Uzasadnienie
Postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu z 18 października 2021 r. (sygn. akt II SPP/Po 99/21) oddalił wniosek P. B. (dalej Skarżący) o wyłączenie Sędziego WSA Edyty Podrazik w sprawie ze skargi P. B. na bezczynność i przewlekłość Marszałka Województwa [...] w przedmiocie przesłania odwołania z załącznikami i aktami sprawy.
Orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednakże postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SPP/Po 99/21 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił jemu przyznania jej w zakresie całkowitym. W wyniku rozpoznania sprzeciwu od ww. postanowienia, postanowieniem z dnia 6 września 2021 r., sygn. akt II SPP/Po 99/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie jednoosobowym (Sędzia WSA Edyta Podrazik) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W dniu 7 września 2021 r. Skarżący złożył wniosek o wyłącznie sędziego/skargę o wznowienie postępowania. We wniosku stwierdzono, że zachodzą podstawy do wyłączenia od orzekania Sędziego WSA Edytę Podrazik z uwagi na fakt, że orzekała w sprawie zakończonej postanowieniem o sygn. akt II SAB/Po 49/21. Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wiedział, że w sprawie w postępowaniu odwoławczym będzie również orzekać Sędzia WSA Edyta Podrazik. Jego zdaniem, okoliczność ta wywołuje uzasadnione wątpliwości co do bezstronności Sędziego w danej sprawie – Sędzia WSA Edyta Podrazik może czuć się związana swoim wyrokiem [postanowieniem - uw. Sądu] i nie chcieć dopuścić do możliwości jego zaskarżenia.
Postanowieniem z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt II SPP/Po 127/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę o wznowienie postępowania sądowego.
Pismem z dnia 1 października 2021 r. Skarżący ponownie złożył wniosek o wyłączenie Sędziego WSA Edyty Podrazik. Przedstawił tożsamą argumentację zaznaczając, że jego pierwotny wniosek dotyczył przede wszystkim wyłączenia sędziego, a gdyby wyłączenie nie było możliwe, wnosił o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego.
W piśmie z dnia 11 października 2021 r. Sędzia WSA Edyta Podrazik oświadczyła, że nie zachodzą jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jej bezstronności.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawę WSA w Poznaniu wskazał, że wniosek o wyłączenie sędziego można złożyć w sytuacji, gdy postępowanie sądowe jest w toku. W niniejszej sprawie, wniosek o wyłączenie Sędziego WSA Edytę Podrazik wpłynął po rozstrzygnięciu sprawy ze skargi poprzez wydanie postanowienia o jej odrzuceniu – w sprawie o przyznanie prawa pomocy – po wydaniu postanowienia o utrzymaniu w mocy zaskarżonego sprzeciwem postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy. Należy więc uznać, że skoro wniosek o wyłączenie sędziego wnosi się ex ante, aby uniemożliwić jemu rozstrzyganie sprawy sądowoadministracyjnej, wniesienie tego wniosku ex post, jak w niniejszej sprawie, nie może wywołać zamierzonego skutku.
WSA w Poznaniu podkreślił także, że argumentacja Skarżącego jest niezasadna w zakresie, w jakim upatruje we wniosku o wyłączenie sędziego środka odwoławczego. Sąd wyjaśnił, że w postępowaniu ze skargi zakończonym postanowieniem, w zależności od jego przedmiotu, środkiem zaskarżenia jest zażalenie albo skarga kasacyjna. W postępowaniu z wniosku w zakresie prawa pomocy środkiem zaskarżenia jest sprzeciw. Postanowienie jest orzeczeniem sprawy sądowoadministracyjnej, które nie rozstrzyga jej co do zasady pod względem merytorycznym tylko formalnym. Nie jest więc wymagane, aby każdorazowe orzeczenie wydawane w toku postępowania wydawał inny sędzia sprawozdawca. Podobne stanowisko wyraża orzecznictwo.
Zażalenie na ww. postanowienie wniósł Skarżący odwołując się do przepisów Konstytucji oraz praw człowieka. Podkreślił, że sprawa o przyznanie prawa pomocy ma charakter merytoryczny, ponieważ może prowadzić do ewentualnego ograniczenia prawa strony do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony (art. 18 i art. 19 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.) jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.).
Okoliczność ta musi jednak faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Nie może stanowić jej niezadowolenie strony z wydawanych przez sędziego orzeczeń lub zarządzeń w innych sprawach zainicjowanych jej skargami, czy też sposób prowadzenia przez danego sędziego sprawy. Te mogą być bowiem weryfikowane w toku instancji. Z tych też przyczyn istota wyłączenia sędziego w sprawie, w której brał on udział w wydawaniu zaskarżonego orzeczenia, zawiera się w niedopuszczalności kontrolowania przez sędziego swojego własnego rozstrzygnięcia, przy czym kontrolowanie orzeczenia wydanego w postępowaniu sądowym związane jest ściśle z instancyjnością tego postępowania (uchwała 7 sędziów NSA z 23 maja 2005 r. sygn. akt I OPS 3/05, ONSAiWSA z 2005 r., nr 6, poz. 110).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie WSA w Poznaniu prawidłowo rozstrzygnął, że nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do Sędzi WSA Edyty Podrazik. Sama okoliczność orzekania przez konkretnego sędziego w innych sprawach tego samego podmiotu nie świadczy o ziszczeniu się przesłanki wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Zalasińska [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2019, s. 217, a także wyrok NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08 i postanowienia NSA z 1 października 2014 r. sygn. akt II OZ 1008/14, 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16 i 23 stycznia 2020 r. sygn. akt II GSK 1053/19 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W konsekwencji okoliczność, że u podstaw tych rozstrzygnięć leży ten sam stan faktyczny i prawny, nie skutkuje automatycznie stwierdzeniem, że sędziowie orzekający w jednej ze spraw mogą nie być bezstronni w drugiej (por. wyrok NSA z 22 listopada 2019 r., sygn. akt II GSK 701/19).
W przedmiotowej sprawie objęta wnioskiem o wyłączenie Sędzia złożyła stosowne oświadczenie, zaś wskazane we wniosku argumenty okazały się być niezasadne. Zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu należy uznać za prawidłowe.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.