Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach umorzył postępowanie sądowe. W uzasadnieniu wskazał, że z akt administracyjnych wynika, że w dniu 15 listopada 2021 r. wnioskiem złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej skarżąca, powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112 poz. 1330 ze zm.; zwanej dalej "u.d.i.p."), zwróciła się do organu o udostępnienie dokumentów zawierających informacje dotyczące zasobu użytkowanych przez organ artykułów piśmienniczych i biurowych w latach 2015-2021.
Pismem z 1 grudnia 2021 r. skarżąca wniosła skargę na bezczynność Wójta Gminy Koszarawa w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, domagając się m.in. zobowiązania organu do rozpoznania jej wniosku oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniosła, że termin do udostępnienia przedmiotowej informacji publicznej upłynął, zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Pomimo przekroczenia tego terminu organ nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi. Powyższa skarga wpłynęła do organu 6 grudnia 2021 r.
Pismem z 7 grudnia 2021 r. organ udzielił skarżącej odpowiedzi poprzez przedstawienie informacji w zakresie kosztów zakupu artykułów biurowych w latach 2015 – 2021. Wyjaśnił także, że z uwagi na to, że poniesione koszty nie przekraczają progów, zgodnie z którymi koniecznym jest stosowanie ustawy prawo zamówień publicznych, organ nie ogłasza przetargów na ich zakup. Następnie 17 grudnia 2021 r. organ uzupełnił odpowiedź poprzez wyjaśnienie, że nie dysponuje dokumentami w postaci umów zawieranych na dostawy produktów, o które skarżąca pyta.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji "skarga nie zasługuje na uwzględnienie". Sąd ten wskazał, że o bezczynności organu możemy mówić wyłącznie wtedy, kiedy wniosek o udzielenie informacji dotyczy informacji publicznej, a jego adresatem jest podmiot zobowiązany do jej udzielenia. Oznacza to, iż w grę wchodzi tak przedmiotowy, jak i podmiotowy zakres ustawy o dostępie do informacji publicznej a organ pozostaje w zwłoce. W rozpatrywanej sprawie adresatem wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest organ wykonawczy gminy. Jest on obowiązany do udostępnienia informacji publicznej, co wynika z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.
Sąd zauważył, że sytuacja procesowa w niniejszej sprawie ukształtowała się w ten sposób, że po wniesieniu skargi na bezczynność organ udostępnił wnioskowaną informację pismem z 7 grudnia 2021 r., następnie uzupełnił ją pismem 17 grudnia 2021 r. Skoro zatem organ przed rozpoznaniem skargi załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami u.d.i.p. formie (udostępnił wnioskowaną informację), postępowanie sądowe dotyczące nakazania organowi rozpatrzenie wniosku podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak możliwości zastosowania przez Sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze. zm.; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 26 listopada 2008 r. (I OPS 6/08, [numer dowodu zakryty]) przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności.
Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udostępnienia informacji przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z 15 listopada 2021 r.
Nadto Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej został przez organ merytorycznie rozpatrzony przed rozpoznaniem skargi. Pismem z 7 grudnia 2021 r. organ udzielił skarżącej odpowiedzi w części poprzez przedstawienie informacji w zakresie kosztów zakupu artykułów biurowych w latach 2015 – 2021. Następnie pismem z 17 grudnia 2021 r. w istocie wydał rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej przetworzonej. W przedmiotowym piśmie organ zawarł omówienie wniosku i jednoznaczne rozstrzygnięcie co do treści żądania. Przedstawił także motywy, którymi kierował się kwalifikując wnioskowaną informację jako informację publiczną przetworzoną oraz dokonał oceny szczególnie istotnego interesu publicznego skarżącej w jej uzyskaniu. Pismo zostało podpisane przez organ. Oznacza to tym samym, że pismo organu z 17 grudnia 2021 r. jest decyzją o odmowie udostępnienia informacji publicznej.
W konsekwencji sprawa wniosku została zakończona. Tym samym skoro w sprawie zapadło rozstrzygnięcie merytoryczne, to organ nie pozostawał w bezczynności. Sąd zwrócił uwagę, że w decyzji z 17 grudnia 2021 r. organ nie zamieścił stosownych pouczeń, ale to nie stoi na przeszkodzie złożenia przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu do jej zaskarżenia.
