Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 maja 2023 r. sygn. akt II SAB/Wa 446/18, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r. o odrzuceniu sprzeciwu i wezwał M. B. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 (słownie: sto) złotych za odpis wyroku z uzasadnieniem, w terminie dwóch miesięcy, od daty doręczenia odpisu postanowienia o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej, pod rygorem ściągnięcia tej opłaty w trybie egzekucyjnym.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca.
Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA zarządzeniem z dnia 11 września 2023 r. skierowała do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2023 r., sprawę o sygn. akt III OZ 483/23. Jako skład orzekający w sprawie został wyznaczony w drodze losowania: s. NSA Przemysław Szustakiewicz.
Wnioskiem z dnia 7 października 2023 r. skarżąca zwróciła się, na podstawie art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.), o wyłączenie sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza od orzekania w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jego udział w sprawie mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Podniosła, iż w/w sędzia w środkach masowego przekazu promuje pogląd, że "prawo do informacji publicznej służy wyłącznie do zbawienia ludzkości, natomiast wykorzystanie tego prawa w celu załatwienia własnej sprawy jest nagannym nadużyciem, które należy napiętnować".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258).
Natomiast na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1917/18 (pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie Sąd ten wskazał, iż "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 P.p.s.a." (zob. także postanowienie NSA z 22 czerwca 2022 r., III OZ 413/22, LEX nr 3361996 i orzecznictwo tam wskazane).
Odnosząc się do okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej).
Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).
Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego – wyłącznie w danej sprawie.
Podkreślić trzeba, że instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Przesłankami wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do stwierdzenia, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Iudex suspectus to w szczególności sędzia, który z określonej przyczyny może być zainteresowany wynikiem sprawy, lub jest uprzedzony, niekorzystnie nastawiony do strony (por. H. Knysiak – Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo – do art. 19 P.p.s.a., wyd. V, opubl. WKP 2021, sip.lex).
Jednocześnie należy zaznaczyć, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym instytucja wyłączenia sędziego służy zapewnieniu bezstronności orzekania, a nie kontroli jego poglądów. Tym samym przyczyną wyłączenia sędziego nie może być zarzucane mu przez stronę wyrażanie poglądów prawnych dotyczących nadużycia informacji publicznej, z którymi strona się nie zgadza. Poznanie poglądów prawnych konkretnego sędziego nie usprawiedliwia zarzutu o jego stronniczości, niesprawiedliwości czy negatywnym nastawieniu do strony. Przyjęcie odmiennego stanowiska w odniesieniu do poglądów wyrażonych przez sędziego w przestrzeni publicznej, doprowadziłoby do niedającego się zaakceptować wniosku, iż każdy sędzia będący autorem określonego artykułu, monografii, czy wypowiedzi (...), a tym samym wyrażający publicznie dany pogląd o charakterze teoretycznym nie powinien orzekać w sprawie, w której hipotetycznie może znaleźć zastosowanie ten pogląd prawny" (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2019r. sygn. I DO 41/19, Lex 2727434).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest zatem podstaw do przyjęcia, iż w sprawie wystąpiły okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Przemysława Szustakiewicza.
Zatem, skoro skarżąca nie powołała we wniosku żadnych okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18 oraz art. 19 P.p.s.a., a przy tym sędzia, którego żądanie strony dotyczyło, w złożonym przez siebie oświadczeniu nie dopatrzył się podstaw do wyłączenia, a także sąd orzekający przesłanek takich się nie dopatrzył w granicach wniosku ani z urzędu – to wniosek skarżącej należało oddalić
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i § 2 i art. 193 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.