Postanowienie NSA z 25 kwietnia 2023 r., III OZ 199/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt III SPP/Gd 187/22 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi T.P. na czynności Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie postępowania sądowego postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Mirosław Wincenciak przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt III SPP/Gd 187/22, po rozpoznaniu wniosku T.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi T.P. na czynności Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie postępowania sądowego, odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że T.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na czynności Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie postępowania sądowego toczącego się na skutek wniesionej przez skarżącego apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt [...]. Skarżący zakwestionował rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym i wskazywał na wydanie w sprawie wyroku z naruszeniem prawa.

Sąd pierwszej instancji podał, że stosownie do treści art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wtedy, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu. Potrzeba zastosowania przepisu art. 247 p.p.s.a. będzie zachodziła zatem przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. Ocena treści skargi wniesionej w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że skarżący domaga się wzruszenia wydanego na posiedzeniu niejawnym wyroku sądu powszechnego. Jak wynika z art. 3 p.p.s.a., sąd administracyjny nie jest właściwy do oceny prawidłowości orzeczeń sądów powszechnych. Orzeczenia te mogą być kwestionowane jedynie przed sądem powszechnym w toku instancji lub trybach szczególnych. Brak właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania przedmiotowej sprawy uzasadnia zatem, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucenie skargi. W konsekwencji, we wskazanych okolicznościach skargę należało uznać za oczywiście bezzasadną w rozumieniu art. 247 p.p.s.a., co z kolei musiało prowadzić do odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia T.P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.

Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie nasuwa najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki jest dokonywana w oderwaniu od sytuacji materialnej strony (por. postanowienia NSA z dnia: 14 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 1622/13; 5 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 143/14; 27 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 494/14).

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli został sprecyzowany w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. decyzje administracyjne;
2. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;
4. inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 i 2185), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r., poz. 813, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

5. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6. akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7. akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
9. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. (art. 3 § 3 p.p.s.a.).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie analizy treści skargi nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżone działania i czynności Prezesa Sądu Okręgowego w [...] nie podlegają kontroli sądu administracyjnego, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo skargę T.P. zakwalifikował jako oczywiście bezzasadną. Sprawa ta jest bowiem sprawą należącą do kognicji sądu powszechnego, w której sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia został wyłączony. Żądanie skarżącego dotyczy kwestii rozstrzyganych w postępowaniu cywilnym, tj. kontroli zapadłego w tym zakresie orzeczenia sądu powszechnego (sygn. akt [...]). Powyższe powoduje, że skarga w tym przedmiocie jest niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co jednocześnie oznacza oczywistą bezzasadność tej skargi w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. i skutkuje odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.