Z powyższych względów Sąd ten, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowe.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zarzucając mu w szczególności naruszenie art. 149 § 1 pkt 3, 149 § 1a, 161 § 3 p.p.s.a. Skarżąca podniosła, że w sprawie organ dopuścił się bezczynności, zaś sam fakt udzielenia odpowiedzi na wniosek przed rozpatrzeniem skargi nie uprawniało Sądu do umorzenia postępowania sądowego i nie dezaktualizowało kompetencji Sądu z art. 149 § 1 pkt 3 i 149 § 1a p.p.s.a.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko Sądu pierwszej instancji jest błędne i nie uwzględnia w pełni treści art. 149 p.p.s.a. Przed nowelizacją p.p.s.a., która weszła w życie 15 sierpnia 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), przepis art. 149 § 1 p.p.s.a. dopuszczał wyłącznie dwie możliwości orzekania, odpowiadające obecnej treści art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., co w przypadku załatwienia sprawy przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłość, mogło skutkować postanowieniem umarzającym postępowanie, blokującym możliwość uzyskania przez stronę stwierdzenia na drodze sądowej dopuszczenia się bezczynności lub przewlekłości, a w dalszej kolejności, uniemożliwiając ewentualne dochodzenie odszkodowania na drodze cywilnej. Dodany ww. nowelą przepis art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., który upoważnia sąd do stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, ma na celu przeciwdziałanie temu zjawisku i umożliwienie sądowi rozstrzyganie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłość w przypadku zakończenia postępowania administracyjnego w toku sprawy sądowoadministracyjnej i z tego powodu braku potrzeby zobowiązania do wydania aktu lub podjęcia czynności (podobnie: A. Kabat (w) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
LEX/el. 2019, Komentarz do art. 149). Powyższe stanowisko znajduje jednoznaczne potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z 9 kwietnia 2015 r. i uwagach do proponowanej zmiany art. 149, gdzie m.in. stwierdza się, że intencją ustawodawcy jest zapobieżenie stanom, w których organ "zdyscyplinowany" złożoną do sądu administracyjnego skargą wydawał akt administracyjny, zamykając w ten sposób stronie drogę do uzyskania orzeczenia w przedmiocie bezczynności lub przewlekłości. Dodano także, iż oddalenie skargi na bezczynność może nastąpić wyłącznie w razie stwierdzenia, że na dzień jej wniesienia organ nie pozostaje w bezczynności lub przewlekłości w prowadzeniu postępowania (patrz: druk sejmowy nr 1633, Sejm VII kadencji).
Tym samym w aktualnym stanie prawnym załatwienie przez organ sprawy po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego nie powoduje konieczności umorzenia postępowania sądowego co do żądania stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości przed załatwieniem sprawy.
Innymi słowy wydanie w toku postępowania sądowego (po wniesieniu skargi) przez organ administracyjny decyzji lub też załatwienie wniosku strony w inny prawem przewidziany sposób nie zwalania wojewódzkiego sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia czy organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu.
Powołania się przez Sąd pierwszej instancji na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08 nie można uznać za prawidłowe, bowiem stanowisko w niej przyjęte może być nadal aktualne w kwestii dotyczącej zobowiązania organu do wydania w określonym terminie aktu, albowiem tylko w tym przedmiocie, z uwagi na wydanie decyzji (lub inne przewidziane prawem załatwienie wniosku strony), postępowanie może stać się bezprzedmiotowe. Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił zmian w prawie do jakich doszło od czasu wydania ww. uchwały. Aktualne brzmienie art. 149 p.p.s.a. zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce oraz czy miało ono charakter rażącego naruszenia prawa czy też nie.
W konsekwencji należy przyjąć, iż udzielenie przez organ żądanej informacji po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego nie powoduje automatycznie, że w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Tym samym Sąd rozpoznając skargę w przedmiotowej sprawie zobligowany był również do dokonania rozstrzygnięcia czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce, a jeżeli tak to czy naruszenie to było rażące, a także odnieść się do wniosku o wymierzenie grzywny organowi – jeśli takowy w sprawie by wniesiono - oraz wydać rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu kosztów postępowania (por. wyrok NSA z 22 września 2021 r., sygn. akt III OSK 995/21, LEX nr 3227754).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.