Postanowienie NSA z 24 stycznia 2023 r., III OZ 8/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 24 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III SPP/Gd 140/22 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi T.P. na pismo Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 25 lipca 2022 r. nr D/P.451.2587.1.2022.SC w przedmiocie odmowy udostępnienia akt postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

Skład

Sędzia NSA Mirosław Wincenciak przewodniczący

Uzasadnienie

T.P. pismem z dnia 9 września 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na pismo informacyjne Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 25 lipca 2022 r. nr D/P.451.2587.1.2022.SC, w którym wyjaśniono skarżącemu, że brak jest możliwości udostępnienia mu do wglądu akt postępowania skargowego, które toczyło się z jego wniosku, w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwienia wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 647), wydanego na podstawie art. 249 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 53 ze zm.).

Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek podał, że od 11 lat jest osobą pozbawioną wolności i nie posiada stałego źródła dochodu, zaś majątek, którego był współwłaścicielem, został zajęty w drodze egzekucji komorniczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III SPP/Gd 140/22 odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że prawo pomocy, zgodnie z art. 243 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można natomiast mówić wówczas, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia, a więc na przykład w przypadku, gdy z treści samej skargi jednoznacznie wynika, że nie dotyczy ona w ogóle działalności organów administracji publicznej, lecz innego rodzaju podmiotów.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, powyższa sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Skarga T.P. bezsprzecznie stanowi bowiem wyraz niezadowolenia strony z działalności administracji zakładu karnego. Treść skargi odnosi się do postępowania toczącego się na podstawie przepisów procedury karnej i odpowiedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, a zatem nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Podkreślenia wymaga, że zaskarżone przez skarżącego pismo ma charakter stricte informacyjny oraz odnosi się do sfery regulowanej przepisami Kodeksu karnego wykonawczego, która w oczywisty sposób nie mieści się w katalogu spraw podlegających właściwości sądów administracyjnych, które nie sprawują kontroli nad sposobem załatwiania wnoszonych przez osoby osadzone skarg i wniosków do administracji zakładów karnych i aresztów śledczych (por. postanowienia NSA z dnia: 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OZ 393/17 oraz 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4453/21). Nie budzi zatem wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie dotyczy skargi w oczywisty sposób niedopuszczalnej, a zatem podlegającej odrzuceniu, co obliguje w konsekwencji Sąd do odmowy przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 247 p.p.s.a.

Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrębnym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 696/22, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucił skargę T.P. na pismo informacyjne Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 25 lipca 2022 r. nr D/P.451.2587.1. 2022.SC w przedmiocie odmowy udostępnienia akt, w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołując tożsamą argumentację co w w/w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy.

Powyższe postanowienie z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III SPP/Gd 140/22 stało się przedmiotem zażalenia T.P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie ze stanowiska zajętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. Podkreślił, iż zaskarżone postanowienie uniemożliwia mu złożenie skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 696/22 o odrzuceniu jego skargi, która – w ocenie skarżącego – podlega kognicji sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazać należy, iż w świetle art. 247 p.p.s.a. o oczywistej bezzasadności skargi można mówić w przypadku, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza to, że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie nasuwa najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że w szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a.

W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się jednak, że po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność sąd nie może – na podstawie art. 247 p.p.s.a. – odmówić stronie przyznania jej prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi będącą skutkiem jej niedopuszczalności (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 906). Na bezzasadność skargi sąd administracyjny może się powołać, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. Trudno bowiem przyjąć za właściwą proceduralnie sytuację, aby w ramach kontroli instancyjnej postanowienia w przedmiocie prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny badał kwestię niedopuszczalności skargi, gdy jednocześnie z tej samej przyczyny nastąpiło już odrzucenie skargi, przy czym okoliczności faktyczne i prawne tego odrzucenia są przez stronę kwestionowane. Ponadto wskazać należy, iż takie działanie Sądu pierwszej instancji mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę (stosownie do treści art. 173 p.p.s.a.) i naruszało wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności (por. postanowienia NSA z dnia: 13 września 2013 r., sygn. akt I OZ 778/13 oraz 7 grudnia 2021 r., sygn. akt III OZ 1094/21).

Powyższa sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdyż Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę T.P. na pismo informacyjne Dyrektora Aresztu Śledczego w [...] z dnia 25 lipca 2022 r. nr D/P.451.2587.1.2022.SC w przedmiocie odmowy udostępnienia akt (postanowienie z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 696/22 wydane na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a następnie w tym samym dniu wydał zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, powołując w nim tożsamą argumentację. Okoliczność ta ma tym większe znaczenie, że skarżący nie jest uprawniony do samodzielnego wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia wydanego na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a kwestionuje prawidłowość odrzucenia jego skargi z uwagi na brak kognicji sądów administracyjnych w tej sprawie. Miał on zatem prawo oczekiwać na rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy przed wywiedzeniem skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku błędnie zastosował art. 247 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając wniosek T.P. o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji oceni go w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.