Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 16 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 245/24, odrzucił skargę W.L. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania, z uwagi na wniesienie jej po terminie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2023 r., w trybie art. 44 k.p.a. Termin do wniesienia skargi upływał z dniem 17 maja 2023 r. Skarżący natomiast wniósł skargę w dniu 22 stycznia 2024 r., a więc po upływie terminu określonego w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), zgodnie z którym skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie.
Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Powodem odrzucenia skargi było uznanie, że została ona wniesiona z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 P.p.s.a. Dla ustalenia czy do przekroczenia terminu faktycznie doszło, zasadnicze znaczenie ma ustalenie kiedy zaskarżone postanowienie zostało skutecznie doręczone skarżącemu.
W zażaleniu skarżący zanegował fakt odbioru zaskarżonego postanowienia w dacie określonej przez Sąd pierwszej instancji, wskazując na niezgodne z procedurą doręczenie mu zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z podniesionym zarzutem.
Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma w postępowaniu administracyjnym doręcza się osobom fizycznym co do zasady w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania (art. 43 k.p.a.).
W sytuacji niemożliwości doręczenia pisma jak w art. 42 i art. 43 k.p.a., przepis art. 44 k.p.a., ustanawia możliwość tzw. doręczenia zastępczego. W takiej sytuacji pismo pozostawia się przez okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie właściwej gminy (miasta) (art. 44 § 1 k.p.a.). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w art. 44 § 1 k.p.a., umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2 art. 44 k.p.a., pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.).
Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 44 § 4 k.p.a.). podkreślić jednakże należy, że warunkiem uznania pisma za doręczone, w rozumieniu art. 44 § 4 k.p.a., jest spełnienie wskazanych powyżej wymogów.
Okoliczności dotyczące sposobu, w jaki adresat został zawiadomiony o nadejściu przesyłki oraz gdzie i w jakim terminie może ją odebrać, nie mogą nasuwać wątpliwości i muszą wynikać z tzw. zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki, gdyż to na nim powinna znajdować się adnotacja doręczyciela o dopełnieniu wszystkich wskazanych przez powołane przepisy warunków pozwalających na stwierdzenie skuteczności doręczenia. "Zasady i procedury odnoszące się do stosowania instytucji doręczenia zastępczego powinny być przestrzegane ściśle. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Musi bowiem istnieć pewność co do tego, że nastąpiło prawidłowe zawiadomienie adresata o pozostawieniu przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym przez określony czas. Adresat musi być zawiadomiony zarówno o pozostawieniu pisma, jak i miejscu gdzie może go odebrać i o terminie odbioru, a zwrotne potwierdzenie odbioru musi zawierać pełną informację o sposobie poinformowania adresata.
Aby organ administracji mógł przyjąć zaistnienie materialnoprawnego skutku doręczenia pisma stronie w trybie doręczenia zastępczego (art. 44 § 4 k.p.a.), zwrotne potwierdzenie odbioru musi być wypełnione czytelnie wraz z podpisem listonosza" (tak NSA w wyroku z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2105/11; także wyrok NSA z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 920/19).
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że nadana do skarżącego przesyłka zawierająca postanowienie została prawidłowo zaadresowana. Jednak nie był zgodny z powołanymi wyżej zasadami sposób postępowania operatora pocztowego, tj. awizowania przesyłki. Z akt sprawy wynika jedynie fakt, że w dniu 3 kwietnia 2023 r. została podjęta pierwsza próba doręczenia przesyłki, a następnie w dniu 12 kwietnia 2023 r. przesyłka była awizowana powtórnie. Zwrot przesyłki nastąpił w dniu 19 kwietnia 2023 r. z uwagi na jej niepodjęcie w terminie. Brak jednak informacji (zarówno na kopercie jak i formularzu potwierdzenia odbioru) w jaki sposób adresat przesyłki został zawiadomiony o pozostawieniu przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym przez określony czas, a także o dacie i miejscu pozostawienia awiza.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zostało już wyjaśnione, że dla stwierdzenia skuteczności doręczenia pisma w trybie art. 44 k.p.a. konieczne jest udokumentowanie ścisłego dokonania wszystkich ustanowionych w tym artykule czynności doręczyciela.
W rozpoznawanej sprawie ani formularz zwrotnego potwierdzenia odbioru, ani koperta zawierająca przesyłkę nie potwierdzały spełnienie wskazanych wymogów. W stanie faktycznym sprawy nie można zatem było uznać, że ziściły się przesłanki fikcji doręczenia. Uznać tym samym należy, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął fakt doręczenia zaskarżonego postanowienia skarżącemu w dniu 17 kwietnia 2023 r. i od tej daty liczył 30 dniowy bieg terminu do złożenia skargi, skoro z akt sprawy wynika, że doręczenie w dniu 17 kwietnia 2023 r. nastąpiło w sposób wadliwy.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa jednocześnie, że z akt sprawy wynika, że organ w odpowiedzi na wniosek skarżącego, przy piśmie z dnia 4 grudnia 2023 r., doręczonym w dniu 22 grudnia 2023 r., doręczył skarżącemu oryginał zaskarżonego postanowienia z dnia 29 marca 2023 r. Zdaniem NSA, skoro nie można uznać fikcji doręczenia, to należy przyjąć, że skarżący otrzymał postanowienie w dniu 22 grudnia 2023 r., tj. w dniu ponownego doręczenia mu spornego postanowienia. Zatem od tej daty należy liczyć termin do wniesienia skargi, a nie jak przyjął to Sąd pierwszej instancji, od dnia 17 kwietnia 2023 r., kiedy nastąpiło niezgodne z przepisami k.p.a. doręczenie. Prawidłową datą doręczenia zaskarżonego postanowienia był 22 grudnia 2023 r.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd pierwszej instancji oceni, czy w stanie faktycznym sprawy, uwzględniając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniesiona skarga spełnia warunki przewidziane w art. 53 § 1 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.