Postanowienie NSA z 7 lipca 2022 r., III OZ 436/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 7 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Inicjatora Referendum Lokalnego

Sprawa

w sprawie utworzenia Gminy S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 416/22 zawieszające postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Inicjatora Referendum Lokalnego w sprawie utworzenia Gminy S. na niedotrzymanie przez Radę Gminy S.(1) terminu na podjęcie uchwały w sprawie wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 416/22 w sprawie ze skargi Inicjatora Referendum Lokalnego w sprawie utworzenia Gminy S. na niedotrzymanie przez Radę Gminy S.(1) terminu na podjęcie uchwały w sprawie wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego, na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." zawiesił postępowanie sądowe.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że sprawa dotyczy skargi na niedotrzymanie przez Radę Gminy S.(1) terminu na podjęcie uchwały w sprawie wniosku o przeprowadzenie referendum gminnego w sprawie utworzenia Gminy S. W Prokuraturze Rejonowej w S.(1) pod sygn. akt [...] toczy się postępowanie z zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 248 pkt 6 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2021 r. poz. 2345 ze zm.) dalej zwanej "k.k." w zw. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w związku z podejrzeniem co do prawdziwości podpisów zgromadzonych na listach poparcia dla inicjatywy przeprowadzenia referendum lokalnego w sprawie utworzenia Gminy S. W takim stanie rzeczy zdaniem Sądu Wojewódzkiego zawieszenie postępowania sądowego jest uzasadnione z uwagi na ujawnienie się czynu, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Istnieją bowiem wątpliwości co do prawdziwości przedłożonych organowi podpisów złożonych na kartach poparcia dla inicjatywy referendalnej. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do weryfikacji we własnym zakresie autentyczności ww. podpisów. Jednocześnie kwestia ta ma bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Gdyby okazało, że podpisy zakwalifikowane jako budzące wątpliwości istotnie nie są autentyczne, prowadziłoby to do wniosku, że Inicjator Referendum Lokalnego nie zebrał wymaganego poparcia w liczbie 10% mieszkańców gminy (1.441 osób), uprawnionych do głosowania.

Zażalenie złożył Inicjator Referendum Lokalnego w sprawie utworzenia Gminy S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do dalszego prowadzenia. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wg norm przewidzianych.

W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie został ustalony żaden czyn, którego ustalenie mogłoby wywrzeć wpływ na postępowanie. Ponadto Sąd pominął ustalenia zawarte w protokole Komisji Doraźnej powołanej do sprawdzenia wiarygodności list poparcia wniosku o przeprowadzenie referendum. Komisja stwierdziła, że wniosek spełnia wymagania ustawy i uzyskał poparcie odpowiedniej liczby mieszkańców. Ewentualne wątpliwości Komisji nie miałyby wpływu na decyzję. Komisja stwierdziła ważność 1.501 podpisów, zatem kwestia podpisów budzących wątpliwości jest bez znaczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Zawieszenie postępowania z przyczyny określonej w powołanym przepisie ma charakter fakultatywny, ponieważ ocena jego zasadności pozostawiona została uznaniu sądu, który wydając postanowienie w tej kwestii powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy. Ponadto, zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wpływające na czas trwania rozpoznawania sprawy, jest uzasadnione tylko wtedy, jeżeli ustalenie czynu (przestępstwa) w drodze karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy karnej musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania. Nawet merytoryczny związek sprawy sądowoadministracyjnej i sprawy karnej nie oznacza automatycznie zasadności wniosku o zawieszenie postępowania sądowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawieszenie postępowania sądowego było uprawnione. Ustalona w toku postępowania okoliczność wszczęcia postępowania karnego, dotyczącego autentyczności przedłożonych podpisów złożonych na kartach poparcia dla inicjatywy referendalnej, może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Przedmiotem niniejszego postępowania jest bowiem niedotrzymanie terminu na podjęcie uchwały w sprawie wniosku o przeprowadzenie referendum lokalnego. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że w sprawie ze skargi na niedotrzymanie przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego terminu określonego w art. 18 tej ustawy sąd administracyjny rozpoznaje sprawę merytorycznie, a nie ogranicza się do ustalenia, czy sprawy nie załatwiono w terminie (wyrok NSA z 6 marca 2018 r., II OSK 3262/17, LEX nr 2495744).

W takim stanie rzeczy ewentualne sfałszowanie podpisów może mieć istotne znaczenie pod kątem ustalenia, czy strona skarżąca złożyła prawnie wiążący wniosek o przeprowadzenie referendum lokalnego. Skoro sąd administracyjny rozpoznaje sprawę merytorycznie, to uprawniony jest do oceny spełnienia ustawowych wymogów wniosku o przeprowadzenie referendum. Co istotne, zgodnie z art. 20 ustawy z 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741) wyrok sądu uwzględniający skargę zastępuje uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego (ust. 3). Na podstawie wyroku, o którym mowa w ust. 3, komisarz wyborczy wydaje postanowienie o przeprowadzeniu referendum, zawierające informacje określone w art. 9 ust. 2 (ust. 4). Skutkiem wydania wyroku uwzględniającego skargę jest zatem przeprowadzenie referendum lokalnego. Uwzględnienie skargi bez oczekiwania na zakończenie postępowania karnego mogłoby doprowadzić do wystąpienia nieodwracalnego skutku prawnego. Potencjalne wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie mogłoby doprowadzić do cofnięcia przeprowadzenia referendum, które – w myśl art. 21 pkt 2 ww. ustawy – przeprowadza się najpóźniej w 50 dniu od dnia uprawomocnienia się wyroku, o którym mowa w art. 20 ust.

3. W takim stanie rzeczy rozstrzygnięcie sprawy karnej jest istotne z punktu widzenia celu postępowania sądowoadministracyjnego.

Nie ma także racji żalący wskazując, że nie został ustalony żaden czyn, którego ustalenie mogłoby wywrzeć wpływ na postępowania. Ujawnienie czynu w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie jest równoznaczne z koniecznością jego stwierdzenia w prawomocnym orzeczeniu sądowym, ani nawet ze stwierdzeniem wszczęcia postępowania karnego (art. 125 § 2 p.p.s.a.). Ponadto wymagane poparcie w liczbie 10% mieszkańców gminy uprawnionych do głosowania to 1.441 osób. Spośród 1.626 podpisów dołączonych do wniosku zakwestionowano nie tylko 150 podpisów z uwagi na ich autentyczność, ale także 35 podpisów z uwagi na niewłaściwy PESEL, 88 podpisów z uwagi na nieprawidłowe dane adresowe i 2 podpisy z uwagi na brak prawa wyborczego. Z protokołu kontroli Komisji Doraźnej z 23 marca 2022 r. wynika, że Komisja stwierdziła co prawda ważność 1.501 głosów, ale w ramach tej liczby zakwalifikowano 150 podpisów budzących wątpliwości. Dlatego ewentualne potwierdzenie nieautentyczności wskazanych 150 podpisów może mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.