Uzasadnienie
Postanowieniem z 26 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 105/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek D.C. (skarżący) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (pkt 1) i odrzucił skargę (pkt 2) na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] (znak [...]) w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej.
Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wskazana wyżej Decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżący odebrał osobiście 14 grudnia 2020 r. Następnie 21 stycznia 2021 r. wniósł on skargę, składając ją w administracji Zakładu Karnego w [...], w którym aktualnie przebywa. Wraz ze skargą wniósł on wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, w którym wskazał, iż 14 stycznia 2021 r. o godz. 10.00 miał przygotowaną skargę na ww. decyzję i chciał ją przekazać administracji ZK w [...] do wysłania, jednak o tej godzinie nie została ona przyjęta, gdyż urzędowa korespondencja w ZK w [...] przyjmowana jest tylko "do godz. 7.00 rano". W ocenie skarżącego został on pozbawiony możliwości wniesienia skargi w terminie 30 dni, zaś uchybienie terminu było od niego niezależne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie. Organ wyjaśnił przy tym, że decyzja została doręczona skarżącemu [...] grudnia 2020 r., zaś zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie karnym korespondencja odbierana jest do godz. 7.00 rano, co wynika z regulaminu wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" (§ 58 ust. 2), który to akt jest umieszczony w każdej celi mieszkalnej, a ponadto opublikowany na stronie Biuletynu Informacji Publicznej, do którego osadzeni również mają dostęp.
Ponadto organ wskazał, iż skarżący jako "autor niespotykanie licznej korespondencji [kierowanej] do różnych organów" z pewnością ma wiedzę co do dopuszczalnych godzin złożenia w administracji ZK w [...] listu do wysłania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę wskazał, iż wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia skargi nie został dostatecznie usprawiedliwiony i nie zasługiwał na uwzględnienie. Wyjaśnił, iż nadanie pisma przez osobę pozbawioną wolności następuje właśnie w ten sposób, że składa ona pismo w administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego, co wywołuje skutek prawny jego wniesienia, jak oddanie pisma w placówce pocztowej (art. 83 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Wskazał jednocześnie na treść art. 85, 86 § 1 i art. 87 p.p.s.a. Nadto sąd wskazał, iż z analizy akt administracyjnych wynika, iż skarżący zaskarżoną decyzję odebrał 14 grudnia 2020 r. Jednocześnie wyjaśnił, iż po skonfrontowaniu odcisku pieczęci (datownika) pocztowej (datownika) z danymi emonitoringu przesyłki nr [...] Sąd ustalił, że przesyłka zawierająca decyzję została nadana w urzędzie pocztowym 11 grudnia 2020 r., a doręczona skarżącemu 14 grudnia 2020 r., co przesądziło o tym, iż Sąd nie podzielił twierdzeń organu, że doręczenie miało miejsce 10 grudnia 2020 r. Ponadto wyjaśnił, również, iż termin do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., upłynął z dniem 13 stycznia 2021 r., zaś skarżący wniósł skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu 21 stycznia 2021 r. W ocenie Sądu podana przez skarżącego przyczyna uchybienia terminu nie mogła świadczyć o braku winy strony w dochowaniu terminu do wniesienia skargi, bowiem próba złożenia pisma w administracji ZK w [...] 14 stycznia 2021 r. o godz. 10.00 miała miejsce już po upływie po upływie ustawowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego.
Tym samym przyjąć należało, że powodów tej zwłoki skarżący w ogóle nie wyjaśnił we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, bowiem koncentruje się on wyłącznie wokół odpisanych przez niego zdarzeń z 14 stycznia 2021 r. Jednocześnie Sąd zaakcentował, że skarżący jest osobą pozbawioną wolności, co oznacza, że musi podporządkować się prawnie określonym zasadom postępowania dla osób osadzonych. Zaznaczył, iż zgodnie z wieloma przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz.
53) prawa osób skazanych i pozbawionych wolności są ograniczone (dotyczy to także organizacji obiegu i treści korespondencji, która może podlegać nawet zatrzymaniu i cenzurze). Jednocześnie wyjaśnił, iż korespondencja z wymiarem sprawiedliwości nie jest wprawdzie objęta takimi rygorami co do treści (art. 8a § 3 k.k.w.), niemniej organizacja jej obiegu podlega standardowym dla danego zakładu karnego regułom. Sąd wskazał także na treść art. 105 § 7 k.k.w., jednocześnie wyjaśniając, że nie oznacza to, że administracja zakładu musi przyjmować korespondencję w każdym czasie. Jak bowiem wynika z art. 249 § 2 pkt 4 k.k.w. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania kary pozbawienia wolności i regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania tymczasowego aresztowania, określające w szczególności organizację przyjmowania korespondencji i organizację widzeń w zakładach karnych i aresztach śledczych. Sąd przypomniał, iż aktualnie w tym zakresie obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. z 2016 r., poz. 2231), zaś po myśli § 14 ust. 1 tego rozporządzenia porządek wewnętrzny zakładu karnego, a w razie potrzeby poszczególnych oddziałów, ustala jego dyrektor. Z kolei wedle § 14 ust. 2 pkt 14 rozporządzenia, w porządku wewnętrznym zakładu karnego dyrektor "określa w szczególności [...] godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji". Co więcej, zgodnie z § 15 rozporządzenia wynika, że tekst porządku wewnętrznego powinien znajdować się w każdej celi mieszkalnej, a na prośbę skazanego "udostępnia się mu Kodeks oraz wydane na jego podstawie akty wykonawcze".
