Uzasadnienie
Decyzją [...] dnia [...], wydaną przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), po ponownym rozpoznaniu wniosku z dnia 3 czerwca 1948r., odmówiono jako następcom prawnym poprzednich właścicieli nieruchomości warszawskiej, prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. [...] w W., pochodzącej z dawnej hipoteki Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że nieruchomość położona przy ul. w W. objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności ± użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.Warszawy, która obecnie wraz z budynkiem jest własnością Gminy Warszawa-Centrum. Zgodnie z art.7 ust.1 i 2 powołanego dekretu — dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni uprawnieni byli do złożenia w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego, a gmina miała obowiązek uwzględnienia wniosku, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów w planie zabudowania. W Dzienniku Urzędowym Nr 7 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st.Warszawy z dnia 2 maja 1947r. ukazało się ogłoszenie O przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę m.st.Warszawy, w którym podano do wiadomości osób zainteresowanych, że zgodnie z dekretem z dnia 26 października 1945r. oraz rozporządzeniem Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946r. wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę m.st.Warszawy /Dz.U.R.P. Nr 16,poz.112/ przystępuje do objęcia w posiadanie na rzecz Gminy m.in.przedmio— towej nieruchomości, umieszczonej w ogłoszeniu pod poz.169, a termin oględzin gruntu wyznacza się na dzień 27 czerwca 1947 r.
Objęcie natomiast gruntu przez Gminę nastąpiło w dniu [...], to jest z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzdowym Nr 13 z dnia 31 lipca 1947r. Rady Narodowej i Zarządu Miasta st. Warszawy, że przedmiotowa nieruchomość została umieszczona pod poz.
- Z materiału zaś dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że pełnomocnik poprzedniego właściciela złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu w dniu [...], a więc w 5 miesięcy po upływie terminu określonego w art. 7 ust. l cytowanego dekretu. Przewidziany w tym przepisie termin ma charakter terminu prekluzyjnego, nie może być przedłużony, a jego upływ powoduje ujemne skutki dla strony. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji nadmienił, że rozpoznanie obecnie tego wniosku nastąpiło po stwierdzeniu przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia 7 września 1992 r. nieważności orzeczenia Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 19 grudnia 1949 r. o odmowie dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu.
Od powyższej decyzji wnieśli odwołania [...] i w imieniu swoim i pozostałych następców prawnych [...]. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji podnieśli, że organ pierwszej instancji przy wydaniu decyzji nie wyjaśnił dostatecznie, czy przy obejmowaniu gruntu przez Gminę m. st. Warszawy spełnione zostały wszystkie wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez Gminę m. st. Warszawy /Dz. U. R.P. Nr l6,poz.112/, istotne dla ustalenia biegu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Nie zawiadomiono bowiem właściciela gruntu o przeprowadzanych czynnościach, chociaż jego adres był znany organowi, a właściciel nieruchomości posiadał decyzję Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w Warszawie z dnia [...] o przywróceniu mu posiadania nieruchomości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione wymagania rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy /Dz. U. Nr R.P. Nr 16, poz.112/, bowiem z prawidłowych ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że w Dziennikach Urzędowych Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy ukazały się ogłoszenia o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy i objęciu przedmiotowego gruntu w posiadanie przez Gminę. Złożenie zaś wniosku w terminie o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu było możliwe, gdyż dysponował decyzją Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] o przywróceniu mu posiadania nieruchomości. Złożenie zatem w dniu [...] wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu było spóźnione, w sytuacji, gdy objęcie gruntu przez Gminę nastąpiło w dniu [...], to jest z dniem ukazania się w Dzienniku Urzędowym ogłoszenia o objęciu w posiadanie gruntu przez Gminę.
Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł w imieniu własnym [...] i pozostałych następców prawnych [...] domagając się stwierdzenia nieważności, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji, jako sprzecznej z prawem. W skardze w szczególności zarzucił, iż organ odwoławczy przy wydaniu decyzji nie miał na uwadze tego, że ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy z dnia 31 lipca 1947r. o objęciu gruntu w posiadanie przez Gminę nie może mieć znaczenia prawnego przy ocenie biegu terminu dla złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu w sytuacji, gdy wnioskodawca nie brał udziału w przewidzianych w przepisach prawa czynnościach, o których nie był zawiadomiony, chociaż jego adres był znany. Według skarżącego, skoro wniosek o przyznanie prawa własności czasowej uznany został jako złożony w terminie, gdyż na jego podstawie wydana została pierwsza decyzja o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu, z powodu przeznaczenia gruntu w planie zabudowy pod użyteczność publiczną, to w późniejszych postępowaniach nie można było uznać, że wniosek ten został wniesiony po upływie prekluzyjnego terminu.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 7 ust. l dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm./- dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela lub osoby prawa jego reprezentujące, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią, mogącą mieć istotny wpływ na sposób jej rozstrzygnięcia, było wnikliwe ustalenie czy objęcie w posiadanie przedmiotowego gruntu przez gminę odbyło się przy ścisłym spełnieniu przez Zarząd Miasta Warszawy wymagań określonych w wydanym na podstawie art. 4 cytowanego dekretu rozporządzenia Ministra Odbudowy w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 4 kwietnia 1946 r. w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy /Dz. U. Nr 16,poz. 112/, obowiązującego od dnia 21 maja 1946 r. do dnia 9 lutego 1948 r., a które ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Wymienione wyżej rozporządzenie w § 3 ust. l przewidywało zawiadomienie o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie poprzez ogłoszenie Zarządu Miejskiego w organie urzędowym, które zgodnie z § 4 powinno zawierać: dokładne oznaczenie gruntu, z podaniem w miarę możliwości imienia i nazwiska dotychczasowego właściciela, termin oględzin nieruchomości, wezwanie dotychczasowego właściciela do wzięcia udziału w oględzinach. Stosownie do § 5 ust.1 - Zarząd Miejski, jeżeli posiadał dane o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela, obowiązany był - niezależnie od ogłoszenia - zawiadomić go na piśmie o przystąpieniu do objęcia gruntu w posiadanie. W myśl § 7 ust.2 tego rozporządzenia - do sporządzonego protokołu oględzin, o którym mowa w § 7 ust. 1 dotychczasowy właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia zarzutów, jeżeli uważał, że zawarte w nim ustalenia naruszają jego prawa. Zgodnie natomiast z § 8 ust.1 rozporządzenia - grunt uważa się za objęty przez gminę m.st. Warszawy w posiadanie w rozumieniu art.7 ust. l dekretu z dniem dokonania przez Zarząd Miejski w organie tego zarządu ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin, co w niniejszej sprawie nastąpiło w dniu 31 lipca 1947r. /Dz. Urzędowy Nr 13 z 1947r. z podanej daty/.
Skarżący trafnie zarzucają, że organ odwoławczy wbrew wymaganiom wynikającym z przepisów rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1947 r. wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy nie rozpoznał sprawy ponownie merytorycznie w jej całokształcie, do czego był zobowiązany z mocy art.138 kpa.
W rozpoznawanej sprawie skarżący bowiem podważyli objęcie przez gminę m.st. Warszawy przedmiotowego gruntu w posiadanie z dniem 31 lipca 1947 r., która to data nie może - ich zdaniem - stanowić początku biegu 6 miesięcznego prekluzyjnego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu. Według skarżących dotychczasowy właściciel nieruchomości warszawskiej nie został zgodnie z wymaganiami § 5 cytowanego rozporządzenia powiadomiony o przystąpieniu do obejmowania przez gminę gruntu w posiadanie, ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego Nr 7 z dniem 5 lutego 1947 r., w którym termin oględzin gruntu wyznaczono na dzień 27 czerwca 1947 r. Zdaniem skarżących Zarządowi Miejskiemu znane były dane o miejscu pobytu dotychczasowego właściciela, o czym świadczą znajdujące się w aktach dokumenty, jak: zatwierdzenie przez Zarząd Miejski w dniu [...] projektu odbudowy /k. 131/ oraz orzeczenie Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] o przywróceniu [...] posiadania przedmiotowej nieruchomości, które to dokumenty zostały wystawione przed objęciem gruntu w posiadanie przez gminę.
Pominięcie przy rozpoznaniu sprawy powyższych dokumentów potwierdzających możliwość zapewnienie dotychczasowemu właścicielowi udziału w oględzinach nieruchomości, może świadczyć o objęciu w posiadanie gruntu przez gminę z istotnym naruszeniem § 5 cytowanego rozporządzenia, co mogło mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia wniosku. Niewyjaśnienie bowiem tej kwestii w dotychczasowym postępowaniu uniemożliwia ocenę, czy złożenie w dniu [...] wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu istotnie nastąpiło po upływie 6 miesięcznego terminu od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę.
Stwierdzić bowiem należy, że oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu odwoławczym oraz powoływane przez nią dokumenty i dowody powinny być oceniane zgodnie z wymaganiami art. 77 § 1 kpa. Wadliwe natomiast ustalenie stanu faktycznego wbrew oczywistym dowodom może prowadzić do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów /art.80 kpa/.
W związku z powyższym podnieść należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest dostatecznych ustaleń w kwestii, czy objęcie w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy przedmiotowej nieruchomości nastąpiło z zachowaniem określonych w prawie wymagań.
Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74,poz.368/ orzeczono, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.55 ust.1 cytowanej ustawy.