Uzasadnienie
Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...] września 1999 opartą na art 15 § 1 pkt 2 kpa, stwierdził na wniosek S. M., T. M., H.., Ja. L. i P. L. nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 20 marca 1950 r. odnawiającego dotychczasowym właścicielom S. M. i S. M. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip.[...] i orzekającego, że wszystkie budynki - fragmenty murów - znajdujące się na przedmiotowym gruncie przeszły na własność Gminy m. st. Warszawy, nadto stwierdził także nieważność decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] 1950 r. utrzymującej w mocy orzeczenie organu I instancji.
W motywach tej decyzji organ naczelny podniósł, że odmowa uwzględnienia wniosku dotychczasowych właścicieli nie została poprzedzona wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym, w szczególności oceną istnienia możliwości realizacji przez dotychczasowych właścicieli funkcji określonej w planie zagospodarowania przestrzennego. W aktach sprawy brak jest nie tylko wiążącej, lecz również jakiejkolwiek opinii urbanistycznej organu planowania przestrzennego, na podstawie której można by jednoznacznie orzec, że korzystanie przez dotychczasowych właścicieli z gruntu nie da się pogodzić z obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego. Nie została także uwzględniona okoliczność, że obowiązujące w czasie orzekania ustawodawstwo nie zawierało zakazów odnośnie realizacji przez osoby fizyczne określonych rodzajów budownictwa mieszkaniowego, a preferowanie tzw. budownictwa społecznego było wynikiem prowadzonej polityki, a nie wyraźnych regulacji prawnych.
W następstwie powyższej decyzji, Kierownik Urzędu Rejonowego w Warszawie, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 listopada 1948 r. byłych właścicieli hipotecznych nieruchomości położonej w Warszawie przy ul.[... róg [...], oznaczo¬nej hipotecznie Hip. [...], decyzją z dnia [...] 1996r. opartą na przepisach art. 7 ust. 2 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz.279), odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu na rzecz następców prawnych po byłych właścicielach hipotecznych S. i S. małż. M. Decyzja, ta zakwestionowana w odwołaniu spadkobierców po S. i S. małż. M., została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Warszawskiego z dnia [...] 1997 r.
W jej uzasadnieniu zostało stwierdzone, że na przedmiotowej działce o nr hip.[...] pow.900 ra2 znajdował się budynek mieszkalny, wybudowany przed 1945 r., który w czasie działań wojennych został całkowicie zniszczony. Budynek ten został częściowo przez byłych właścicieli odbudowany, a następnie uległ rozbiórce, a użytkownicy odbudowanej jego części zostali wykwaterowani w związku z zarządzeniem Wydziału Inspekcji Budowanej Zarządu m. st. Warszawy. W latach 1952 na gruncie został wybudowany ze środków budżetowych nowy budynek. Z mapy sytuacyjnej do celów prawnych z dnia 9 czerwca 1989 r. wynika, że przedmiotowy budynek znajduje się na działce ew. nr 2/1 i 2/2 obrębu [...] o pow. 1323 m2. Działka ewidencyjna Nr 2/1 o pow.688 m2 pochodzi z hip. Nr [...], pozostała część gruntu z tej hipoteki o pow. 200 m2 znajduje się pod ulicą.
Natomiast działka ewidencyjna Nr 2/2 o pow. 635 m2 pochodzi z nieruchomości hipotecznej Nr [...], która nie stanowiła byłej własności małż. M. Obecnie dla obu tych nieruchomości hipotecznych prowadzona jest w Sądzie Rejonowym dla Warszawy [...] księga wieczysta Nr [...]. Znajdujący się na przedmiotowym gruncie budynek jest użytkowany przez Spółkę B. W skargach do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję S. M., T. M., H. P., J. L. i P. L. domagali się jej uchylenia zarzucając, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, a także bez uwzględnienia stanowiska i oceny prawnej zawartych, w decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] 1994 r.
W odpowiedzi na skargi organ odwoławczy wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi są uzasadnione. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w swojej decyzji z dnia [...] 1994 r. w sposób wyczerpujący i prawidłowy wskazał kryteria oraz dowody, które winny zostać rozważone przy merytorycznym rozstrzygnięciu wniosku następców prawnych dotychczasowej nieruchomości o ustanowienie na niej prawa, użytkowania wieczystego. Niezależnie od tego już sama treść art.7 ust.1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r., o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy zakreślała w sposób jednoznaczny kryteria prawne i faktyczne, których występowanie w dacie orzekania obligowało organ do uwzględnienia wniosku dotychczasowych właścicieli o ustanowienie na gruncie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego). Przesłankami wypełniającymi te kryteria były: posiadanie gruntu w dacie złożenia wniosku oraz "jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania...”.
Tymczasem z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że te normatywne przesłanki w ogóle nie zostały rozważone przy rozstrzyganiu sprawy zaś uwzględniono wyłącznie stan faktyczny zaistniały na przedmiotowej nieruchomości zarówno po dacie złożenia wniosku ustanowienie użytkowania wieczystego jak i po dacie wydania odmownej decyzji w tym względzie przez organy obu instancji. Rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło zatem z wyraźnym naruszeniem art.7 ust.1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art.22 ust.1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy o NSA do orzeczenia jak w sentencji.