Postanowienie NSA z 23 września 2022 r., III OZ 474/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 23 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku sędziego NSA Rafała Stasikowskiego o wyłączenie od orzekania

Sprawa

w sprawie z zażalenia Fundacji [...] z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 113/21 w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w P. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 10 lutego 2021 roku znak: A.XX-0263-41/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić wniosek o wyłączenie sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt III OZ 474/22.

Skład

Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak
Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 113/21 w sprawie ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w P. na pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi z 10 lutego 2021 roku znak: A.XX-0263-41/21 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej, na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Fundacja [...] z siedzibą w P. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia m.in. z uwagi na powierzenie orzekania osobie nie spełniającej wymogów bezstronności i powołania do pełnienia sędziego, wskutek niezapewnienia wybierania piętnastu członków Krajowej Rady Sądownictwa w wyborach powszechnych przez Naród oraz możliwości zgłaszania przez wyborców, a nie tylko przez polityczne podmioty organizacyjne, kandydatów na posłów i senatorów. Fundacja wniosła ponadto o skierowanie zapytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w przedmiocie wykładni prawa Unii Europejskiej, dokonywanej przez udzielenie odpowiedzi na pytania szczegółowo wskazane w zażaleniu, istotne dla rozstrzygania, "czy funkcjonariusz Magdalena Sieniuć jest uprawniona do czynności orzeczniczych w postępowaniu sądowym (...)".

Zarządzeniem z 14 lipca 2022 r. Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie skierowano do rozpoznania w dniu 24 sierpnia 2022 r., w składzie sędzia sprawozdawca: sędzia NSA Rafał Stasikowski.

Wnioskiem z 24 sierpnia 2022 r. sędzia NSA Rafał Stasikowski zwrócił się o wyłączenie go od rozpoznawania sprawy o sygn. akt III OZ 474/22. W uzasadnieniu wniosku poniósł, że w zażaleniu, które ma zostać rozpoznane przez NSA, strona wskazuje, iż sędzia orzekająca w pierwszej instancji nie spełniała wymogów bezstronności i powołania do pełnienia urzędu sędziego, wskutek niezapewnienia wybierania piętnastu członków Krajowej Rady Sądownictwa w wyborach powszechnych przez Naród oraz możliwości zgłaszania przez wyborców, a nie tylko przez polityczne podmioty organizacyjne, kandydatów na posłów i senatorów. Zarzut ten nie został precyzyjnie uzasadniony i rozwinięty, lecz nie można wykluczyć, iż strona kwestionuje również status osób powołanych na stanowisko sędziowskie przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie wynikającym z art. 9a ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). W związku z tym, iż sędzia NSA Rafał Stasikowski został powołany przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego na wniosek KRS po wejściu w życie ww. przepisu, okoliczności te w ocenie s. NSA Rafała Stasikowskiego mogą być odebrane przez osoby postronne jako osłabiające jego bezstronność w sprawie, co może podważyć zaufanie do sądownictwa administracyjnego w Polsce.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a." (zob. także postanowienie NSA z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22, LEX nr 3361996 i orzecznictwo tam wskazane).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do przyjęcia, iż w sprawie wystąpiły okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Rafała Stasikowskiego. Należy zauważyć, że sprawa o sygn. akt III OZ 474/22 dotyczy zażalenia na postanowienie WSA w Łodzi z 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 113/21 odrzucające wniosek skarżącej Fundacji o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu tego zażalenia Fundacja podniosła wątpliwości co do bezstronności i statusu sedziego WSA w Łodzi Magdaleny Sieniuć. Ww. sędzia nie została jednak powołana na stanowisko sędziego WSA w Łodzi przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie wynikającym z art. 9a ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Sędzię WSA w Łodzi Magdalenę Sieniuć powołano do orzekania na podstawie postanowienia Prezydenta RP z 11 lutego 2017 r. o powołaniu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego (M. P. z 2017 r., poz. 374), a więc na wniosek KRS ukształtowanej przed wejściem w życie powołanej wcześniej ustawy.

Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny wniosku złożonego przez sędziego NSA Rafała Stasikowskiego. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie WSA w Łodzi z 15 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 113/21 nie wiąże się z oceną skuteczności powołania na stanowisko sędziego osoby powołanej na wniosek tzw. nowej KRS, tj. w składzie ukształtowanym na podstawie ww. ustawy nowelizującej. Rozpoznanie zażalenia przez sędziego NSA Rafała Stasikowskiego i wypowiedzenie się w sprawie bezstronności i statusu sędzi WSA w Łodzi Magdaleny Sieniuć nie będzie równoznaczne z orzekaniem o okolicznościach, które można odnieść także w stosunku do sędziego NSA Rafała Stasikowskiego. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie. Tymczasem wątpliwości podniesione w zażaleniu nie dotyczą w ogóle prawidłowości powołania sędziego nominowanego przez Prezydenta RP na wniosek nowej KRS. W takim stanie rzeczy rozpoznanie sprawy przez sędziego NSA powołanego w nowym trybie nie powinno rodzić u osób postronnych podejrzeń co do obiektywizmu orzekania oraz bezstronności sędziego.

Jednocześnie nie do zaakceptowania byłaby interpretacja, w myśl której sędzia powołany na wniosek nowej KRS nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania w każdej sprawie dotyczącej statusu sędziego sądu administracyjnego. W dotychczasowym orzecznictwie, które skład orzekający w pełni podziela, wskazuje się, że nie stanowi wystarczających podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku okoliczność powołania sędziego na wniosek nowej KRS. Nie opiera się ona na okolicznościach związanych z indywidualną oceną zachowania sędziego lub jego związku ze stronami postępowania (postanowienie NSA z 27 stycznia 2020 r., I OSK 1917/18). NSA w składzie orzekającym nie podziela zawartego we wniosku stwierdzenia, iż podstawą wyłączenia sędziego mogą być potencjalne wątpliwości strony w odniesieniu do statusu sędziego sprawozdawcy. Wątpliwość co do bezstronności sędziego musi mieć charakter realny, a nie potencjalny. Zwraca też uwagę, iż wątpliwość co do tego, czy wymogi bezstronności spełnia sędzia powołany na wniosek KRS z naruszeniem Konstytucji RP, "wskutek niezapewnienia wybierania piętnastu członków Krajowej Rady Sądownictwa w wyborach powszechnych przez Naród oraz możliwości zgłaszania przez wyborców, a nie tylko przez polityczne podmioty organizacyjne, kandydatów na posłów i senatorów" można by odnieść do wszystkich sędziów sądów administracyjnych, a nie tylko do sędziów powołanych na wniosek nowej KRS.

Reasumując, uznanie, iż sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie wynikającym z art. 9a ustawy nowelizującej ustawę o KRS nie posiada przymiotu bezstronności niezbędnego do orzekania we wszelkich sprawach, które mogą skutkować zakwestionowaniem statusu prawnego lub bezstronności innych sędziów, byłoby równoznaczne z pominięciem wymogu odniesienia zagrożenia bezstronności i obiektywizmu orzekania do okoliczności konkretnej sprawy podlegającej rozpoznaniu przez sąd administracyjny.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. odmówił wyłączenia sędziego NSA Rafała Stasikowskiego od orzekania w sprawie o sygn. akt III OZ 474/22.