Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 28 grudnia 2022 r. sygn. akt II SAB/Ol 215/22 wydanym w sprawie ze skargi P. K. na bezczynność Zarządu Z. Sp. z o.o. w udostępnieniu informacji publicznej, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." zobowiązał Zarząd Z. Sp. z o.o. do rozpoznania wniosku skarżącego z 10 października 2022 roku w zakresie pkt. 1 i 2 w terminie 14 dni (pkt I), umorzył postępowanie w zakresie pkt. 3 wniosku (pkt II), stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt III) oraz zasądził od Zarządu Z. Sp. z o.o. na rzecz skarżącego kwotę 117 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt IV).
W uzasadnieniu wyroku Sąd w odniesieniu do pkt. IV sentencji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie zaszły okoliczności szczególne, uzasadniające odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej kosztów zastępstwa procesowego. Sąd wziął pod uwagę, że charakter sprawy nie wymagał od profesjonalnego pełnomocnika znacznego nakładu pracy, zwłaszcza że skarżący w okresie od października 2022 r. do dnia wyroku wniósł do WSA w Olsztynie łącznie 4 skargi na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej przez Z. oraz 12 skarg na bezczynność Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego [...] w O. i 5 skarg na Zarząd Klubu Sportowego [...] w O.. Jak wskazał Sąd Wojewódzki, we wszystkich tych sprawach skarżący był reprezentowany przez tego samego pełnomocnika, a skargi zostały sporządzone według jednego szablonu. Ponadto, zdaniem Sądu rozpoznawana sprawa nie była obszerna ani merytorycznie skomplikowana, co uzasadniało tzw. miarkowanie kosztów i ich ograniczenia do zwrotu kosztów wpisu od skargi oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.
Zażalenie na postanowienie zawarte w pkt. IV ww. wyroku złożył P. K., wnosząc o jego zmianę w tej części przez zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego przed Sądem pierwszej instancji. Wniósł ponadto o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że zajęte przez Sąd stanowisko jest krzywdzące dla skarżącego. Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie przez tego samego pełnomocnika profesjonalnego, łącznie 21 skarg względem czterech podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej. Wszystkie zadane przez skarżącego pytania dotyczyły sposobu wydatkowania pieniędzy publicznych przekazywanych przez jednostki samorządu terytorialnego, przeprowadzonych kontroli, korzystania z majątku gminnego. Wszystkie osądzone do tej pory skargi (15) zostały uwzględnione w całości, a 6 kolejnych oczekuje na rozpoznanie. W ocenie żalącego nie można zgodzić się z tezą, iż złożone skargi nie wymagały znacznego nakładu pracy i to uzasadnia odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego. To prowadziłoby bowiem do konstatacji, iż zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego jest zasadny jedynie w sprawach szczególnie skomplikowanych. Podkreślono, że to nie działania skarżącego, a sprzeczne z prawem zaniechania organu spowodowały konieczność podjęcia kroków prawnych. Prawdą jest, że w oczywistych, mało skomplikowanych sprawach skarżący jest zmuszony do wnoszenia skarg do WSA. Nie może to jednak stanowić usprawiedliwienia dla zaniechania zasądzenia zwrotu kosztów pracy pełnomocnika zawodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że na podstawie art. 206 p.p.s.a. możliwe jest częściowe odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, zaś przesłanką uzasadniającą zastosowanie tego przepisu może być wywiedzenie skarg i reprezentowanie strony w sprawach o tożsamym stanie faktycznym oraz objętych jednolitą regulacją prawną. Stanowisko to wynika z ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA: z 9 lipca 2020 r., I OSK 2822/19, LEX nr 3040679, i z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2407/19, LEX nr 3048071). Jednakże w okolicznościach rozpoznawanej sprawy NSA w składzie orzekającym podziela argumentację zażalenia, iż nakład pracy pełnomocnika nie uzasadniał odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem pierwszej instancji. Jak wskazał WSA w Olsztynie, P. K. wniósł do tego Sądu cztery skargi na bezczynność Zarządu Z. Sp. z o.o. Ponadto w związku z tymi sprawami pozostawało kilkanaście innych spraw ze skarg P. K. na bezczynność innych organów. W ocenie NSA oznacza to, że nakład pracy profesjonalnego pełnomocnika przekraczał standardowy nakład pracy przy pojedynczej sprawie dotyczącej bezczynności w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Nawet jeśli skargi we wszystkich sprawach miały charakter powtarzalny, to sama szeroko rozumiana "sprawa" dotycząca złożonych przez skarżącego wniosków o udostępnienie informacji miała charakter wielowątkowy. Wymagała ona analizy sprawy przez pełnomocnika, zainicjowania przez pełnomocnika skarżącego znacznej ilości korespondencji na etapie przedsądowym (co samo w sobie wiązało się z poniesieniem kosztów w tym przedmiocie), jak i zapewnienia ochrony praw skarżącego w licznych postępowaniach przed sądem administracyjnym. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadome jest, iż stawki umowne za prowadzenie tego typu spraw znacznie przekraczają stawkę minimalną, jaka w ocenie Sądu pierwszej instancji powinna zostać zasądzona łącznie jako koszty zastępstwa za wszystkie prowadzone postępowania (480 zł). Przyjęta przez WSA w Olsztynie wykładnia prowadzi do sytuacji, w której skarżący ponosi negatywne następstwa korzystania z usług tego samego pełnomocnika, co jest tym bardziej bezzasadne, iż wniesione przezeń skargi były merytorycznie uzasadnione. W takim stanie rzeczy brak jest podstaw do przyjęcia, iż w każdej kolejnej sprawie konieczne jest odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji wykładnia, jakkolwiek słuszna, to nie może być odniesiona do okoliczności rozpoznawanej sprawy, w której wysokość stawki zastępstwa procesowego przed WSA nie wyczerpuje nakładu pracy profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji złożenia co najmniej kilkunastu skarg i prowadzenia licznej korespondencji przed złożeniem skarg do sądu administracyjnego. W takiej sytuacji zastosowanie powinna znaleźć zasada finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania (art. 200 p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela w konsekwencji stanowiska zawartego w postanowieniu NSA z 7 lutego 2023 r., III OZ 42/23, oddalającym zażalenie skarżącego na pkt III wyroku WSA w Olsztynie z 15 grudnia 2022 r., II SAB/Ol 213/22, w sprawie ze skargi P. K. na bezczynność Dyrektora Szkoły [...] Liceum Ogólnokształcącego w O. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądził od Zarządu Z. Sp. z o.o. na rzecz P. K. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek P. K. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Z przepisu tego nie wynikają bowiem podstawy do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w tym przepisie. W szczególności nie ma takiej możliwości w orzeczeniach wydawanych w postępowaniu zażaleniowym, gdyż art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym. Zaznaczyć w tym miejscu wypada, że przepisy, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający (por. uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, postanowienie NSA z 30 stycznia 2004 r., sygn. akt FZ 504/04, postanowienie NSA z 14 września 2004 r., sygn. akt FZ 266/04, postanowienie NSA z 15 lutego 2007 r., II FZ 12/07).