Następnie Sąd wyjaśnił, iż w dacie doręczenia skarżącemu decyzji w ZK w [...] obowiązywało zarządzenie nr [...]Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego", zaś w jego rozdziale XIII uregulowano godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji i paczek. Jak wynika z § 58 ust. 2 "przyjmowanie korespondencji, zarówno prywatnej jak i urzędowej, odbywa się od zakończenia apelu porannego do godz. 7.00 przez oddziałowego działu ochrony".
W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że reguły korzystania przez skazanych pozbawionych wolności z prawa do realizacji korespondencji urzędowej są dla nich jasne, jawne i przewidywalne. Tym samym skarżący powinien zdawać sobie sprawę i przewidywać, że w celu skorzystania z przysługującego mu prawa nadania przesyłek urzędowych każdego dnia musi to uczynić do godziny 7 rano, do zakończenia apelu porannego.
Ponadto Sąd wskazał, iż termin na wywiedzenie skargi wynosi trzydzieści dni, tak aby osoby zainteresowane jej wniesieniem miały dostateczny czas do namysłu, przygotowania i wysłania (złożenia, nadania) środka zaskarżenia. Dodatkowo Sąd podkreślił, iż skarżący skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. sporządził dopiero 14 stycznia 2021 r., a więc już po upływie ustawowego terminu.
Uzasadniając zaś punkt drugi sentencji Sąd wskazał, że skarżący odebrał zaskarżoną decyzję osobiście 14 grudnia 2020 r., a decyzja ta zawierała czytelne pouczenie o terminie do wniesienia skargi, zaś skargę nadał poprzez skuteczne złożenie w administracji ZK w [...] w dniu 21 stycznia 2021 r. Tymczasem 30-dniowy termin do wniesienia skargi upłynął 13 stycznia 2021 r.
Końcowo Sąd wyjaśnił, iż rozstrzygając równocześnie o bezzasadności wniosku o przywrócenie terminu oraz o samym odrzuceniu skargi, miał na uwadze, że skarga jest wyjściowo skargą wniesioną po terminie. Skoro zaś uchybionego terminu nie przywrócono, to – zważając na względy ekonomiki procesowej – Sąd uznał, że nie ma przeciwwskazań procesowych, by zarazem stwierdzić spełnienie przesłanki do odrzucenia skargi.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący i w zażaleniu wniósł o jego uchylenie.
W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] wniósł o oddalenie zażalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." - zdanie 1 jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.).
Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jest brak winy rozumiany jako dopełnienie przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W przypadku dopuszczenia się przez stronę chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność uznać należy za bezskuteczną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił skutecznie okoliczności, która wskazywałaby na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, tym samym za słuszne należało uznać stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji.
Przypomnieć należy, że podstawy uwzględnienia wniosku nie mogą stanowić jedynie oświadczenia strony, która winna uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu. Skarżący natomiast wskazał jedynie z jakich przyczyn nie mógł on skierować korespondencji do Sądu 14 stycznia 2021 r., zaś jak słusznie wskazano w zaskarżonym orzeczeniu w istocie termin do wniesienia środka odwoławczego od decyzji [...] grudnia 2020 r. upływał 13 stycznia 2021 r. Tym samym w istocie należało przyjąć, że argumentacja odnosząca się do niedotrzymania terminu nie została we wniosku zawarta. Okoliczności, na które powołuje się skarżący odnoszą się bowiem do zdarzeń, które miały miejsce po upływie terminu. Z punktu widzenia zaś niniejszej sprawy konieczne było wykazanie, że do uchybienia terminu doszło na skutek zdarzeń, które miały miejsce przed 13 stycznia 2021 r., a nie po tej dacie. Powyższe zaś przesądza o tym, że opisywane przez skarżącego zdarzenia z 14 stycznia 2021 r. nie mogły mieć znaczenia dla stwierdzenia, iż doszło do uchybienia terminu bez jego winy.
Podkreślić jeszcze raz należy, iż uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminy być może mogłoby okazać się skuteczne, gdyby okoliczności, na które powołuje się skarżący miały miejsce pomiędzy 14 grudnia 2020 r. a 13 stycznia 2021 r., tj. w trzydziestodniowym terminie do wniesienia skargi.
Słusznie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. uznając, że zachowanie skarżącego stanowiło przejaw niedbalstwa w prowadzeniu własnych spraw, co jednocześnie wyklucza możliwość przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.
Stosownie natomiast do treści art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skargę wniesioną po upływie tego terminu sąd odrzuca.
Wskazać należy, że wniesienie skargi w terminie stanowi podstawową przesłankę dopuszczalności skargi, zaś przewidziany dla jej złożenia termin jest terminem ustawowym. Tym samym niedopuszczalne jest jego skrócenie lub przedłużenie przez sąd. Przypomnieć należy również, iż jest to termin prekluzyjny, zatem jego upływ sąd uwzględnia z urzędu i z tej przyczyny odrzuca wniesioną skargę, stosownie do treści cytowanego wyżej art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, iż decyzja z [...] grudnia 2020 r. będąca przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie została doręczona skarżącemu 14 grudnia 2020 r. Tym samym trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał w dniu 13 stycznia 2021 r. W tych okolicznościach zasadnie Sąd I instancji trafnie wywiódł, że skarga została złożona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., a tym samym jako spóźniona podlegała odrzuceniu, na zasadzie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.