnym w stosunku do powołanej regulacji jest art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., który w przypadku nieuzupełnienia przez skarżącego w terminie braków formalnych skargi wprowadza sankcję w postaci jej odrzucenia.
Wobec tego, że wniesiona przez skarżącego skarga nie spełniała wymogów określonych w art. 57 § 1 P.p.s.a., tj. nie wskazywała przedmiotu zaskarżenia zasadnie Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia tych braków formalnych w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Podkreślić przy tym należy, że skarżący otrzymał to wezwanie wraz z prawidłowym pouczeniem o terminie i skutkach niewykonania zarządzenia w tym przedmiocie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesiona w sprawie skarga nie pozwala odtworzyć woli strony i stwierdzić, w jakim przedmiocie została wniesiona. Z uwagi na fakt, że skarżący nie sprecyzował swoich intencji, w zakreślonym terminie, jego skardze nie można było nadać dalszego biegu. Sąd nie mógł bowiem domniemywać intencji skarżącego i w przypadku niesprecyzowania przedmiotu skargi decydować za niego, jakie było jego żądanie. Podkreślić należy, że Sąd nie jest inicjatorem postępowania, nie jest zatem jego rolą sugerowanie stronie przedmiotu zaskarżenia, czy też oznaczenia organu, którego działanie skarżący czyni przedmiotem skargi. Tym samym uznać należy, że z uwagi na brak doprecyzowania skargi co do jej przedmiotu WSA we Wrocławiu zasadnie odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Odnosząc się do postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, w ocenie NSA, w ramach tej konkretnej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W myśl art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi.
Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych o oczywistej bezzasadności skargi w kontekście art. 247 P.p.s.a. można mówić w sytuacji, gdy bez głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Tym samym chodzi o taką sytuację, w której nie jest możliwe uwzględnienie żądania skarżącego w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy. W konsekwencji zatem zastosowanie przepisu art. 247 P.p.s.a. dopuszczalne jest wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości i uniemożliwia uwzględnienie skargi (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 573 oraz m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 stycznia 2009 r., I OZ 35/09; 24 czerwca 2010 r., I OZ 481/10; 3 sierpnia 2010 r., I OZ 577/10). W przeciwnym razie mogłoby bowiem dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a.
Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w tej konkretnej sprawie nieuzupełnienie braków formalnych skargi uniemożliwiało nadanie jej prawidłowego biegu, a okoliczność ta przesądziła o niemożliwości rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarówno bowiem dla nadania biegu skardze jak i wnioskowi o przyznanie prawa pomocy konieczne jest jednoznaczne wskazanie przedmiotu zaskarżenia, czego pomimo wezwania skarżący nie uczynił.
Wskazać jednakże należy, że ostatecznie skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym, co oznacza, że skarżący nie został pozbawiony prawa do sądu i skorzystał z możliwości zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.