Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt III SPP/Gd 4/23, po rozpoznaniu wniosku T.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi T.P. na postanowienia Sądu Rejonowego w [...], odmówił przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że T.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na wydane przez Sąd Rejonowy w [...] I Wydział Cywilny postanowienia z dnia 18 marca 2021 r. oraz z dnia 4 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt [...], wnosząc o ich uchylenie.
Sąd pierwszej instancji podał, że stosownie do treści art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd administracyjny, że w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi, powoduje odmowę przyznania prawa pomocy.
Z takim przypadkiem mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż skarżący przedmiotem skargi wniesionej do Sądu uczynił wskazane w niej postanowienia wydane przez Sąd Rejonowy w [...], a zatem akty nie objęte właściwością sądów administracyjnych. W konsekwencji, we wskazanych okolicznościach skargę należało uznać za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., co z kolei musiało prowadzić do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia T.P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.
Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie nasuwa najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki jest dokonywana w oderwaniu od sytuacji materialnej strony (por. postanowienia NSA z dnia: 14 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 1622/13; 5 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 143/14; 27 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 494/14).
Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli został sprecyzowany w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r., poz. 813, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie analizy treści skargi nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżone działanie Sądu Rejonowego w [...] nie podlega kontroli sądu administracyjnego, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo skargę T.P. zakwalifikował jako oczywiście bezzasadną. Sprawa ta jest bowiem sprawą należącą do kognicji sądu powszechnego, w której sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia został wyłączony. Żądanie skarżącego dotyczy kwestii rozstrzyganych w postępowaniu cywilnym, tj. kontroli zapadłych w tym zakresie orzeczeń sądu powszechnego (postanowienia z dnia 18 marca 2021 r. oraz z dnia 4 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt [...]). Powyższe powoduje, że skarga w tym przedmiocie jest niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co jednocześnie oznacza oczywistą bezzasadność tej skargi w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. i skutkuje odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.